Reconstructie

Is Wim S. een koelbloedige moordenaar of slachtoffer van een ingenieuze politietruc?

Het Haagse gerechtshof buigt zich deze week over de omstreden strafzaak tegen Wim S. Vermoordde hij zijn vriendin op koelbloedige wijze, of legde hij als gevolg van een vernuftige politieoperatie een valse bekentenis af?

Wim S. in  de rechtbank. Beeld 	Hans Veen
Wim S. in de rechtbank.Beeld Hans Veen

‘Ik heb het gedaan’, zegt Wim S. Hij houdt zijn handen gevouwen voor zijn borst. Dit, belooft Wim, is de biecht van zijn leven.

Het is al laat op de avond, deze 18de september 2014. Wim staat in de huiskamer van de riante villa van zijn mogelijk toekomstig werkgever Philippe in de Spaanse badplaats Marbella. Vlak bij hem staat zijn vriend Joep.

‘Hoe heb je het gedaan?’, vraagt Philippe.

Wim kijkt voor zich uit, en spreekt met een zachte, bevende stem. ‘Ik heb haar met een baksteen op het hoofd geslagen en daarna heb ik haar gewurgd.’

Dít is de bekentenis waar de politie al jaren op wacht.

Want wat Wim die avond in Marbella niet weet, is dat hij erin wordt geluisd. Hij denkt de vier jaar oude moord op zijn vriendin Heidy Goedhart op te biechten aan zijn vriend Joep en zijn nieuwe werkgever Philippe, aan personen die hij denkt te kunnen vertrouwen en die hem kunnen helpen met zijn problemen met justitie. Maar in werkelijkheid doet hij zijn verhaal aan undercoveragenten.

Aanvankelijk wordt Wims bekentenis beschouwd als een klinkend succes: mede op basis daarvan wordt hij in 2018 door het gerechtshof veroordeeld tot 20 jaar cel.

Maar inmiddels worden er vraagtekens gezet bij de bewijswaarde van Wims biecht in Marbella. Vermoordde hij zijn vriendin echt op koelbloedige wijze, of legde hij als gevolg van een ingenieuze politietruc een valse bekentenis af? Deze week buigt het Haagse gerechtshof zich opnieuw over de omstreden moordzaak.

De woning in Kaatsheuvel waar de moord wordt gepleegd. Beeld Cor de Kock
De woning in Kaatsheuvel waar de moord wordt gepleegd.Beeld Cor de Kock

De moord in 2010

Terug naar september 2014. Vlak nadat Wim in Spanje heeft bekend, rinkelt rond middernacht de telefoon in het huis van de Brabantse teamchef. ‘Hij is aan het bekennen’, hoort deze aan de andere kant van de lijn. ‘Ik heb daarna wel een uur versuft op de bank gezeten’, zal de teamchef in 2018 in een politieblad vertellen.

Voor de politie is Wims bekentenis een eureka-moment. Al meteen na de moord in 2010 verdenkt de recherche Wim S. ervan dat hij de moeder van zijn kinderen heeft gedood en daarna een inbraak in scene heeft gezet om het op een roofmoord te laten lijken. Wat de agenten betreft is dit het meest logische scenario, onder meer omdat Wim al maanden vreemdgaat met een andere vrouw. Maar keer op keer ontkent Wim, en wegens onvoldoende bewijs kan hij niet worden vervolgd. Daarom tuigt de politie in 2013 een undercovertraject op: met behulp van zeventien Nederlandse en buitenlandse undercoveragenten richt justitie een fictieve beveiligingsorganisatie op. Dertien maanden lang spinnen ze een web van leugens en bedrog rondom de hoofdverdachte, en laten ze hem geloven dat áls hij de moord bekent, hij in ruil voor een riant salaris bij deze organisatie kan komen werken. Bovendien bieden ze aan om hem te helpen: de beveiligingsorganisatie kan ervoor zorgen dat iemand anders de schuld voor de moord op zich neemt.

