Iraanse vrouwen vechten voor hun positie

Vrouwen in Iran zijn dan wel geen tweederangsburgers, maar ze hebben wel minder rechten, zeker op het gebied van familierecht....

Behnaz Ashtari zet het geluid van de muziek die uit een speaker in het plafond komt wat zachter met haar computer. Dit soort westerse muziek is officieel in Iran verboden, maar de meest jonge, vrouwelijke clien van de 28-jarige advocate houden wel van hiphop op de achtergrond. Ashtari doet veel, heel veel scheidingszaken tussen deze jonge Iraanse vrouwen en hun partners.

Haar kantoor is gevestigd in een van de duurdere kantoorkolossen in het noorden van de stad. Het interieur is design voorzover verkrijgbaar in Iran en vrijwel alles is blauw: 'die kleur geeft me rust'. Zwart, grijs en donkerbruin de kleuren die de regering bij voorkeur in kleding en interieur gebruikt wil zien, haat ze.

De advocate is tevens verbonden aan het Centrum voor Vrouwenstudies aan de universiteit van Teheran. Als advocate is ze gespecialiseerd in straf-en familierecht. 'Vaak kennen de echtgenoten elkaar alleen van het internet, dan hebben ze elkaar via de webcam gezien en trouwen. Maar ze kennen elkaar niet echt.' Als het na een jaar of wat toch tegenvalt, maken de gehuwden een contract waarin ze aangeven te willen scheiden. De advocate toont zo'n contract van een Iraanse die inmiddels in Canada zit en haar man in Iran. Het is in Canada opgesteld, en met wederzijds goedvinden is het huwelijk door de Iraanse rechter ontbonden.

Maar zo gemakkelijk gaat het niet altijd, zegt Ashtari. Een gehuwde vrouw heeft wettelijk recht op geld voor het werk dat ze in het huishouden doet. Wil ze van haar man af, dan kan ze het geld opeisen. 'In zo'n geval zegt de man vaak dat hij geen geld heeft. Officieel stuurt een rechter hem dan naar de gevangenis, in de praktijk kan de vrouw vaak naar haar geld fluiten.'

Echtscheiding voor een man is een makkie. Hij zegt gewoon dat hij wil scheiden. 'Een vrouw die wil scheiden als haar man dat niet wil moet met goede argumenten komen', zegt de advocate, 'de echtgenoot moet gek zijn of haar fysiek mishandelen. En zij moet dat kunnen bewijzen. Daarvoor moet je sterk in je schoenen staan, je schaamte overwinnen en getuigen hebben. Dat is nog niet zo gemakkelijk.'

Vrouwen in Iran zijn volgens haar geen tweederangsburgers, maar ze hebben wel minder rechten. Vooral op het terrein van familierecht. De problemen met voogdij zijn legio. Ook is het leven van een vrouw in strafrechtelijke zin minder waard dan een vrouw. Doodt een vrouw een man, dan wordt zij ter dood veroordeeld. Doodt een man een vrouw dan moet haar familie haar waarde, de helft van die van een man, aan de familie van de moordenaar betalen, wil hij gestraft kunnen worden.

Voor Iraanse vrouwen zijn echter vrijwel alle beroepen toegankelijk. In de ambtenarij, in het onderwijs, in de gezondheidszorg vormen vrouwen de meerderheid. Ook de grote meerderheid van de scholieren en studenten is vrouw. De tijd waarin de regering, in navolging van de stichter van de islamitische republiek Iran ayatollah Khomeini vrouwen in de eerste plaats als moeder zag, is voorbij.

Tijdens en na de bloedige oorlog met Irak, waarin honderdduizenden het leven verloren, moedigde de regering vrouwen aan veel kinderen te baren. Daar is rigoureus een einde aan gemaakt en gezinsplanning werd het nieuwe credo. De bevolking groeide veel te snel. Op dit moment is ruim 70 procent van de bevolking jonger dan 30 jaar. Iran kampt echter wel met met een scheve bevolkingsopbouw, er zijn meer meisjes dan jongens. De komende jaren zal vooral de bevolking tussen 15 en 29 jaar sterk groeien en de werkloosheid is al hoog.

Enkele beroepen zijn nog steeds voor vrouwen gesloten. Ze kunnen geen president worden en geen rechter. Ashtari: 'De oplossing in dat geval is dat vrouwen wat lager dan de rechter op zijn platform zitten en hem van advies dienen, waarop de rechters zo'n advies als vonnis uitspreken.'

De zwarte chador is hsymbool van de Iraanse vrouw, maar meisjes en vrouwen willen er volgens vrouwenorganisaties en masse vanaf, net als van de hoofddoekjes. Ook Ashtari. 'Jonge meisjes willen zich aan de wereld tonen, dat is normaal. Als je wat ouder wordt heeft een vrouw misschien behoefte aan een sluier of hoofddoekje. Maar dat moet ze zelf weten. Het is haar keuze, niemand moet haar dwingen.'

Dr. Mehdi Zakerian (36) is het daar mee eens. Hij is hoogleraar internationaal recht, mensenrechten en internationale betrekkingen in Teheran. Daarnaast is hij als expert voor Israen het jodendom verbonden aan een Iraanse denktank. Hij neemt regelmatig deel aan internationale conferenties op het gebied van vrouwenen mensenrechten. 'Ik schat dat misschien 10 procent van de Iraanse vrouwen uit vrije wil een sluier wil dragen. Op het platteland zijn dat er meer dan in Teheran, maar vrouwen willen zelf kunnen kiezen.'

Volgens hem is de positie van Iraanse vrouwen niet zo slecht als die van vrouwen in Saudi-Arabiwaar vrouwen zelfs geen auto mogen rijden, maar 'mannen hier hebben een veel sterkere positie'. De Iraanse regering weigerde bijvoorbeeld een wetsvoorstel van het parlement over te nemen waarin discriminatie van man en vrouw verboden zou worden. Het voorstel was al aangepast aan de sharia, de islamitische wet, in Iran. Maar desalniettemin oordeelde de conservatieve Raad van Hoeders, die wetsvoorstellen toetst op hun islamitisch gehalte, dat dit voorstel onislamitisch en ongrondwettelijk was.

Zakerian wijst naar Israals een land waar religie en mensenrechten een evenwicht hebben gevonden. 'In dat land speelt religie een belangrijke rol, maar het is tevens een democratie waar vrouwen ultra-othodoxe joden zouden het graag anders zien evenveel rechten hebben als mannen.' Hij haast zich te zeggen dat hij de Iraanse regering die officieel het bestaan van Israniet erkent niet wil adviseren het Israsche voorbeeld blind te volgen.

'Maar Iran kan veel van Israleren. En van Turkije, met zijn scheiding tussen kerk en staat. Iran is de natuurlijke bondgenoot van Israen Turkije, meer dan van de Arabische wereld. Iran moet democratischer worden. Israen Turkije zijn ons voorgegaan. Als Iran wat seculierder en democratischer zou worden, dan krijgen Iraanse vrouwen de rechtsgelijkheid die ze verdienen.'

Meer over