Is het internationale fokprogramma een zegen voor de panda?

Heeft het vrouwtje nou als enige die leuke plukjes vacht op haar neus? Ouwehands-directeur Robin de Lange bekijkt panda Wu Wen nog eens goed. 'Moeilijk om ze uit elkaar te houden, maar dit zijn ze: onze panda's. Na vijftien jaar.'

Vrouwtjespanda Wu Wen, een van de twee panda's die naar Ouwehands Dierenpark in Rhenen gaan. Verzorgers van het Dierenpark zijn in China om kennis te maken met de panda's.Beeld anp

Verzorgsters Brenda van Ekeren (33) en Marga Gerritsen (49) hebben al meer dan een week doorgebracht met Wu Wen en het mannetje Xing Ya. Wu Wen is een timide dame, vertellen ze. Ze stapt elegant op haar bamboescheuten af, terwijl het puberende kereltje Xing Ya door de klaver buitelt. Macho-in-de-dop. De verzorgsters hebben ruime ervaring met beren, maar voor het eerst je eigen panda in de ogen kijken is 'een droom die uitkomt', zegt Gerritsen. 'Een band opbouwen, de voeding verzorgen: dat is allemaal belangrijk.'

Buitenlandse dierentuinen krijgen voor een miljoen euro per jaar aan 'huurkosten' de mooiste en vruchtbaarste exemplaren met een goede stamboom, zegt directeur Wei Rongping van het Reuzenpandabehouds- en onderzoekscentrum. Terwijl de Nederlanders hun dieren leren kennen, neemt verzorger Zhou Qiang in zijn hart afscheid. Hij heeft het 'Hollandse' pandaberenduo sinds september onder zijn hoede. 'Mijn relaties met panda's zijn afhankelijk van hun leeftijd. Een oude beer zie ik als mijn vader. Een jonkie is even belangrijk voor me als mijn kind. We hebben ze zo mooi grootgebracht en nu gaan ze weg.'

Zhou zal het spannende moment van de eerste poging tot voortplanting gaan missen. De dieren zijn nu 2,5 jaar oud. Op hun vijfde beginnen de hormonen te werken. 'Hopelijk eerder, want ons hoofddoel is de fok, om dit dier in stand te houden', aldus Jose Kok, zooloog van Ouwehands. Wu Wen en Xing Ya mogen het eerst zelf proberen - voor kunstmatige inseminatie worden Chinese specialisten ingevlogen.

Pandastage wordt afgesloten met presentatie cadeaupanda's

Na een maand verzorgen, voeren en kennismaken zit de pandastage van twee Ouwehands Dierenparkmedewerkers in China erop. Ter afsluiting werden Wu Wen en Xing Ya, de twee jonge panda's die dit najaar naar Nederland verhuizen, vandaag voor het eerst gepresenteerd aan de media. Lees hier het artikel.

Valse hoop

Op het eerste gezicht lijkt het internationale fokprogramma voor de reuzenpanda een zegen voor de iconische beer. Met nog slechts een ruime 1800 exemplaren in het wild is het een van de meest bedreigde zoogdieren ter wereld. Sinds de fok van panda's in gevangenschap in 1987 begon, zijn er 400 beren geboren. De wetenschap maakt grote sprongen voorwaarts. Het moeizame liefdesleven - panda's planten zich in gevangenschap met de grootste moeite voort - leidde tot hilarische kunstgrepen, van panda-porno om een mannetje in de stemming te brengen tot het met stroomstootjes winnen van sperma voor kunstmatige inseminatie.

Was het in de beginjaren een wonder als een babypanda in leven bleef, inmiddels hebben dierentuinen het vertederende proces couveusepanda's met de fles te spenen onder de knie. Gemiddeld worden er in dierentuinen en fokcentra in en buiten China zo'n dertig panda's per jaar geboren en zo zijn er meer dan genoeg panda's gefokt om de genetische diversiteit te waarborgen om de soort in stand te garanderen.

