Vijf vragenAkkoord Israël en de Verenigde Arabische Emiraten

Israël sluit ‘vrede’ met Verenigde Arabische Emiraten, wat betekent dit voor het Midden-Oosten?

Een succes voor de Israëlische premier: een akkoord met een Arabisch land, zonder de voorwaarde dat er een eigen staat voor de Palestijnen komt. De Palestijnen voelen zich bedonderd, maar andere belangen zijn groter. De VS hopen dat meer Arabische landen overstag gaan.

De Amerikaanse minister van buitenlandse zaken Mike Pompeo (l.) en de Israëlische premier Benjamin Netanyahu geven samen een persverklaring.Beeld AFP

De Amerikaanse minister van buitenlandse zaken Mike Pompeo reist deze week door het Midden-Oosten om te pleiten voor officiële betrekkingen tussen Israël en islamitische landen. De Verenigde Arabische Emiraten (VAE) sloten onlangs een akkoord met Israël, president Donald Trump presenteerde het als ‘historisch’. Pompeo probeert nu andere landen te bewegen zich achter het akkoord te scharen. Dinsdag bezocht hij Soedan, later vliegt hij naar Bahrein en de VAE. 

President Trump en de Israëlische premier Netanyahu spreken triomfantelijk over het eerste vredesakkoord in meer dan een kwart eeuw. Is dat zo?

Israël en de VAE, die geen grenzen delen, hebben nooit oorlog gevoerd. Wel waren Israël en zijn buurlanden Jordanië en Egypte meer dan eens in conflict. In 1979 sloot Israël een vredesverdrag met Egypte, in 1994 met Jordanië. Het recente akkoord met de VAE is dus strikt genomen geen vredesverdrag, het gaat om het aanknopen van diplomatieke betrekkingen. 

Het is wel de eerste keer sinds 1994 dat Israël en een Arabisch land hun verhoudingen ‘normaliseren’. Achter de schermen is er ten minste anderhalf jaar druk overleg geweest over de overeenkomst, die binnenkort tijdens een ceremonie in Washington wordt beklonken. Benjamin Netanyahu (70), die al wekenlang het mikpunt is van grote demonstraties in Israël, wil graag in één adem genoemd worden met de Israëlische staatslieden Menachim Begin en Yitzhak Rabin die de eerdere vredesverdragen sloten.

Het akkoord moet de basis leggen voor intensieve samenwerking tussen beide landen op het gebied van onder meer energie, technologie, toerisme en telecommunicatie. Onduidelijk is of het akkoord de weg effent voor de aanschaf van Amerikaanse F-35-gevechtsvliegtuigen door de VAE. Netanyahu, die daartegen is, ontkent dat. Pompeo liet maandag in Jeruzalem doorschemeren dat de VS wel degelijk wapens willen leveren. Hij wees erop dat de VAE al meer dan twintig jaar een bondgenoot van de VS zijn.

Zullen Arabische en andere islamitische landen het voorbeeld van de VAE volgen?

Volgens premier Netanyahu wel, hij hoopt op een ‘domino-effect’. Hij denkt daarbij aan landen als Oman, Bahrein, Koeweit en Soedan. Maar toen een regeringswoordvoerder in de Soedanese hoofdstad dezer dagen zinspeelde op het aanknopen van banden met de joodse staat, werd hij meteen ontslagen. De huidige overgangsregering in Khartoem vindt het nog te vroeg voor zo’n stap. Wel stond Soedan dinsdag toe dat, voor het eerst, een vliegtuig rechtstreeks vanuit Tel Aviv naar het land vloog – met aan boord een opgetogen Pompeo.

De reacties in de islamitische wereld op het akkoord tussen Israël en de VAE lopen sterk uiteen. Egypte en Jordanië, de landen die al een vredesakkoord met Israël hebben, reageerden positief. De Turkse president Erdogan daarentegen was woedend, hij dreigde de diplomatieke betrekkingen met de VAE te verbreken.

Hebben Israël en Arabische landen een gemeenschappelijk belang?

Ja, Israël en landen in met name de Golfregio willen hetzelfde: voorkomen dat de regionale grootmacht Iran te machtig wordt. Het land is druk doende het nucleaire programma op te tuigen, in strijd met een internationaal akkoord dat moet voorkomen dat Iran kernwapens maakt. Trump is met veel bombarie uit de deal gestapt, maar de overeenkomst – uit de tijd van zijn voorganger Obama – is nog niet officieel ‘doodverklaard’. 

Ook zijn veel landen in het Midden-Oosten bezorgd over de invloed die Iran uitoefent via militante groepen, zoals Hamas (in Gaza) en Hezbollah (in Libanon, Syrië). In de Golfregio heeft Iran herhaaldelijk vrachtschepen aangevallen. Ook wordt het land verantwoordelijk gehouden voor de aanslag op een reusachtige olie-installatie in Saoedie-Arabië. Volgens Trump is het ‘onvermijdelijk‘ dat ook Saoedie-Arabië banden aanknoopt met Israël. Het moet nog blijken of de wens de vader is van de gedachte.

Waar zijn de Palestijnen in dit akkoord?

Palestijnse leiders voelen zich verraden door hun Arabische broeders en spreken over een ‘dolksteek in de rug’. De heersende opvatting in Arabische staten was decennialang dat er pas na een vredesregeling tussen de Palestijnen en Israël met dat land te praten valt. 

De VAE werpen tegen dat zij met het akkoord de door Israël voorgenomen annexatie van delen van de bezette Westelijke Jordaanoever hebben ‘gestopt’. Netanyahu denkt daar anders over, hij zegt dat er slechts sprake is van opschorting. 

Annexatie is volgens Israël slechts een kwestie van tijd, het wachten is op groen licht vanuit het Witte Huis. Netanyahu is ongeduldig; hij wil liever de verkiezingsuitslag in de VS niet afwachten, want de Democratische presidentskandidaat Joe Biden ziet niets in annexatie van Joodse nederzettingen. Netanyahu’s rechtse achterban mort over het uitblijven van de keer op keer beloofde annexatie.

Is met annexatie de kans op een Palestijnse staat verkeken?

Toen Trump begin dit jaar zei dat Israël 30 procent van de Westelijke Jordaanoever mocht annexeren, stelden de Palestijnen verontwaardigd dat er onvoldoende grond zou overblijven voor een eigen, levensvatbare staat. Trumps plannen werden wereldwijd bekritiseerd, niet alleen in de Arabische wereld maar ook in Europa. 

Nu is Netanyahu erin geslaagd een bres te slaan in het Arabische front dat zich – althans verbaal – altijd sterk heeft gemaakt voor een Palestijnse staat. Maar of het akkoord met de VAE de annexatie nu afstelt of uitstelt – hoe dan ook duurt de bezetting van de Westoever voort.

Meer over