'Is het soms verboden met een ambtenaar te tennissen?'

Dankzij de gedoogcultuur op het Nijkerkse stadshuis kon ambtenaar William R. ongestoord zijn gang gaan als 'adviseur'. Projectontwikkelaars, tennismaatjes en wellicht ook wethouders profiteerden jarenlang van zijn diensten....

TEKST MICHIEL HAIGHTON

Nu in Nijkerk op de politieke agenda: ambtelijke integriteit. Jarenlang toonde het gemeentebestuur zich doof voor wilde geruchten en concrete aanwijzingen dat zich onoirbare praktijken op het stadhuis afspeelden. Maar sinds vorige week kan niemand in het gemeentehuis van Nijkerk zijn kop nog in het zand steken.

Uit een onderzoeksrapport van accountantskantoor Deloitte blijkt dat een topambtenaar William R., hoofd Ruimtelijke Ordening en Volkshuisvesting van de gemeente Nijkerk zich schuldig heeft gemaakt aan belangenverstrengeling; onder het toeziend oog van vrijwel de gehele ambtelijke top en zelfs enkele wethouders.

William R. (57) tegenover medewerkers van Deloitte: 'Mij staat nog bij dat wethouder Ketelaars mij heeft gevraagd hoe ik mijn nevenactiviteiten had ingericht, uit interesse. Ook wethouder Van de Steege moet op de hoogte zijn geweest.' R. is door Deloitte elf uur lang verhoord, tijdens twee interviews. Oud-wethouder Ketelaars weigerde medewerking aan het onderzoek.

In afwachting van zijn ontslagprocedure zit R. inmiddels thuis. Burgemeester Bartele Vries heeft afgelopen maandag bij de officier van justitie in Arnhem aangifte tegen hem gedaan. Eind deze maand wordt duidelijk of justitie voldoende aanknopingspunten ziet om William R. strafrechtelijk te vervolgen. En of de vervolging eventueel wordt uitgebreid naar andere personen.

Ad de Boer, fractievoorzitter van de SGP/Christen Unie en in het dagelijks leven directeur bij de EO, vindt niet dat R. als enige geslachtofferd mag worden. Ook de rest van de gemeentelijke organisatie moet zich bewust zijn van zijn verantwoordelijkheid.

Tijdens een vorige week speciaal ingelaste raadsvergadering wees De Boer het college van B en W erop dat R. in 'alle openheid' handelde. Zorgelijk, vindt hij. 'Door geen van zijn collega's is hij hierop aangesproken. Dat geeft aan dat wat hij deed, paste in de cultuur van dit gemeentehuis. Niemand kijkt hier raar op van nauwe relaties tussen ambtenaren en de bouwwereld, van eten en drinken en kerstpakketten. Het was geaccepteerd.'

Dat Deloitte in februari van dit jaar van de gemeente Nijkerk de opdracht kreeg om de nevenactiviteiten van William R. te onderzoeken, is te danken aan gedegen spitwerk van De Nijkerker. Het huis-aan-huisblad onthulde begin dit jaar dat William R. zaken deed die mogelijk conflicteerden met zijn ambtelijke functie.

Het rapport van Deloitte bevestigt dat William R. zich via zijn bedrijf Marilma BV, een adviesbureau op het gebied van ruimtelijke ordening en volkshuisvesting, vanaf 1997 liet uitbetalen door vijf 'opdrachtgevers' met wie hij als ambtenaar Ruimtelijke Ordening en Volkshuisvesting zaken deed. Opvallend is dat meer dan eens de 'omzet' die Marilma te danken had aan deze bedrijven, samenviel met periodes waarin ze in onderhandeling waren met William R. in zijn rol als ambtenaar.

Of Marilma BV diende als dekmantel voor het innen van steekpenningen, heeft Deloitte niet met harde bewijzen kunnen staven. Het accountantskantoor zegt 'niet te kunnen vaststellen noch te kunnen uitsluiten' dat er een direct verband bestaat tussen de zakelijke contacten van R. in zijn ambtelijke functie en de omzet van Marilma BV. Daarbij tekent Deloitte aan dat sommige, mogelijke bewijsstukkenontbreken, niet compleet zijn of zijn 'aangepast'.

Bovendien bestaan over cruciale gebeurtenissen uiteenlopende en ook elkaar tegensprekende lezingen. Een voorbeeld daarvan is de 'lunchafspraak' die burgemeester Bartele Vries had met de Nijkerkse ondernemer en oud-wethouder Jaap van de Steege, op 24 februari 2000 in het Hoevelakense restaurant De Klepperman. Volgens Van de Steege heeft hij de burgemeester van Nijkerk toen verteld dat William R. zich door hem priviet uitbetalen in ruil voor 'werk' binnen de gemeente Nijkerk. Vries beweert dat het een 'algemeen gesprek' betrof waarin over R.'s nevenwerkzaamheden voor Van der Steege 'niet is gesproken'.

