Invloed in Libanon inzet van sjiitische rivaliteit

Iraanse en Iraakse sjiieten zijn elkaars concurrenten...

BEIROET Hoe ver de invloed strekt van de belangrijkste sjiitische geestelijk leider in Irak, Ali Al-Sistani, bleek vorige week bij de opening van zijn nieuwe centrum in Libanon. Te midden van een zee van zwarte en witte tulbanden zaten niet alleen vertegenwoordigers van alle sjiitische facties, maar ook van soennieten en christenen.

De toespraken gingen over coëxistentie en verzoening, maar onder het oppervlak waren de barsten zichtbaar, in de sjiitische gemeenschap zelf. De Iraanse en Iraakse sjiitische facties beconcurreren elkaar om invloed in de Libanese sjiitische gemeenschap, die meer verdeeld is dan op het eerste gezicht lijkt.

Al-Sistani is niet de enige die met een cultureel centrum en liefdadige projecten probeert zijn invloed onder de sjiieten van Libanon uit te breiden. Een van zijn rivalen, de familie Hakim die verbonden is aan de Iraakse coalitiepartij SCIRI, kondigde onlangs ook de opening van een centrum aan. De andere sjiitische Iraakse regeringspartij, Daawa, timmert ook aan de weg.

Een van de gevolgen van de Amerikaanse invasie van Irak is volgens veel waarnemers dat de val van het soennitische bewind in Bagdad de macht van het sjiitische Iran in de regio heeft doen toenemen. Irak wordt nu bestuurd door leden van de sjiitische meerderheid, die vaak aan Iran zijn gelieerd.

Maar er zit ook een andere kant aan het verhaal. Het traditionele zwaartepunt van de sjiitische geestelijke gemeenschap is Najaf in Irak, waar Al-Sistani zetelt. Dat leidt langzaam maar zeker tot een ondergraving van de autoriteit die het Iraanse Qum sinds de revolutie van 1979 heeft gehad.

Ondanks hun nauwe banden met Iran en hun eigen voorkeuren, voelen veel sjiieten in Irak, geestelijken, politici en de gewone man, dat ze voorlopig wel op de een of andere manier met de Amerikanen moeten samenwerken. Dat leidt tot een mildere toon dan Iraniërs en de pro-Iraanse Libanese Hezbollah aanslaan. De enige sjiitische partij die nauw samenwerkt met Hezbollah, is de beweging van de radicale anti-Amerikaanse leider, Moqtada al-Sadr en zijn Mahdi Leger.

‘Voor Daawa en andere Iraakse sjiieten die met de Amerikanen samenwerken, is het van groot belang om de harde anti-Amerikaanse opmerkingen van Hezbollah tegen te gaan’, zegt Falah Abu Jaber, hoofd van het Iraakse Strategische Studiecentrum, dat zowel in Bagdad als in Beiroet gevestigd is.

De concurrentie tussen de sjiieten kan de rivalen van Hezbollah in Libanon ook wel eens goed uitkomen. Het hoofd van het anti-Syrische blok, de soennitische leider Saad Hariri, bracht eerder dit jaar een bezoek aan Al-Sistani in Najaf en stuurde vorige week ook een vertegenwoordiger naar de opening van het centrum in Beiroet.

Het zou naïef zijn om te denken dat de sjiieten in Libanon zomaar losgeweekt kunnen worden van Hezbollah. De gewapende beweging staat voor het verzet tegen Israël en heeft sjiieten in Libanon voor het eerst tanden gegeven.

Maar er wordt momenteel veel gesproken over onafhankelijke sjiitische kandidaten bij de verkiezingen in Libanon volgend jaar, die wellicht Hezbollah hier en daar kunnen uitdagen. Een discreet steuntje in de rug van Iraakse sjiitische geestelijken en politici zou daarbij kunnen helpen.

De banden tussen de Iraakse en de Libanese sjiitische gemeenschap gaan ver terug en geestelijk leiders zijn regelmatig heen en weer verhuisd of hebben hun opleiding in Najaf genoten. De gemeenschap in Libanon is weliswaar klein vergeleken met die in Irak en Iran, maar wel invloedrijk mede door Hezbollah.

‘De leider van alle sjiieten?’, glimlachte een sjiitische geestelijke uit Irak minzaam na de opening van het centrum. ‘Sommigen zeggen dat het Sayyed Nasrallah is’, zei hij, de leider van Hezbollah noemend. De beweging werd vooral razend populair in de regio na de oorlog van 2006, die als een overwinning werd gezien.

Behalve de gebruikelijke beleefdheid naar het gastland zat er ook een steek onder water bij, want niemand in de sjiitische gemeenschap kan de superioriteit van Al-Sistani op religieus terrein aanvechten. En geloof en politiek zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden in de regio.

De Libanese geestelijke Mohammed Hussein Fadlallah was ooit de onbetwiste leider van de sjiieten in Irak, maar werd door Hezbollah en Iran op een zijspoor gezet. ‘Sommige partijen moedigen hun leden aan een specifieke geestelijk leider te volgen’, zei een hoge medewerker van Fadlallah. Voor Hezbollah is dat de Iraanse opperste leider, Ali Khamenei – zijn posters hangen overal in Hezbollah-gebied.

De rivaliteit tussen de geestelijke leiders Khamenei, Fadlallah en Al-Sistani en de daarbij komende politieke strijd zal voorlopig niet zijn uitgewoed. Zo meent ook een anti-Hezbollah nieuwsbrief, Shia Watch: ‘De Iraakse sjiitische connectie in Libanon lijkt een permanente, zo niet een groeiende factor te zijn.’

Meer over