'Israëli's!' Tijd om te gaan voor visser Mohammed

Palestijnse vissers mogen niet verder dan 3 mijl uit de kust van Gaza, vroeger was dat 20 mijl.

Gazastad - Hier, op 3 mijl van het strand van Gazastad, lijkt Israël o zo dichtbij. Je kunt de hoge schoorstenen van havenstad Ashkelon, een stukje naar links gelegen, bijna aanraken. Maar voor visser Mohammed is het verderop absoluut verboden. Hij dobbert met zijn familie aan boord van een geel-groene boot. Met zijn kinderen probeert hij wat visjes te verschalken.


Vanochtend om vier uur is Mohammed met zijn 16-jarige dochter en vier zonen vanuit de haven van Gazastad naar deze plek gevaren. Tot vier uur vanmiddag wil hij hier blijven. Hij ligt, schat hij zo in, net over de 3-mijlszone, de niet zichtbare lijn die de Israëlische marine hier heeft getrokken. Verder mogen de vissers van Gaza niet. Doen ze dat toch, dan krijgen ze onherroepelijk problemen.


Mohammed: 'De marine is er zo. Dan draaien ze wat rondjes om ons heen, en als we niet snel terugvaren, schieten ze.' Het is al meerdere keren voorgevallen dat er vissers gedood werden, andere keren werden boten of visnetten geconfisqueerd en de opvarenden gevangengenomen.


We zijn vanochtend, toen de zon rees boven de stoffige skyline van deze stad vol littekens, vanuit de rommelige haven van Gazastad de Middellandse Zee opgegaan. Het is de haven die ooit met Nederlands ontwikkelingsgeld werd uitgebreid en daarna door Israëlische bommen werd vernietigd. Vlak voor de kust dobberen de eerste vissers. Vanaf platte bootjes, niet meer dan een soort verhoogde surfplanken, gooien ze hun netten uit.


Verder van de kust af liggen iets grotere boten, met daarop vijf of zes vissers. Soms werken ze met netten. Anderen, zoals de familie van Mohammed, gooien eenvoudig lijntjes uit, in de hoop dat de vissen in het aas (garnalen) bijten. Met een beetje mazzel vangt Mohammed op een dag 4 of 5 kilo vis, vooral sardientjes. De opbrengst van 12 uur werken voor vijf man: 8 à 10 euro.


De vissers zouden graag verder de zee op gaan, om daar grotere vissen te vangen, maar ze zijn door de blokkade van de Israëliërs gedwongen binnen de 3 nautische mijlen te blijven. Voor 2009, voor de laatste oorlog, mochten ze nog naar 9 mijl varen. Nog vroeger voeren ze rustig naar 20 mijl. Daar was het goed vissen, zeggen de mannen in de haven, waar veel van de in totaal 3.500 vissers werkeloos rondhangen.


Hun grote boten liggen nu op het strand. Het heeft geen zin om met deze schepen uit te varen naar een punt vlak onder de kust. De onderhoudskosten, waaronder de prijs van diesel, wegen niet op tegen de opbrengsten. 'Daar ben je per maand 1.000 dollar aan kwijt', zegt visser Jamal. Hij viste vroeger met zijn vader en grootvader ver op zee. Ze hadden zo'n twintig man in dienst. Ze haalden in die jaren genoeg vis binnen om alle kosten te betalen. Toen was er ook contact met Israëlische vissers. 'We waren vissers onder elkaar. We wisselden tips uit waar de beste vis was te vinden.' In 1992 kocht hij zijn boot in Israël.


Nu is hij afhankelijk van hulp, krijgt hij voedselbonnen. Soms verdient hij wat in de wegenbouw. Een enkele keer gaat hij 's nachts met een paar man nog op een klein bootje buitengaats net tegen de 3-mijlszone aan liggen, want 'eens een visser, altijd een visser. Dat zit in je bloed.' Maar de opbrengst is niet om over naar huis te schrijven.


Even verderop, op de 3-mijlsgrens, trekt de dochter van Mohammed met haar vislijn een wit-oranje visje uit het water, het is al de derde in een paar minuten. Ook de zonen halen de ene na de andere vis naar boven. Vader Mohammed grijnst naar ons: 'Jullie brengen geluk.'