De nevenwerkzaamheden van William R. waren juist de aanleiding om met de burgemeester een vorkje te prikken, aldus Van de Steege. William R. had hem in ruil voor 17 duizend euro eind 1999 twee 'opdrachten' toegezegd in Nijkerk. Uiteindelijk ging een ander bouwbedrijf met de eer strijken.

Ook over de connectie tussen projectontwikkelaar en bouwondernemer Cor Vos en William R. zijn verschillende versies in omloop. Als het college in september 1999 besluit dat meerdere partijen moeten worden uitgenodigd voor het 'herontwikkelen' van zes voormalige schoollocaties in Nijkerk, lijkt dat een heldere ambitie. Maar tot grote verbazing van betrokkenen blijkt een paar maanden later dat de opdracht is gegund aan bouwbedrijf Vos & Teeuwissen, zonder dat derden de kans hebben gehad een offerte uit te brengen. Vos & Teeuwissen is het bedrijf van Cor Vos, goede vriend en 'tennismaatje' van William R.

Dat is het moment waarop sommigen op het gemeentehuis onraad menen te ruiken. Onder hen is C.J. Kortelever, die als extern ingehuurde projectleider betrokken is bij de vrijgekomen schoollocaties. Hij constateert een 'bijzonder vriendschappelijke relatie' tussen Vos en William R. en vermoedt dat de laatste zaken en privoeilijk kan scheiden. Hij doet zijn beklag hierover bij onder meer wethouder Evert Wulfsen. Vijf jaar later zegt Wulfsen tegen de mensen van Deloitte: 'Ik kan mij dit niet bewust op deze manier herinneren.'

Volgens Cor Vos is de beschuldiging op valse geruchten gebaseerd. 'Sinds wanneer is het verboden met een ambtenaar te tennissen?' roept hij verontwaardigd. Hij heeft zijn 'buik vol' van de hele affaire. En dat R. ('een heel normale man, net als u en ik') zich schuldig heeft gemaakt aan belangenverstrengeling nee, dat wil er bij hem niet in. 'R. is voor mij altijd een lastige onderhandelingspartner geweest die zich strikt aan de regels hield.'

Dit is ook de 'heilige overtuiging' van Gerard van den Tweel, ondernemer te Nijkerk en voormalig fractievoorzitter van de VVD. Van den Tweel betaalde R. 12 duizend euro voor 'advieswerkzaamheden' in een periode dat hij ook zaken deed met R. als ambtenaar. 'Marilma is een keurige bv die voor mij advieswerkzaamheden buiten de gemeente Nijkerk heeft verricht. Ik heb niets fouts gedaan.'

Maar in de gemeenteraad wordt daar anders over gedacht: oudpoliticus Van den Tweel 'had beter had moeten weten'. Als lid van de 'steunfractie' van de VVD was Van den Tweel tot deze week nog actief in de gemeenteraad. Die functie heeft hij opgegeven.

Aart Klompenhouwer van Partij Nijkerk vindt dat de zakenpartners van Marilma zich niet kunnen verschuilen achter 'onwetendheid'. Volgens hem wisten ze 'zeer goed' dat het voordelig kon zijn om met R. zaken te doen. 'Zij wisten dat het hier een bv betrof waarvan de aandeelhouder vanuit zijn functie als afdelingshoofd Ruimtelijke Ordening een flinke vinger in de pap had bij de gemeente.'

In de ambtelijke top van de gemeente Nijkerk bevinden zich overigens mensen die ruiterlijk toegeven al jaren op de hoogte te zijn van R.'s dubbelrol, maar dit alleen nooit als dubieus of een bezwaar te hebben gezien. Dat blijkt ook wel uit het feestje dat William R. gaf ter ere van het jarig bestaan van Marilma BV eind 1998.

Dat werd opgeluisterd door de halve ambtelijke top van Nijkerk: het afdelingshoofd Bouw-en Woningtoezicht, het afdelingshoofd Milieu afdeling Ruimtelijke Ordening, het hoofd Economische Zaken en Bedrijfsbureau Ruimtelijke Ordening en de sectordirecteur Stadsontwikkeling, en allemaal toastten ze op het zakelijk succes van collega William R.

Sommige van de genoemde ambtenaren bevestigen hun aanwezigheid op het partijtje tegenover Deloitte, anderen ontkennen dat of weten het zich niet meer te herinneren. 'Ik heb begrepen dat ik ook bij het eenjarig bestaan van Marilma was. Ik ben dat gegeven even kwijt', aldus Joop Blok, voormalig afdelingshoofd Bouw & Woningtoezicht.

Het Nijkerkse college van B en W heeft inmiddels beterschap beloofd. Er is een Nota Integriteit Ambtelijke Organisatie in de maak.

Meer over