IS kiest voor nieuwe strategie

Met zelfmoordaanslagen en schietpartijen in het hart van Europa heeft IS het roer omgegooid. Niet onaangekondigd. Toch zagen experts het niet aankomen.

Een Palestijnse bomgordel, in 2008 in beslag genomen bij een mislukte zelfmoordactie. Beeld epa
Een Palestijnse bomgordel, in 2008 in beslag genomen bij een mislukte zelfmoordactie.Beeld epa

Waarom heeft Islamitische Staat op spectaculaire wijze een grote aanval uitgevoerd op doelen in een westerse hoofdstad? Dat is de voor de hand liggende vraag, na de aanslagen van vrijdag in Parijs. Maar misschien zou de vraag beter kunnen luiden: waarom nu pas?

Het opmerkelijke aan de strategie van IS was lange tijd nu juist dat de terreurbeweging géén spectaculaire aanslagen pleegde in Europa of de Verenigde Staten. Daarmee onderscheidde IS zich van Al Qaida, dat van dergelijke grootscheepse, centraal gecoördineerde acties zijn handelsmerk had gemaakt. IS concentreerde zich op het Midden-Oosten, waar het een kalifaat had gesticht.

Uit naam van IS in Europa gepleegde aanslagen (ruim tien in de periode 2011-2015) waren beperkt van omvang en werden vrijwel allemaal gepleegd door lone wolves, individueel opererende sympathisanten. Zelfs na de aanslag twee weken geleden boven de Sinaï op een Russische Airbus zeiden terrorisme-experts: dit is voor IS een nieuwe methode, maar nog geen fundamentele koerswijziging. Het was immers een actie op 'eigen' territorium.

Maar nu is er geen ontkomen aan: IS heeft gekozen voor een nieuwe strategie. Voor het eerst is een van de landen die het kalifaat militair bestrijden grootscheeps aangevallen op eigen terrein, op westers grondgebied. Niet alleen kalasjnikovs werden daarbij gebruikt, ook zelfmoordgordels.

'Dit is duidelijk een andere koers', zegt Mark Singleton, directeur van het International Centre for Counter Terrorism (ICCT) in Den Haag. 'De aanslagen in Parijs hadden een complexiteit en mate van planning die vorige aanslagen in Europa verre overstijgen. We hebben dit niet zien aankomen.'

Combinatie

IS 'heeft de Rubicon overgestoken', zegt Will McCants van denktank Brookings in Washington in The New York Times. 'Ze zijn absoluut anders gaan denken over het kiezen van vijandige doelen.'

De aanslagen in Parijs doen denken aan die in Mumbai in november 2008. Tien jonge Pakistaanse mannen trokken bewapend met kalasjnikovs langs een tiental doelen in de Indiase stad, waaronder een populair restaurant, een bioscoop, twee hotels en een druk station. In het wilde weg werden zo veel mogelijk mensen neergeschoten; 164 mensen kwamen om het leven. 'Er is sprake van goed afkijkgedrag', zegt Singleton over de actie in Parijs.

Volgens Haras Rafiq, directeur van de Quilliam Foundation in Londen, hebben de terroristen vrijdag diverse technieken van eerdere acties gecombineerd. 'Bij de aanslagen op Charlie Hebdo en het Joods museum in Brussel was de opzet: om je heen schieten met je kalasjnikov en dan ontsnappen. De daders werden pas naderhand gepakt. Vrijdag hadden ze zelfmoordvesten. Ze hebben nooit de bedoeling gehad te ontsnappen. Het was hun bedoeling te sterven.'

Rafiq is het niet eens met de vaststelling dat de aanslag een onvoorziene wending betekent. 'Wij hebben dit wél zien aankomen. Wij hebben hier meer dan een jaar lang voor gewaarschuwd.'

Een kalasjnikov. Beeld
Een kalasjnikov.Beeld

Structuur

Vanuit IS is diverse malen opgeroepen tot aanvallen tegen het Westen. Het krachtigste dreigement kwam in maart van IS-woordvoerder Abu Mohammed al-Adnani: 'We willen Parijs - met Allah's toestemming - aanvallen nog vóór Rome en Spanje.' Ook noemde hij het Witte Huis, de Big Ben en de Eiffeltoren als doelwitten.

De meeste terrorisme-experts zagen daarin echter geen concreet plan voor een centraal door IS georganiseerde aanval, eerder een algemene oproep aan sympathisanten in Europa om op eigen houtje in actie te komen. Een kalasjnikov is voor iedereen dit dat wil eenvoudig te verkrijgen.

Rafiq gelooft echter niet in de tegenstelling tussen 'lone wolves' en 'door IS georganiseerd'. Elke moslim, zegt hij, kan als individu en zonder getuigen de bayah afleggen, de gelofte van trouw aan IS-leider Abu Bakr al-Baghdadi.

'Niet-moslims begrijpen dat niet. Ik ben moslim, ik begrijp het wel', zegt Rafiq. Hij vergelijkt het met de shahada, de gelofte die volstaat om moslim te worden. 'Behalve in Irak en Syrië, is IS geen organisatie met leden. De gelofte van trouw is de structuur, zou je kunnen zeggen.'

Om die reden, zegt Rafiq, kan de strijd tegen IS uiteindelijk niet met wapens worden gewonnen. 'Het zal moeten gebeuren met ideologische middelen. Wat bestreden moet worden is het islamisme.'

De Quilliam Foundation werd door Britse moslims opgericht om radicalisering tegen te gaan. 'Het is duidelijk dat het jihadisme wortel heeft geschoten onder een generatie jonge, boze moslims die vatbaar zijn voor langdurige islamistische propaganda', stelt de denktank in een zondag uitgegeven verklaring. Die moet aangepakt worden, net als de 'extreemrechtse xenofobe retoriek die gemeenschappen tegen elkaar opzet'.

Net zo goed waarschuwt ICCT-directeur Singleton voor al te drieste retoriek van politieke leiders, zoals gebeurde na de aanslagen van 11/9. 'Achteraf moeten we constateren dat de radicalisering daardoor alleen maar is aangewakkerd.'

Dat geldt volgens hem ook voor Nederlandse politici, aangezien Nederland net als Frankrijk deelneemt aan de coalitie tegen IS. 'We zijn met de neus op de feiten gedrukt. Het kan ook hier gebeuren.' Dat Nederland alleen in Irak opereert, maakt volgens hem niet uit. 'Voor IS vormen Irak en Syrië één kalifaat.'

Meer over