De methode die de politie toepast heet de Mr. Big-methode. Voor zover bekend is het in 2013 de eerste keer dat de Nederlandse politie op deze manier te werk gaat. Hierna zal justitie deze undercovermethode nog in minimaal twee andere moordzaken gebruiken.

De kwestie

Maar inmiddels zwelt de kritiek op ‘Mr. Big’ aan, en in 2019 oordeelde de Hoge Raad dat de zaak tegen Wim S. om die reden opnieuw moet worden behandeld.

Een van de belangrijkste vragen die de raadsheren van het Haagse gerechtshof de komende tijd moeten beantwoorden, is: hoeveel druk is er op Wim uitgeoefend, en hoe reëel is de kans dat Wim een valse bekentenis heeft afgelegd om de baan bij Philippe te bemachtigen?

Het Openbaar Ministerie heeft tijdens eerdere zittingen betoogd dat Wim S. die avond in 2014 in Marbella ‘een vrij man was, dat hij kon gaan en staan waar hij wilde en dat hij de mogelijkheid had om zich aan het contact te onttrekken’. Volgens justitie blijkt nergens uit het dossier dat er sprake was van druk: Wim hoefde toch niet voor Philippe te gaan werken? Hij wilde het zelf. Hij hoefde toch niet te bekennen? Oftewel, stelt het OM: er is geen enkele reden om te twijfelen aan Wims biecht.

Maar Wims advocaat denkt daar anders over. Hij vindt het veel te makkelijk om te zeggen dat Wim weg had kunnen lopen. ‘Op het moment van de bekentenis zat Wim financieel aan de grond. Hij kon niet eens een vliegticket naar huis betalen’, zegt Paul Verweijen. ‘En justitie wist dat. Ze hadden een hele schijnwereld vol dure auto’s en villa’s om hem heen gecreëerd waarin een bekentenis alleen maar winst zou kunnen opleveren. Ze deden alsof de moord niet ernstig was en alsof ze het probleem konden oplossen door bewijs weg te werken. Bovendien stelden ze hem een baan in het vooruitzicht waarmee hij acht- tot tienduizend euro per maand zou kunnen verdienen.’

Verweijen hoopt op een principiële uitspraak van het gerechtshof, en vindt dat de politie met deze undercovermethode zou moeten stoppen. ‘Bij de Mr. Big-methode is het risico op een valse bekentenis te groot. Uit onderzoek blijkt dat Mr. Big in staat is om bijna iedereen te laten bekennen.’

De villa van Philippe in Marbella. Beeld
De villa van Philippe in Marbella.

‘Stop met Mr. Big-methode’

De raadsman is niet de enige die er zo over denkt. ‘Alle wetenschappers, ook internationaal, zeggen: houd op met deze methode’, zegt rechtspsycholoog Robert Horselenberg, die verbonden is aan de Universiteit Maastricht.

Mr. Big ontstond vorige eeuw in Canada, en werd afgelopen decennia onder meer ook in Nieuw-Zeeland en Australië gebruikt. Horselenberg: ‘Het is een heel dure methode, die ingezet wordt in coldcasezaken waarbij justitie de overtuiging heeft dat de verdachte het heeft gedaan, maar waarbij ze nog te weinig ander bewijs hebben voor een veroordeling. Er is dus geen sprake meer van een open vizier, geen ruimte meer voor de gedachte dat de verdachte het misschien weleens niet gedaan zou kunnen hebben. Ze gaan door totdat de verdachte bekent.’

In het geval van Wim is het risico van een valse bekentenis er zeker ook, rapporteerde Horselensbergs collega, Eric Rassin, eerder dit jaar. Deze rechtspsycholoog onderzocht de zaak op verzoek van het gerechtshof en verwijst in zijn rapport naar een onderzoek uit 2005 waaruit blijkt dat de kans op een valse bekentenis zelfs kan oplopen tot 43 procent.

