analyseVaccinaties Israël

Israël is wereldkampioen vaccineren, maar de Palestijnen hebben het nakijken

Israël staat in de ranglijst van de vaccinatiegraden stevig aan kop. Hoe heeft dat kleine land dit voor elkaar gekregen? En hoe kan het dat de Palestijnen daar niet van profiteren?

In Israël is een kwart van de bevolking al gevaccineerd.  Beeld Anadolu Agency via Getty Images
In Israël is een kwart van de bevolking al gevaccineerd.Beeld Anadolu Agency via Getty Images

Het is een succesverhaal dat de premier niet vaak genoeg kan vertellen: op 19 december was Netanyahu de eerste van 9 miljoen Israëliërs die een spuit in zijn bovenarm kreeg, en een maand later zijn 2,6 miljoen mensen gevaccineerd - een kwart van de bevolking. De meeste 60-plussers krijgen hun tweede prik nog deze maand, terwijl 45-plussers op dit moment worden opgeroepen om hun eerste te komen halen.

Hoe heeft dat kleine land dit voor elkaar gekregen? Allereerst omdat Netanyahu al vroeg bij de farmaceuten aanklopte en bereid bleek minstens het dubbele te betalen (hoeveel precies, blijft geheim). Misschien is dat duur, zei minister van Volksgezondheid Yuli Edelstein, maar dat is het allemaal waard als de economie zelfs maar één week eerder open kan.

Proeftuin

Daarnaast beloofde Netanyahu dat Pfizer Israël als proeftuin kon gebruiken: het bedrijf krijgt alle data over besmettingen, vaccinaties en eventuele bijwerkingen cadeau. De privacy van haar burgers, zo belooft de regering, wordt daarbij niet geschonden.

Dat het vervolgens ook lukt om iedereen zo snel in te enten, heeft te maken met de goed georganiseerde gezondheidszorg van het land: de vier ziekenfondsen (een erfenis van de Arbeiderspartij) beschikken over de digitale gegevens van alle inwoners, en leiden nu ook het vaccinatieproces. Daarbij worden zij geholpen door het leger, dat een aparte afdeling heeft om de burgerbevolking in tijden van oorlog bij te staan - bijvoorbeeld om gasmaskers uit te delen.

In het voetbalstadion van de Israëlische kustplaats Netanja krijgen inwoners van de stad woensdag het Pfizer-vaccin toegediend.  Beeld AFP
In het voetbalstadion van de Israëlische kustplaats Netanja krijgen inwoners van de stad woensdag het Pfizer-vaccin toegediend.Beeld AFP

Bovendien heeft Netanyahu haast. In maart worden er verkiezingen gehouden, en na voortdurende kritiek op zijn aanpak van de coronacrisis, zou het hem goed uitkomen als het land voor die tijd het gewone leven weer oppakt. Daarbij speelt niet alleen politieke ambitie een rol: Netanyahu wordt verdacht van corruptie en machtsmisbruik, en hij hoopt een coalitie te gaan leiden die hem helpt te ontkomen aan de rechtszaken die hem boven het hoofd hangen.

Stemmen trekken

Omdat elke stem telt, probeert Netanyahu zelfs de Arabische bevolking van het land voor zich te winnen - een groep die hij voorheen altijd heeft afgedaan als een soort ‘vijfde colonne’ die het voortbestaan van de Joodse staat bedreigt. ‘We hebben miljoenen vaccins, voor de gehele bevolking’, zei de premier in december. ‘Ze zijn er voor iedereen: Joden en Arabieren, religieus en seculier.’

Maar dan moeten ze wel een Israëlisch paspoort hebben, of in Oost-Jeruzalem wonen, dat ook door Israëlische wordt bestuurd. Want dat is de andere kant van Israëls vaccinatiecampagne: de bijna 5 miljoen Palestijnen op de Westelijke Jordaanoever en in de Gazastrook, hebben het nakijken. Joodse inwoners van de illegale nederzettingen op de Westelijke Jordaanoever worden al lang en breed ingeënt, terwijl Palestijnen in de dorpen en steden om hen geen idee hebben wanneer zij aan de beurt zijn.

Dat is niet onze verantwoordelijkheid, stelt Israël. Volgens de Oslo-akkoorden vallen de Palestijnen domweg niet onder hun jurisdictie, meent de regering, en het is aan de Palestijnse Autoriteit om vaccins te kopen en beschikbaar te stellen. ‘Ik denk dat niemand in dit land, van welke politieke kleur dan ook, zich kan voorstellen dat ik een vaccin van een Israëlische burger af zou pakken om het vol goede bedoelingen aan de buren te geven’, zei minister Edelstein tegen het Britse Sky News.

Verantwoordelijkheid

‘Dit geeft volgens mij uitstekend weer hoe Israëlische levens belangrijker worden gevonden dan Palestijnse’, zei Saleh Higazi van Amnesty International in een verklaring. Maar ook de Verenigde Naties en verschillende mensenrechtenorganisaties zeggen dat Israël zich ten onrechte achter de Oslo-akkoorden verschuilt. Zij verwijzen naar de Geneefse conventies, die stellen dat de bezetter (Israël) verantwoordelijkheid is voor de mensen die onder haar bezetting leven. ‘De budgettaire tekorten van de Palestijnse Autoriteit zijn het gevolg van de langdurige beperkingen die voortkomen uit de bezetting, en dat beperkt de mogelijkheden van de Palestijnse Autoriteit om vaccins te kopen en distribueren’, schrijft een coalitie van gezondheids- en mensenrechtenorganisaties in een verklaring. ‘Daarom is Israël verplicht om de nodige fondsen beschikbaar stellen.’

Ondanks alle kritiek blijft Israël erbij dat de eerste verantwoordelijkheid ligt bij de eigen inwoners, maar het land ziet tegelijkertijd dat het ook in zijn eigen belang is, als de ziekte bij de Palestijnen onder controle komt. ‘Als zich een situatie voordoet waarbij wij in staat zijn om anderen te helpen’, zei minister Edelstein, ‘zullen wij dat zonder twijfel doen.’

Meer over