PEILING

Is Hongarije geholpen met de opstelling van Rutte & co?

West-Europese regeringsleiders, Rutte voorop, zochten donderdagnacht de confrontatie met de Hongaarse premier Orbán over de anti-lhbti-wet die het Hongaarse parlement vorige week aannam. Maar is de Hongaarse oppositie wel geholpen met de uitspraken van Rutte?

VN secretaris-generaal Antonio Guterres (wit mondkapje) praat met de Hongaarse president Viktor Orbán (r) op de EU-top in Brussel. Ruttes uitspraken op de top kunnen Orbán in de rol van slachtoffer duwen. Beeld AP
VN secretaris-generaal Antonio Guterres (wit mondkapje) praat met de Hongaarse president Viktor Orbán (r) op de EU-top in Brussel. Ruttes uitspraken op de top kunnen Orbán in de rol van slachtoffer duwen.Beeld AP

Niet alleen in Nederland vielen de uitspraken van Rutte op, ook in onder meer Spaanse en Franse media werd de Nederlandse premier genoemd als de ‘taaiste’ Europese leider in het verzet tegen Orbán. ‘Als Hongarije zijn gedrag niet verandert, hebben ze voor mij niets meer te zoeken in de EU’, zei Rutte voorafgaand aan de top. ‘Ik kan ze er niet uitduwen, dat gaat stap voor stap.’ Tijdens de top zou Rutte Orbán ook nog gevraagd hebben waarom hij zelf niet vertrekt uit de EU.

Rutte ging pal voor progressief-liberale waarden staan op een manier die we ook in Nederland zelden van hem gezien hebben. ‘Ik ben er eigenlijk best wel trots dat wij een premier hebben die zich zo uitspreekt voor de lhbti-gemeenschap in Hongarije en laat zien dat dit écht niet hoort’, zei Tweede Kamerlid en oud-Europarlementariër Kati Piri (PvdA), die in Hongarije geboren werd, donderdagavond bij Op1.

De Hongaarse jurist Kati Cseres, universitair hoofddocent Europees recht aan de UvA, denkt dat de harde toon van Rutte en de andere Europese leiders zeker welkom is. Maar ze vraagt zich wel af waarom die nu pas komt. ‘Hongarije overtreedt al tien jaar bijna wekelijks of maandelijks de fundamentele rechten en waarden van de EU-gemeenschap. Toen het ging over academische vrijheid, over vrouwenrechten, waar waren die harde geluiden toen?’

Cseres vreest dat het vooral is ingegeven door opportunisme. ‘Door het EK en die wedstrijd tussen Duitsland en Hongarije keken heel veel mensen hiernaar. Rutte voelde dat hij in de spotlights stond. Dat is het enige dat ik kan bedenken.’

Orbán kan de harde opstelling van Rutte en de Europese leiders in zijn voordeel gebruiken, denkt Tímea Drinóczi, hoogleraar constitutioneel recht aan de Hongaarse Universiteit van Pécs. ‘Het kan de oppositiestrijd frustreren, omdat het Orbán in een defensieve positie plaatst. Het geeft hem de mogelijkheid zichzelf te positioneren als de anti-Brussel, anti-westerse vrijheidstrijder’, zegt Drinóczi. In Hongaarse Orbán-gezinde media is die ‘vrijheidsstrijd’ al begonnen: daar wordt Rutte afgeschilderd als een ‘arrogante, extremistische libertariër’.

‘Misleidende uitspraken’

Drinóczi schrok toen ze las dat Rutte aan Orbán voorstelde om de EU uit te stappen. ‘Mijn eerste reactie was: zeg dat nou niet, want we doen het nog ook. Dat is misschien het beste voor de EU, maar een ramp voor Hongarije.’

Europarlementariër Esther de Lange (CDA), vindt de uitspraken van Rutte ook niet verstandig. ‘De snoeiharde kritiek is terecht, maar je moet de Hongaren die welwillend zijn bij de EU proberen te houden’, zei De Lange op Radio 1. Opinieonderzoeksbureau Pew Research Center peilde in 2019 nog dat 67 procent van de Hongaren positief tegenover de EU stond, en 25 negatief. Voor Hongaren tussen de 18-34 jaar is zelfs 82 procent positief over de EU.

De Lange was als vicefractievoorzitter van de Europese Volkspartij (EVP) nauw betrokken bij wegwerken van Orbáns Fidesz uit haar Europese fractie. ‘Daar doe je hem pijn mee, want hij wil in het centrum van de macht zitten. Hier sterk je hem alleen maar mee.’

‘Ik vind het heel gevaarlijke en misleidende uitspraken’, zegt jurist Kati Cseres. ‘Hij zegt hiermee dat Orbán Hongarije is, dat iedereen in Hongarije het met hem eens is. Er moet worden opgetreden tegen de Hongaarse regering, niet tegen de Hongaarse maatschappij. Nu behoren we nog bij dezelfde Europese gemeenschap, met het vertrekt uit de EU worden de grenzen veel scherper, terwijl ik en duizenden Hongaren in Nederland nog familie en vrienden daar hebben. Ik word heel triest van dat idee.’

Volgens Drinóczi kan het Europese conflict met Orbán over de anti-lhbti-wet ook positief uitpakken. ‘De oppositie werkt nu verenigd samen en volgend jaar zijn er verkiezingen. We hebben één keer eerder gezien dat hij een wet terugtrok, dat ging om een internet-belasting. Die ging niet door na een enorme demonstratie.’

‘Er zijn al demonstraties geweest tegen deze wet. Het maatschappelijk middenveld heeft mogelijk de kracht om hem toch nog de wet in te trekken. En dan kan Orbán zeggen dat hij gewoon de wil van het volk volgt, zoals hij dat altijd heeft gedaan.’

Meer over