Volgens Horselenberg moet je dat percentage niet te letterlijk nemen. ‘Maar waar het om gaat, is dat wetenschappelijk vaststaat dat er reële kans is dat Wim iets heeft bekend wat hij niet heeft gedaan.’

Amerikaans experiment

In zijn onderzoek verwijst Rassin onder meer naar een Amerikaans experiment onder studenten: aan een groep studenten werd verteld dat ze niet mochten samenwerken. Maar: sommige studenten waren betrokken in het complot, zij moesten de rest juist overhalen om wél stiekem samen te werken. Een deel van de studenten overtrad vervolgens de regels, een ander deel hield zich aan het samenwerkverbod. Wat de studenten niet door hadden, was dat de onderzoekers precies konden zien wie wel en wie niet samenwerkte.

Na de opdracht werden de studenten ondervraagd: hebben ze wel of niet samengewerkt? Met behulp van een paar trucs legden ‘schuldige studenten’ vaker een bekentenis af, maar ook 43 procent van de onschuldige studenten bekende uiteindelijk vals te hebben gespeeld – en dat terwijl zij zich juist wél keurig aan de regels hadden gehouden. ‘Er werd bijvoorbeeld tegen hen gezegd: ah, het is ook helemaal niet erg als je wel hebt valsgespeeld, dat heeft helemaal geen gevolgen’, zegt Horselenberg. ‘De situatie waarin die studenten zich tijdens dat onderzoek bevonden, is natuurlijk niet te vergelijken met de situatie waarin Wim zich na dertien maanden manipulatie bevond. Maar uit dat onderzoek blijkt wel dat je mensen – ook heel slimme, zoals studenten – heel makkelijk iets kunt laten bekennen wat ze niet hebben gedaan.’

Daarbij komt in de zaak tegen Wim S. nog een ander probleem, vervolgt Horselenberg. ‘Er is niks opgenomen. De rechters moeten het doen met de processen-verbaal van de rechercheurs, dat zijn vaak samenvattingen. Het is dus niet meer te achterhalen welke vragen aan Wim zijn gesteld, op welke manier en in welke context.’

De 34-jarige Heidy Goedhart werd in de nacht van 18 op 19 december 2010 dood gevonden achter  haar woning in Kaatsheuvel. Beeld
De 34-jarige Heidy Goedhart werd in de nacht van 18 op 19 december 2010 dood gevonden achter haar woning in Kaatsheuvel.

Veertien undercoveragenten

Het gebrek aan opnames, vindt advocaat Verweijen onbegrijpelijk. ‘Als justitie wil je toch juist transparant zijn.’ Tijdens verhoren zei een van betrokken agenten dat er geen opnames zijn gemaakt van de bekentenis in Marbella omdat dat ‘te complex’ zou zijn. Maar die reden vindt advocaat Verweijen ‘kul’. ‘Op de vraag waarom er niks opgenomen is, krijg je nooit een bevredigend antwoord van het OM. Soms zeggen ze dat het niet konden opnemen in verband met de veiligheid van de undercoveragenten. Dat kan ik begrijpen als de agent infiltreert in een criminele of terroristische organisatie. Maar hier creëerde de politie zélf de organisatie. Wim was uitgenodigd in een door de politie gehuurde villa. Hij was daar in zijn eentje, de andere veertien aanwezigen waren undercoveragenten. Dan kan je toch best wat opname-apparatuur verstoppen. Hoezo gevaar?’

En dan is er nog een probleem met Wims bekentenis, vervolgt de raadsman. Wim dacht niet alleen dat hij geen baan zou krijgen als hij niet zou bekennen. Hij dacht ook dat zijn goede ‘vriend’ Joep dan diens baan bij het beveiligingsbedrijf kwijt zou zijn, stelt Verweijen. ‘Dat was ook een reden voor Wim om te bekennen.’

Want voordat Wim op die 18de september 2014 rond half elf ’s avonds de moord opbiecht, is een sollicitatiegesprek met Philippe eerder die dag al mislukt.