Het is van korte duur. Iets naar het noorden, nabij de torens van Ashkelon, zien we een snelle boot onze kant op komen. Mohammed: 'Israëli's!' Tijd om te gaan.


Driekwartier later staan we op de lokale vismarkt, net achter het strand. De vis ligt op het asfalt, voor het merendeel kleine onooglijke visjes. We horen dat deze lokaal gevangen vis niet geliefd is. De restaurants van de stad en inwoners die wat geld te verteren hebben, kopen liever vis uit Egypte. Vis die door tunnels, die semi-illegaal onder de grens met Egypte liggen, naar de markt wordt gebracht.


De reden? Een handelaar zegt dat de lokale vis te dicht onder de kust is gevangen. Die vangst is onvolgroeid en vaak ziek. Dat komt doordat het water voor de stad ernstig vervuild is door de rioleringspijpen die afval ongefilterd in de branding pompen.


Hassan, een kok van een restaurantje in de stad die op de markt vis selecteert, zegt: 'Eet geen lokale vis. Er zijn al vaak mensen na het eten van vis met voedselvergiftigingsverschijnselen in het ziekenhuis opgenomen.' En o ja, voegt hij er ten overvloede aan toe, ga hier vooral niet zwemmen.


Israël legde in juni 2007, als reactie op de opkomst van Hamas, een blokkade rond Gaza. Alleen een beperkt aantal humanitaire goederen, internationale hulpverleners, buitenlandse journalisten en sommige medische spoedgevallen mogen naar binnen of buiten. De meeste inwoners, zo'n 1,5 miljoen, kunnen geen kant op. Na de Gaza-oorlog, de Israëlische operatie Cast Lead die twee jaar geleden plaatsvond, werd de blokkade nog verscherpt.


Volgens de VN leeft in Gaza meer dan 60 procent van de gezinnen in voedselonzekerheid. 80 procent van de Gazanen is afhankelijk van humanitaire hulp. Er is slechts acht uur per dag elektriciteit, vaak alleen 's nachts. 's Avonds staat voor elke winkel in Gazastad een stinkende generator te brullen.


Israël wil met de blokkade voorkomen dat wapens het Hamas-bewind bereiken. Vrijwel dagelijks vinden er incidenten bij de grens plaats. Er worden door militanten raketten afgevuurd op Israëlische dorpen. Als vergelding schiet Israël terug, waarbij geregeld doden vallen. De laatste tijd neemt het aantal beschietingen vanuit Gaza weer toe. Waarschijnlijk zijn splintergroeperingen hiervoor verantwoordelijk.


De blokkade op zee, waar de vissers zo'n last van ondervinden, is nodig om aanvallen op de Israëlische kust te voorkomen, aldus Israël. In juli doodde de marine vijf man die vanuit Gaza onderweg zouden zijn om in Israël aanslagen te plegen. In februari werden voor de stranden van Ashdod en Ashkelon vaten met explosieven aangetroffen.


De economische blokkade is de laatste maanden enigszins versoepeld. Er mogen weer goederen vanuit Israël naar Gaza. In de winkels zijn nu veel Israëlische producten te krijgen. De 'tunneleconomie', de semi-illegale handel die bij Rafah ondergronds met Egypte wordt gevoerd, kreeg daardoor een stevige knauw. Raar misschien, maar wel waar: veel inwoners geven de voorkeur aan Israëlische goederen boven Egyptische waar. 'Goedkoper, en beter van kwaliteit.'


Bouwmaterialen, om scholen en door de oorlog verwoeste huizen te (her)bouwen, worden echter nog steeds mondjesmaat toegelaten. Vooral aan klaslokalen is een groot gebrek, het aantal kinderen dat geen of slecht onderwijs krijgt, loopt in de vele tienduizenden volgens de VN. Israël vreest dat cement gebruikt wordt voor de bouw van bunkers. Het laat maandelijks zo'n 150 vrachtwagens door met bouwmaterialen. Voor de blokkade waren dat er vele duizenden per maand.


De regering van premier Netanyahu verklaarde eerder deze maand dat de export naar de Westelijke Jordaanoever en Europa vanuit Gaza opgevoerd mag worden. Het gaat daarbij om meubelen en landbouwproducten. Al eerder was de handel in aardbeien en bloemen, die via Nederland naar de rest van Europa loopt, weer enigszins op gang gekomen.


Meer over