‘Israëlische ministers denken alleen aan zichzelf’

Knesset kijkt argwanend naar nieuwe Russische populisten...

Van onze correspondent Alex Burghoorn

JERUZALEM ‘Ministers zijn alleen maar praters. Het is een schande dat ze alleen maar hun eigen belangen beschermen, hun maatschappelijk aanzien en hun salaris.’

Met zichtbaar plezier joeg de miljardair Arkadi Gaydamak een half jaar geleden Israëlische parlementariërs tegen zich in het harnas. Hij sprak Engels in de Knesset, met een zwaar accent. De in Moskou geboren zakenman spreekt wel Hebreeuws, maar probeert zich voor te doen als buitenstaander, ‘als een domme immigrant uit Rusland’, zoals hij zelf zegt. Velen van de miljoen Russische immigranten die in de jaren negentig naar Israël zijn gekomen, beheersen het Hebreeuws slecht.

Zo zat hij daar dus, uitdagend tegenover het establishment van de ‘oude politiek’. Het is een rol die hij sindsdien vol overgave speelt, geholpen door de afkeer die veel Israëliërs hebben van politici na een reeks aan corruptieschandalen en de ‘verloren’ zomeroorlog met Hezbollah in 2006.

Arkadi Gaydamak (56 jaar, geschat vermogen: 4 miljard dollar) hoopt in het najaar tot burgemeester van Jeruzalem te worden gekozen – de plaatselijk voetbalclub Beitar is al in zijn bezit. Geestverwanten hebben zich onder zijn hoede verzameld in de beweging Sociale Rechtvaardigheid, die ook meedoet aan de verkiezingen in de steden Eilat, Ashkelon en Tiberias. Voor de bluf heeft Gaydamak gezegd dat hij zeker 25 zetels haalt bij de Knessetverkiezingen van 2010. Dat is bijna net zoveel als de regeringspartij Kadima er nu heeft.

De parlementariërs hadden Gaydamak een half jaar geleden naar de Knesset geroepen om nog eens uitleg te geven over zijn liefdadigheid tijdens de zomeroorlog. Hij bood toen zesduizend Israëliërs uit het noorden een veilig heenkomen in een speciaal tentendorp buiten het bereik van de Katjoesja-raketten uit Libanon. Het getuigde van een daadkrachtigheid die de Israëlische regering niet tentoonspreidde. Morsige schuilkelders en onbetrouwbaar luchtalarm deed burgers in arren moede onderdak zoeken in het zuiden van het land.

Hoe populair Gaydamak zich daar op straat ook mee maakte, in politieke kringen heerste argwaan. Waren de gulle giften niet onderdeel van een verkiezingscampagne? Dat was veel te cynisch gedacht, zei hij – typisch voor ‘professionele politici’, die alleen maar aan hun eigen hachje denken.

Zijn liefdadigheid richt zich vooral op de perifere streken in Israël: het noorden en het zuiden. Veel verarmde gemeenten zijn daar jarenlang vergeten door de elite in Jeruzalem en Tel Aviv, die vooral werd opgeslokt door vergaande economische liberalisering en het Israëlisch-Palestijns conflict. Of zijn populistische koers ook vruchten afwerpt moet nog blijken. Zeker is alleen dat velen zijn uitgekeken op de usual suspects: Ehud Olmert, Ehud Barak en Benjamin Netanyahu. Maar vooral een duister verleden in de wapenhandel in Angola kan Gaydamak nog lelijk opspelen.

Het tekortschieten van de overheid is pas door nog een Israëlisch-Russische miljardair aangekaart. Maar Lev Leviev, diamanthandelaar en vastgoedtycoon, tapt uit een ander vaatje.

‘Als je een kind in Israël vraagt wat Jom Kipoer betekent (Grote Verzoendag, het belangrijkste Joodse feest, red.), dan zegt hij: een vrije dag om lekker te fietsen. Het laat zien dat het zionisme failliet is. Wij zijn daar schuldig aan, door het nieuwe Amerikaanse geloof te importeren en het jodendom van ons af te laten glijden.’

Lev Leviev (52 jaar, geschat vermogen: 8 miljard dollar) financiert religieuze lessen voor Israëlische staatsscholen. Als volgeling van de orthodoxe Chabad-beweging, die ‘afgedwaalde’ joden weer bij de kudde wil brengen, is de seculiere inslag van Israël hem een doorn in het oog. ‘Als we als joden zouden leven, volgens de Thora, dan zouden we het rijkste en vredigste volk op aarde zijn, in het veiligste land.’

Het lijkt Leviev wel aardig om op zijn zestigste premier van Israël te zijn, heeft hij in The New York Times gezegd. Ook naar zijn bedoelingen kijkt het politieke establishment van Israël met enige argwaan. Het ministerie van Onderwijs heeft zijn religieuze lessen ook nog niet overal doorgevoerd, omdat ze niet ‘pluralistisch’ genoeg zijn – een verwijt dat Leviev boos maakt.

Het doet eraan denken dat Leviev een groot bewonderaar is van zijn vriend Vladimir Poetin, de scheidend president van Rusland. ‘Ik wens’, zei hij pas in de krant Haaretz, ‘dat de Joden zichzelf zouden waarderen zoals Poetin hen weet te waarderen. Dat is ons probleem in Israël.’

Meer over