NieuwsIslamitische Staat

IS-vrouwendebat leidt tot tumult, consensus en een buiging voor de ‘complexe realiteit’

Het demissionaire kabinet wijkt geen millimeter van zijn staande beleid om in te zetten op berechting van IS-vrouwen ‘in de regio’, maar ‘van geval tot geval’ te bekijken of terugkeer wenselijk (en mogelijk) is. VVD en CDA, die tot voor kort fel tegen elke terugkeer gekant waren, bonden tijdens een debat hierover donderdag in.

Een man duwt een kar met kinderen in het Koerdische kamp al-Hol in Noordoost-Syrië, waar vermeende familieleden van IS-strijders verblijven. Beeld Delil Souleiman / AFP
Een man duwt een kar met kinderen in het Koerdische kamp al-Hol in Noordoost-Syrië, waar vermeende familieleden van IS-strijders verblijven.Beeld Delil Souleiman / AFP

De VVD, die zich bij monde van Ingrid Michon begin deze maand nog ‘zeer, zeer verontwaardigd’ toonde over de repatriëring van één IS-vrouw uit een Koerdisch kamp in Noord-Syrië, zei nu dat de VVD ‘meeknokt om het land veilig te houden, met concrete voorstellen’. Een daarvan, onderzoeken of IS-verdachten ook eventueel via een videoverbinding hun ‘aanwezigheidsrecht’ bij hun proces ingelost zouden kunnen zien, wilde minister van Justitie en Veiligheid Grapperhaus als een geste wel doen. ‘Zolang dat kan binnen de grenzen van de geldende wetgeving.’

Een andere VVD-suggestie, de invoering van minimumstraffen, riep bij onder meer CDA en SP verbazing op, en werd door de minister beleefd van tafel geveegd. Grapperhaus wees er onder andere op dat Nederlandse rechters een ruime straftoemetingsvrijheid hebben en soms zwaarder straffen dan de eis. Ook de suggestie van Anne Kuik (CDA) om het in de Telegraaf geopperde plan van rechtsgeleerde Afshin Ellian uit te voeren en met de Syrische Koerden afspraken te maken over berechting, kwam niet uit de startblokken: alleen met toestemming van de Syrische autoriteiten kunnen de IS-vrouwen in Syrië berecht worden, zei Kaag.

Zo sneefden de afgelopen jaren wel meer wensen van de Kamer op de weerbarstige realiteit − met voorop de ambitie om de IS-vrouwen ‘in de regio’ te berechten, direct gevolgd door de wens Nederlanders met één paspoort hun nationaliteit af te nemen. Rechtse partijen blijven voor dat laatste pleiten, maar volgens Grapperhaus plaatst Nederland zich zo buiten de internationale rechtsorde.

Noord-Syrië

De omslag in het al jaren voortslepende debat over IS-gangers komt door ontwikkelingen in Nederlandse rechtbanken én in Noord-Syrië zelf. Daar zijn de machtsverhoudingen gewijzigd, en willen de Koerden af van de kampen waar IS-vrouwen en kinderen wonen. In Nederland dreigt voor een aantal IS-vrouwen dat de rechter de strafzaak kan beëindigen − waardoor ‘straffeloosheid’ voor deze verdachten dreigt.

Omdat ook internationale berechting stuit op onoverbrugbare problemen (onder meer Russische en Chinese veto’s die een VN-tribunaal in de weg staan) verklaarden experts van onder meer de veiligheidsdienst AIVD en antiterrorismecoördinator NCTV deze maand tegen de Kamer dat Nederland niet langer moet aarzelen over repatriëring en berechting van IS-vrouwen. Zij wezen op het toegenomen risico dat uitreizigers ‘uit zicht’ raken of niet meer vervolgd kunnen worden.

Aan het begin van het urenlange debat hekelde Gidi Markuszower (PVV) het kabinetsbeleid en zei daarbij dat minister van Buitenlandse Zaken Kaag ‘zich graag omringt met terroristen’. Dat schoot een aantal fracties in het verkeerde keelgat. Corinne Ellemeet (GroenLinks) verzocht waarnemend voorzitter Martin Bosma (PVV) in te grijpen. Toen hij het recht om vrij te spreken benadrukte en zei alleen bij scheldpartijen te willen ingrijpen, diende Ellemeet een klacht over hem in bij het presidium en trok ze zich terug uit het debat.

Veel fracties uitten hun afkeuring over de woorden van Markuszower, waarvoor Kaag hen nadien bedankte. Maar niet iedereen stond achter de klacht over Bosma. Rechtse partijen spraken van ‘een aanval’ op de waarnemend voorzitter. Michiel van Nispen (SP) vond de uitspraken ook ‘ver over de schreef’ gaan. ‘Maar het is aan de Kamer zich daarover uit te spreken, niet aan de voorzitter.’

Het debat eindigde in grote overeenstemming over het CDA-voorstel de IS-misdaden tegen Jezidi’s en andere minderheden te erkennen als genocide. Nederland zet zich daar volgens Kaag in VN-verband al voor in. Over de genocidemotie en andere moties wordt dinsdag gestemd.

Een lid van de Koerdische veiligheidstroepen bij het al-Holkamp in Noordoost-Syrië.  Beeld Delil Souleiman / AFP
Een lid van de Koerdische veiligheidstroepen bij het al-Holkamp in Noordoost-Syrië.Beeld Delil Souleiman / AFP
Meer over