Nieuws

‘Is een T-shirt met ‘NOS is fake nieuws’ nou zo erg?’ Kamer debatteert over grimmig klimaat voor journalisten

Geweld tegen journalisten is onaanvaardbaar, vindt de voltallige Tweede Kamer. Maar Kamerleden moeten ook in de spiegel kijken. Vooral die van PVV, Forum voor Democratie en Denk, vinden de overige partijen. ‘Uw woorden maken journalisten vogelvrij.’

Gideon van Meijeren (l.) van  (Forum voor Democratie) met partijgenoot Freek Jansen (r.) nadat hij is aangesproken door de Tweede Kamervoorzitter tijdens een debat over agressie tegen en bedreiging van journalisten. Beeld ANP
Gideon van Meijeren (l.) van (Forum voor Democratie) met partijgenoot Freek Jansen (r.) nadat hij is aangesproken door de Tweede Kamervoorzitter tijdens een debat over agressie tegen en bedreiging van journalisten.Beeld ANP

Uitzonderingen daargelaten, twitterde PVV-leider Geert Wilders in juni, zijn journalisten ‘gewoon tuig van de richel’. Volgens GroenLinks-Kamerlid Corinne Ellemeet is zo’n tweet reden ‘om elkaar aan te spreken op ongepaste uitingen’, zei zij donderdag in een Kamerdebat met de demissionaire bewindslieden Ferd Grapperhaus (Justitie en Veiligheid) en Mona Keijzer (Economische Zaken) over agressie tegen en bedreiging van journalisten. ‘Dit kan zo niet.’

Ellemeet vroeg het debat dit voorjaar aan, nadat bureau I&O Research in een onderzoek onder journalisten had vastgesteld dat acht op de tien respondenten weleens met (de dreiging van) geweld te maken krijgen. In een vergelijkbaar onderzoek uit 2017, Een dreigend klimaat, was dat nog zes op de tien. Vooral cameramensen en fotojournalisten hebben last van agressie, intimidatie en bedreiging.

Het nieuwe onderzoek werd gehouden op verzoek van PersVeilig, een initiatief van de Nederlandse Vereniging van Journalisten, het Genootschap van Hoofdredacteuren, het Openbaar Ministerie en de Nationale Politie. De organisaties werken sinds april 2019 in deze stuurgroep samen, om te bevorderen dat journalisten veilig kunnen werken. Als journalisten ter bescherming aan zelfcensuur gaan doen, zijn de persvrijheid en de rechtsstaat in het geding.

Polarisatie

Polarisatie door politici lijkt een van de verklaringen voor de toename van het aantal incidenten. Verbale agressie komt het meest voor, zowel offline als online. In 17 procent van de gevallen is de agressie fysiek. PVV-Kamerlid Gidi Markuszower zei geweld ‘altijd uit den boze’ te vinden. ‘Maar als PVV’ers in de pers steevast worden weggezet als racisten, facisten, xenofoben en nazi’s, en niemand in deze Kamer voor hen opkomt, mag je best af en toe iets terugzeggen.’

Die redenering vond een meerderheid van de Kamer onzinnig. ‘Walgelijk’, zei Denk-Kamerlid Stephan van Baarle, die prompt vragen kregen van Mirjam Bikker (CU) over Denk-filmpjes uit het verleden. ‘Een ontstellend zwak verhaal’, oordeelde Peter Kwint (SP) over de verdediging van Markuszower. ‘Uw woorden maken journalisten vogelvrij, u zet de boel op scherp en bent onderdeel van het probleem’, vond Ingrid Michon (VVD).

Gideon van Meijeren (Forum voor Democratie) ging nog een stap verder. ‘De mainstreammedia brengen aan de lopende band fake news en desinformatie. Het is niet zo gek daar af en toe iets tegenin te brengen. Is een T-shirt met ‘NOS is fake nieuws’ nou zo erg? Het hoort bij je werk om ook momenten van beperkte vreugde te hebben.’

Bij Ellemeet liepen naar eigen zeggen inmiddels ‘de rillingen over de rug’. Toen Van Meijeren in zijn betoog overging tot vergelijkingen met de Tweede Wereldoorlog, schorste Kamervoorzitter Vera Bergkamp tot twee keer toe kort de vergadering.

Justitie zegde na het onderzoek uit 2017 toe ‘snel, zichtbaar en passend’ op te treden bij geweld tegen journalisten. Maar in de praktijk schort het nogal eens aan aangiftebereidheid. Volgens minister Grapperhaus wordt er bij de politie gewerkt aan regionale aanspreekpunten, waarmee journalisten makkelijker de weg naar het bureau kunnen vinden. Hij erkende dat het klimaat waarin de media moeten werken ‘de afgelopen tien jaar grimmiger is geworden’.

Staatssecretaris Keijzer kreeg, niet voor het eerst, van de Kamer de opdracht mee het mogelijk te maken dat privégegevens van zzp’ers (bedreigde journalisten zijn vaak jong en werken zelfstandig) in het handelsregister bij de Kamer van Koophandel worden afgeschermd.

Recente geweldsincidenten:

Groningen, 18 augustus: brandbom in huis journalist Willem Groeneveld en partner

Lunteren, 18 april: boer in shovel duwt auto met fotojournalist Timothy en vriendin sloot in

Urk en Krimpen aan den IJssel, 28 maart: kerkgangers vallen verslaggevers Powned en omroep Rijnmond aan

Meer over