Mannentjes panda Xing Ya, een van de twee panda's die naar Ouwehands Dierenpark in Rhenen gaan.Beeld anp

En toch is volgens Sarah Bextell, het hoofd van de afdeling behoud en educatie van de Chengdu Reuzenpanda Onderzoeksbasis, het fokprogramma een flop. Ze zei vorige week in een BBC-documentaire dat al die jonge pandaatjes achter tralies de mensheid slechts 'valse hoop' geven. 'We wekken de illusie dat met wetenschap de panda te redden is', aldus Bextell.

Het donzige succesverhaal van gefokte dierentuindieren leidt de aandacht af van het echte probleem, zegt Bextell. Dat is de aftakeling van de natuurlijke habitat. Er mogen dan volgens het Reuzenpandabehouds- en onderzoekscentrum meer dan zestig panda-reservaten zijn, de leefgebieden versnipperen. Ze worden doorsneden door wegen, afgeknabbeld door industriegebieden en verstoord door toerisme.

Toeristenvermaak als bedreiging

Overdag toeren Chinezen op 'natuurvakantie' met terreinwagens door mistige bamboebossen, hopend op een zwartwitte glimp tussen het groen. 's Avonds eten ze wilde paddenstoelen, bamboescheuten en andere 'organische bosgerechten', menu's die zo lucratief zijn dat restauranthouders er het leefgebied van de panda voor afstropen. De herrie en lichtvervuiling van karaokebars en ander toeristenvermaak zijn dodelijk voor de voortplanting. Uit onderzoek van de Amerikaanse San Diego Zoo blijkt dat mannetjes hun hypergevoelige oren gebruiken om in de bergen het hoge gejank van een ovulerend wijfje te localiseren. Na de ovulatie heeft hij maar een paar dagen tijd voor de bevruchting en elk onnatuurlijk geluid leidt af.

Van het miljoen euro dat Ouwehands China jaarlijks betaalt, gaat vast een deel naar bescherming van reservaten, denkt directeur De Lange. 'Maar de plaatselijke bevolking moet die vorm van natuurbehoud ook zelf willen.'

De Nederlandse Ouwehandsploeg gaat woensdag weer naar huis. Wanneer de panda's precies volgen weet Ouwehands nog niet. Het spectaculaire verblijf in Rhenen - Oosterse kitsch ter waarde van zes miljoen euro - moet eind september worden opgeleverd. Maar de Lange houdt rekening met vertraging.

De Chinese overheid heeft het laatste woord. Die vindt de aankomst van panda's gecombineerd met een fotogeniek soft-power momentje met een bezoekende Chinese regeringleider wel zo aardig. Hoe hoog de panda-manie ook oploopt, de dieren hebben na hun jetlag tijd nodig om te wennen aan het Utrechtse. Voor de eerste tijd is er een pakketje vertrouwde Sichuanese bamboe, daarna schakelen de panda's over op groenvoer van de Bamboegigant in Asten.

Verzorger Brenda van Ekeren van het Ouwehands Dierenpark.Beeld anp

Gefokte panda's in het wild

Fokprogramma's houden de soort in stand - maar vooral achter tralies. Van de zes beren die na jarenlange training terug de vrije natuur in werden gestuurd, overleefde de helft.

Panda's worden jarenlang voorbereid op dat moment. De eerste, Xiang Xiang, was erg gewend aan mensen. Hij kreeg dan wel video's te zien van potentieel agressieve medebosbewoners, zoals katachtigen, maar eenmaal vrij raakte hij in gevecht met wilde soortgenoten. Xiang Xiang vluchtte een boom in. Hij viel eruit en stierf.

De tweede poging was met panda's die oefenden in afgezette leefgebieden met minimaal contact met mensen. Verzorgers droegen potsierlijke panda-maskers, zodat de panda's de mens niet als bamboe-brengende butler beschouwen. Alsof panda's alleen hun ogen gebruiken - het zijn beren, met een uiterst gevoelige neus.

Twee uitgezette panda's raakten zo verzwakt door de stress van het transport naar het natuurgebied, dat ze binnen een maand aan een virus bezweken. Dit jaar gaan weer een aantal beren het in het wild proberen. Nu zijn het moeders die hun jongen in een omheind stuk bamboewoud hebben grootgebracht.

Aanvullingen en verbeteringen: Ouwehands Dierenpark ligt niet in de provincie Gelderland, zoals gemeld in een eerdere versie van dit artikel, maar in Utrecht.

Meer over