Is 13/11 voor Europa wat 9/11 was voor VS?

Niets zal hierna hetzelfde zijn: die gedachte drong zich op na de aanslagen van 11 september 2001 in New York. De aanslagen van vrijdag kunnen ook zo'n ijkpunt blijken. Wat niet wil zeggen dat Europa niet uiteen kan vallen.

Berlijn. Beeld epa
Berlijn.Beeld epa

Europa slaagt er steeds minder in zich af te schermen van de brandhaarden in het Midden-Oosten. Het begon van de zomer met de vluchtelingen, wier komst landen en samenlevingen splijt. Vrijdagavond volgden de terroristen van de 'Islamitische Staat' (IS), die de oorlog naar het hart van Parijs brachten. Eerste, natuurlijke reflex van Europa dit weekeinde: het wil zich afgrendelen. Er wordt geroepen om betere controles aan de grenzen, sommigen politici willen de grenzen van hun land zelfs sluiten.

Het is een optelsom. Menig lidstaat van de Europese Unie had al moeite met de opvang van vluchtelingen. De landen in Midden- en Oost-Europa lagen dwars, en ook in West-Europa protesteerden grote delen van de bevolking. Nu komt daar de afschuw over het terroristisch geweld bij. Het debat ging daarom de afgelopen dagen niet meer over open deuren, maar over dichte grenzen.

Dit weten we van de daders van de aanslagen in Parijs

Achter de aanslagen in Parijs zit een internationaal jihadistisch terreurnetwerk met vertakkingen naar Syrië, België en mogelijk Duitsland.

Paspoort

Dat kwam ook doordat in de buurt van het lijk van een van de omgekomen aanvallers bij het Stade de France een Syrisch paspoort was aangetroffen. De man zou vorige maand via het Griekse eiland Leros en Macedonië en Servië de Europese Unie zijn binnengekomen. De autoriteiten hielden een slag om de arm omdat ze nog niet hadden kunnen vaststellen dat het paspoort inderdaad van de schutter was. Toch was het zaterdagmiddag groot nieuws. Het zou een bevestiging kunnen zijn van de vrees dat tegelijk met de vluchtelingen terroristen Europa binnenkomen.

Dat is een uiterst gevoelig punt, want dat zou de tegenstanders in Europa van de komst van grote aantallen vluchtelingen alleen maar sterken in hun verzet. Niet voor niets kwam Jean-Claude Juncker, voorzitter van de Europese Commissie, zondag meteen in het geweer. Mocht bevestigd worden dat de aanvaller via de vluchtelingenroute naar Europa is gekomen, dan is hij 'een misdadiger, geen vluchteling of asielzoeker'. Juncker wil voorkomen dat het al reeds verhitte vluchtelingendebat verknoopt raakt met de angst voor terrorisme. Hij moet echter vrezen dat dit in het hoofd van veel Europeanen al gebeurd is. Een probleem is ook dat een deel van de aanvallers uit Frankrijk en België afkomstig is. Terroristen van eigen bodem die zich identificeren met het IS-kalifaat in Syrië en Irak. Dat is eerder vertoond, jonge Syrië-gangers uit Europa werden al in de gaten gehouden, maar in combinatie met het angstklimaat dat is ontstaan naar aanleiding van de vluchtelingenstroom ontstaat er het gevoel dat het gevaar van alle kanten komt, van buitenaf en van binnenuit.

Aanval op uitgaanspubliek

Bovendien was het dit keer niet een gerichte aanslag op een tijdschriftenredactie, zoals in januari in geval van Charlie Hebdo, maar een aanval op uitgaanspubliek op een vrolijke vrijdagavond. Toen kon misschien nog gedacht worden dat die journalisten het er naar hadden gemaakt met een spotprenten over de profeet Mohammed, maar de slachtoffers van nu hadden in hun onschuld iedereen kunnen zijn. Dat brengt het gevaar van de politieke islam ineens heel erg dichtbij.

Het leidt ineens tot reacties die doen denken aan die in Amerika na de aanslagen van '11 september'. De Franse president Hollande sprak over oorlog en bezwoer dat de daders niet op genade hoeven te rekenen. Ook was er een pleidooi van een Frans politicus om verdachte moslimmannen preventief op te sluiten. Het is de geest van Guantanamo. In plaats van dat dit beruchte gevangenenkamp uit de Amerikaanse oorlog tegen terrorisme gesloten wordt, zou deze politicus willen dat het een Franse nazaat baart.

Tel Aviv. Beeld Demotix
Tel Aviv.Beeld Demotix

Niet immuun

Dat zal niet zo snel gebeuren, maar het maakt wel duidelijk dat Europa niet immuun is voor atavistische reflexen zodra het denkt te worden bedreigd in zijn existentie als zone van vrede en voorspoed. Het ideaal van open grenzen en gemeenschappelijk beleid staat onder druk. Polen, dat net een conservatieve regering heeft gekozen, maakte dit weekeinde bekend dat het zijn grenzen sluit. De 9000 vluchtelingen die het moet ontvangen in het kader van het Europese verdelingsplan zullen alleen worden toegelaten na 'veiligheidsgaranties'. De conservatieve regering in Hongarije had al eerder laten weten als christelijke natie niet te zitten wachten op moslimimmigranten.

De Europese eenheid blijkt in tijden van crisis een dunner laagje te zijn dan gedacht. Een andere reflex is eigen land eerst. Ieder voor zich. Er is een terugkeer naar de basisprincipes van de natiestaat. Die bestaat uit een grondgebied, een regering en grenzen. En die regering heeft als primaire verantwoordelijkheid haar burgers te beschermen. Als Europa dat niet doet, of als Europa dat in de weg staat, moeten die nationale regeringen dat zelf doen, lijkt het devies. Er werd door leidende politici dit weekeinde vaak het woord 'oorlog' in de mond genomen. Er waren ook stemmen die ervoor pleiten het hoofd koel te houden. Het kan dat als de emoties van het eerste moment wegebben Europa niet samen met het waswater het kind weggooit. Tot die tijd is het vraag of aan de 129 slachtoffers van vrijdagavond een ander slachtoffer zal worden toegevoegd: de Europese samenwerking.

Beirut. Beeld epa
Beirut.Beeld epa
Meer over