Is dit een moskee, of een kathedraal?

Het mooiste godshuis ter wereld staat in Córdoba. Het bisdom noemt het de kathedraal, maar dat is maar de helft van het verhaal. 'De kerk eigent zich ons symbool voor tolerantie toe.'

De Mezquita (Spaans voor moskee) van Córdoba, volgens de katholieke kerk een kathedraal, volgens anderen een publiek monument. Beeld Gerard Julien / AFP
De Mezquita (Spaans voor moskee) van Córdoba, volgens de katholieke kerk een kathedraal, volgens anderen een publiek monument.Beeld Gerard Julien / AFP

In strakke mars loopt een cohort Koreaanse toeristen onder leiding van een gids met een vlaggetje over de Romeinse brug van Córdoba. Aan de overzijde schittert een Unesco-monument in het ijle ochtendlicht. Voorbij met koper beslagen deuren wacht hen op een patio een lange rij bij een Moorse sinaasappelboomgaard.

Voor 8 euro mogen ze naar binnen in de Mezquita, de grootste bewaard gebleven moskee die de wereld heeft gekend. Hoewel? Op het toegangsfoldertje staat met grote letters geschreven 'De kathedraal van Córdoba'.

Kathedraal? Antonio Manuel Rodríguez, aanvoerder van het burgerplatform 'Moskee-Kathedraal, erfgoed van iedereen', zucht. 'Dit monument staat symbool voor de gemengde en tolerante geschiedenis van onze stad', zegt hij. 'En dat symbool wil de kerk ons afnemen.'

undefined

De moskee-kathedraal is het middelpunt van een verbeten strijd over wie zich de eigenaar van het gebouw mag noemen. Het bisdom van Córdoba dook enkele jaren terug plotseling op in het eigendomsregister. De kerk, aan wie ook de toeristische exploitatie van het monument is uitbesteed, presenteert het bouwwerk nadrukkelijk als een katholieke kathedraal, terwijl het verleden als moskee zorgvuldig naar de achtergrond wordt geschoven.

Dit tot grote ergernis van twee burgerplatforms die vinden dat het bisdom bezig is om het monument 'juridisch, economisch en symbolisch' in te pikken. Via de website change.org zijn inmiddels bijna 400 duizend handtekeningen verzameld om de moskee-kathedraal als publiek eigendom te behouden.

undefined

null Beeld De Volkskrant
Beeld De Volkskrant

Eeuwenlang religieus bouwen

De heuvel naast de rivier in Córdoba is al een paar millennia een plek voor religieus gesteggel met onroerend goed. De Romeinen bouwden er een tempel ter ere van de god Janus. De Visigoten braken die af en zetten er een basiliek neer in naam de van heilige Vincentius. De Moorse emir Abdelrahman I, veroveraar van Córdoba, kocht de kerk van de christenen en begon in 784 met de bouw van een moskee die in omvang en pracht die van Bagdad en Damascus naar de kroon moest steken. De Grote Moskee van Córdoba gold aan het einde van het millennium met zijn zee aan marmeren pilaren, goudbeslagen ornamenten en indrukwekkende koepels als een imposant symbool van de macht van het westelijke moslimrijk.

Na de christelijke verovering in 1236 werd - voor zover bekend zonder betaling - in de moskee weer een katholieke kapel gevestigd. In de 16de eeuw kreeg de katholieke kerk het idee om het pand tot kathedraal om te vormen, wat leidde tot ruzie met het stadsbestuur. Karel de Vijfde moest eraan te pas komen om toestemming te verlenen voor de bouw van de kerk.

Symbolisch

'In 1523 is al met succes verhinderd dat de moskee letterlijk werd afgebroken voor een kathedraal. Nu moeten we alsnog de symbolische afbraak voorkomen', zegt activistenleider Rodríguez, die in het dagelijks leven ook hoogleraar civiel recht aan de universiteit van Córdoba is. De kerk in Spanje accepteert nog steeds niet dat ze in het democratische Spanje haar privileges heeft verloren, vindt hij. Het is al erg genoeg dat de kerk jaarlijks een onduidelijk miljoenenbedrag aan belastingvrije toegangsgelden in haar zak kan steken. Verder moet ze niet gaan.

undefined

Priester Manuel Pérez Moya, beheerder van het monument, heeft een bescheiden werkkamer naast de kapel waar hij straks de middagmis opdraagt. 'In 1239 werd hier de moskee als kathedraal ingewijd. Er is daarna nooit enige twijfel geweest dat dit gebouw aan de christenen in Córdoba toebehoort. Nooit!' Buiten luidt de kerkklok in de vroegere minaret. 'En wat de naam betreft: het gebouw is niet in gebruik als moskee maar als kathedraal. Die naam moskee is een verzinsel van romantische Engelse toeristen.'

De kerk haalt volgens Rodríguez moedwillig het gebruik en het eigendom van het gebouw door elkaar. Dat de kwestie van het eigendom nu opspeelt komt door een aantal wetswijzigingen die de laatste jaren vrijwel ongemerkt zijn doorgevoerd, zegt hij. Als gevolg hiervan begon de kerk vanaf 2006 op grote schaal onroerend toe te eigenen dat voorheen nooit geregistreerd was geweest. De gebouwen waren altijd als publiek eigendom beschouwd.

undefined

De Mezquita in Córdoba Beeld Javier Barbancho, AP
De Mezquita in CórdobaBeeld Javier Barbancho, AP

Dertig euro

In het geval van de moskee-kathedraal werd het bisdom voor 30 euro aan leges in het stadsregister ingeschreven als eigenaar van de 24 duizend vierkante meter die het pand inclusief patio omvat. In heel Spanje kregen vele duizenden monumenten en ander onroerend goed dezelfde behandeling, zo leert een eerste schatting van het burgerplatform. 'Het is de grootste onroerendgoedoperatie die ooit in Spanje heeft plaatsgevonden', zegt Rodríguez.

In zijn werkkamer bevestigt priester Pérez dat de kerk inderdaad veel onroerend goed heeft ingeschreven. Maar dat is volgens hem een kwestie van gerechtvaardigde toe-eigening van gebouwen die historisch altijd in handen van de kerk zijn geweest. Zo vanzelfsprekend is dat echter niet: de Andalusische regioregering liet bij monde van presidente Susana Díaz weten dat de kerk dan wel de moskee-kathedraal mag beheren, maar dat dit het openbare eigendom niet uitsluit. 'Die mevrouw van het regiobestuur moet wel een juridisch zwaargewicht zijn met dat soort uitspraken. Ze bewijst dat ze onnozel is', schampert de priester.

undefined

Wat er werkelijk achter zit zijn de moslims, zo weet hij. Het is een complot om de moskee weer in handen te krijgen. 'Willen we een godsdienstoorlog? Het burgerplatform wordt gesubsidieerd door de Arabische wereld, Qatar, Marokko. Dat weten we toevallig.'

Het bisdom kan een aanklacht wegens laster tegemoet zien wegens leugenachtige praatjes, zegt hoogleraar Rodríguez. De verscherpte toon is voor hem een bewijs dat de kerk in de gaten krijgt dat ze weleens aan het kortste eind kan trekken. Het Andalusische regioparlement besloot in september de eerste stappen te zetten voor een grondwettelijke procedure om de monumenten weer in publieke handen te krijgen.

undefined

Meer over