Marbella, rond 20.30 uur

Het is rond half negen die avond als Wim samen met Joep voor het eerst in Philippes villa arriveert. Ze zijn niet de enigen, ‘collega’s’ van Joep zitten al op het terras. Het voelt alsof de bbq, het feestje, zo kan beginnen.

Philippe schudt Wim de hand, en hij krijgt een rondleiding. Dan trekken ze zich terug in de woonkamer, voor het sollicitatiegesprek. Wim vertelt over zijn werkervaring en zegt dat hij graag bij Philippe komt werken omdat hij klaar is voor een nieuwe uitdaging. Maar na een kwartier onderbreekt Philippe hem en pakt een mapje. ‘Mijn intuïtie laat me nooit in de steek’, zegt-ie.

Philippe vertelt dat hij goede contacten heeft bij de politie. En dat hij vreest dat Wim voor problemen kan zorgen voor zijn beveiligingsbedrijf. Want, zegt Philippe, hij wil niet iemand aannemen die verdachte is in een moordonderzoek. Daar zit Philippes rijke clientèle niet op te wachten. Volgens Philippe zitten er delen van het politiedossier in het mapje en kan het niet anders dan dat Wim bloed aan zijn handen heeft.

Hoe zit het met de dood van Wims vriendin Heidy Goedhart?, wil Philippe van Wim weten. Wim moet het gewoon toegeven, zegt hij, en dan kan hij Wim helpen en kan Wim bij hem komen werken. Zijn bedrijf kán zulke problemen oplossen.

Maar Wim? Die blijft ontkennen. Tot ergernis van Philippe. Hij opent de schuifdeuren en roept met stemverheffing naar Joep: hoe haalt die het in zijn hoofd om iemand ‘met ballast’ uit te nodigen voor een sollicitatiegesprek? Ze moeten vertrekken. Meteen. Allebei. Philippe zegt dat hij ‘klaar met ze is’.

Even later arriveert de taxi. Joep stapt voorin, Wim achterin. De taxi rijdt weg. En Wim huilt, hij zit voorovergebogen, met zijn hoofd tussen zijn handen. Niet alleen hij heeft nu geen baan, ook Joep is door hem in de problemen gekomen bij Philippe, denkt Wim.

En dan zegt hij iets wat hij nooit eerder heeft gezegd. ‘Ik heb het gedaan.’ Joep klimt naar de achterbank. Hij huilt ook en houdt Wims handen vast. ‘We zijn bloedbroeders’, zeggen ze tegen elkaar. Elkaar kunnen ze vertrouwen.

Een paar minuten later maant Joep de taxichauffeur om om te draaien. Om terug te rijden naar Philippes huis voor de biecht van Wims leven.

Hoe gaat het met Wim S.?

Begin dit jaar heeft het Haagse gerechtshof de voorlopige hechtenis van Wim S. geschorst. Hij mocht het proces, dat maandag begint, in vrijheid afwachten vanwege privé-omstandigheden van zijn gezin. Hij is inmiddels getrouwd met de vrouw met wie hij ten tijde van de moord op Heidy in 2010 vreemdging.

S. heeft sinds zijn arrestatie in 2014 zes jaar in de cel gezeten. Tijdens de strafzaak zal – naast het Mr. Big-traject – ook veel aandacht zijn voor het forensisch bewijs. Het OM is ervan overtuigd dat S. schuldig is, en heeft deskundigen gevraagd om opnieuw naar onder meer dna-sporen, vingerafdrukken en een schoenafdruk te kijken.

In 2018 oordeelde het gerechtshof in Den Bosch dat Wim S. schuldig was aan de dood van Heidy Goedhart. Hij werd veroordeeld tot 20 jaar cel. De raadsheren schreven in het vonnis dat hij haar op ’gruwelijke en lafhartige wijze’ van het leven had beroofd, en dat hij daar jarenlang over heeft gelogen. Volgens het hof had Wim S. een berekenende proceshouding.

Dit verhaal is mede gebaseerd op het boek Mister Big van Douglas de Coninck.

Meer over