Is de professor geprofileerd of gefileerd?

In het profiel over 'mediaprofessor' Henri Beunders dat op 1 februari in de Volkskrant stond, werden enkele 'anonieme bronnen' opgevoerd....

Het lijkt me goed om even te verduidelijken wat een 'profiel' is. Volgens het Stijlboek van de Volkskrant is het oogmerk een portret van een persoon die in het nieuws is. 'Het is de bedoeling om de lezer op beschouwende wijze kennis te laten maken met de achtergronden, levensloop en denkbeelden van de geportretteerde', aldus het Stijlboek.

NRC Handelsblad is in zijn Stijlboek preciezer: 'Het profiel is een portret dat is opgebouwd uit informatie die in de eerste plaats van derden wordt verkregen. Het beantwoordt de vraag: hoe wordt de geportretteerde in zijn leven en streven waargenomen. Soms komt ook de geprofileerde zelf nog aan het woord.'

Het Beunders' profiel in de Volkskrant - 'Mediaprofessor op drift' - spoort preciezer met de opvatting van NRC Handelsblad dan met die van de Volkskrant. Bij de algemenere Volkskrant-formule verwacht de lezer misschien eerder een afgewogen verhaal over 'heel de mens' - met aandacht voor diens goede én minder goede kanten. NRC Handelsblad gaat er vanuit hoe derden tegen de geportretteerde aankijken. Je verwacht dan niet per se een profiel van 'heel de mens'.

Mediaredacteur Jean-Pierre Geelen van de Volkskrant intrigeerden vooral de frequente media-optredens van Beunders en de opvattingen die de professor daarbij huldigt. Een totaalportret over Beunders was niet zijn opzet. Het profiel is grotendeels gebaseerd op onweerlegbare bronnen, namelijk Beunders' eigen werk en uitspraken. Maar inderdaad, positieve facetten van de man ontbreken in het profiel, dat de krant van hem maakte.

Dat is, vind ik, journalistiek niet verwerpelijk, mits de auteur zijn profiel baseert op betrouwbare en degelijke bronnen. De formule die de Volkskrant voor een profiel hanteert, lijkt mij ook geen hindernis. Want haar brede formulering staat allerlei interpretaties niet in de weg.

Vaak is het opvoeren van anonieme bronnen journalistiek nogal bedenkelijk. Bij anonieme bronnen weet de lezer immers niet of wat geschreven staat wel waar is? Hoe betrouwbaar zijn anonieme bronnen eigenlijk? Het Stijlboek van de Volkskrant adviseert om anonieme zegslieden zoveel mogelijk te mijden en niet blind te varen op de bron, ook al lijkt die betrouwbaar. NRC Handelsblad is nog strenger. Het verzwijgen van de identiteit mag slechts als de bron ernstige beroepsmatige of fysieke schade zou kunnen lijden, wanneer zijn naam bekend wordt.

In het staartje van het Beunders' profiel figureren een paar anonieme bronnen, hoewel de verslaggever duidelijk maakt dat het om Beunders' collega's gaat. 'Onze bronnen waren degelijk en betrouwbaar. Zij werden alleen als anoniem opgevoerd', reageert de chef Media, Wilma de Rek. Die bronnen kraakten Beunders' functioneren als professor aan de Erasmus-universiteit.

Ik heb mijn twijfels of voor de lezers de betrouwbaarheid van die anonieme bronnen wel zo evident was. Anderzijds kreeg Beunders een weerwoord, ook al was dat een puur toeval. Hem was ter ore gekomen dat de krant bezig was hem te profileren. Daarom stuurde hij de redactie bij voorbaat een verweer tegen eventuele aantijgingen.

Een profiel weerspiegelt, zoals gezegd, hoe derden over iemand in het nieuws denken. Hoor en wederhoor is daarbij ongebruikelijk. In de discussie op de krant over Beunders werd bepleit om de Frankfurter Allgemeine Zeitung te volgen, die de geprofileerde vooraf het stuk zou laten lezen. Bij navraag reageerde die Duitse krant: 'Nee, zoiets doen wij nooit!' Niettemin lijkt het mij geen slecht idee om soms iemand om een reactie te vragen vóór zijn profiel verschijnt. Dat zou met name erg nuttig zijn, wanneer informatie uit anonieme bron stamt. Zo kan misschien - voor de lezer - waarheid van geroddel en achterklap beter worden gescheiden.

Meer over