Intro: De Great Society is voorbij

IN DE GETTO'S van Washington, Milwaukee en Chicago wordt Julius Caesar Watts jr. bewonderd en veracht. Als quarterback van de Oklahoma Sooners heeft hij een gerespecteerde plaats veroverd in de Hall of Fame van het Amerikaanse voetbal....

OSCAR GARSCHAGEN

De vierkante Watts, die ook zonder zijn schouderstukken een massieve gestalte heeft, is een zwarte Republikein. Sinds hij in januari werd beëdigd tot lid van het 104-de Congres rijst zijn ster in de partij van blank en welgesteld Amerika.

'Ik ben wie ik ben en ik verontschuldig mij daar niet voor. Ik word mijn hele leven al een Oom Tom of een nigger genoemd', vertelt J.C. Watts (1957, Eufaula, Oklahoma) tijdens een bijeenkomst van zijn organisatie Mainstream Minorities in Washington DC. 'Alles waar ik voor sta heb ik geleerd van mijn ouders, allebei Democraten en zuidelijke baptisten. Mijn vader had drie banen tegelijk. Mijn moeder voedde zes kinderen op. Mijn vader hield van mijn moeder en liet haar nooit in de steek. Zij gingen verplichtingen aan en namen verantwoordelijkheden op zich. Zij offerden zich op en zij hebben nooit om hulp van de overheid gevraagd. En geen moment legden zij zich neer bij onderdrukking en racisme. Zij geloofden in God en elkaar.'

Samen met Gary Franks uit Connecticut vormt Watts in het Huis van Afgevaardigden de nog kleine voorhoede van zwarte Republikeinen. Zij maken deel uit van een partij waarvan de oprichter, Abraham Lincoln, de slavernij afschafte, maar die zich nadien weinig bekommerde om het lot van zwart Amerika. De Republikeinse partij is synoniem met anti-zwart, hardvochtig en asociaal.

De verkiezing van Watts in Norman, Oklahoma, waar de (grote) blanke meerderheid conservatief stemt en de zwarte gemeenschap altijd een Democraat kiest, wordt in de Verenigde Staten beschouwd als een trendbreuk. Het aantal zwarte leden in de Republikeinse partij is beperkt - en zal dat voorlopig ook blijven -, maar in opiniepeilingen en verkiezingen worden interessante verschuivingen zichtbaar.

Bij de laatste Congresverkiezingen dongen 25 zwarte Republikeinen mee naar een plaats in de volksvertegenwoordiging; dat was twee keer zoveel als in 1992. In Ohio en het lelieblanke Colorado wonnen zwarte Republikeinen belangrijke posten in de deelstaatregeringen. Acht blanke Republikeinen, onder wie de gouverneur van New Jersey, Christine Whitman, wonnen in verschillende staten hun plaatsen in de senaat, de deelparlementen of de gouverneurshuizen dank zij de steun van zwarte kiezers. Presidentskandidaat Bob Dole tracht voor en achter de schermen generaal Colin Powell over te halen zich kandidaat te stellen voor het vice-presidentschap in 1996.

In Chicago, New York en Los Angeles hebben radiostations zwarte klonen van Rush Limbaugh ('de stem van de Republikeinse Revolutie') ingehuurd. Zwarte multimiljonairs, zoals de eigenaren van de tijdschriften Ebony en McCalls, steunen openlijk Republikeinse ideeën.

Volgens een recente opiniepeiling van USA Today en CNN omschrijft 33 procent van de zwarte kiezers zichzelf als conservatief. Ze zijn voor de doodstraf, de afschaffing van de bijstand en de invoering van het gebed op openbare scholen. Uit een deze week gepubliceerd onderzoek van The Wall Street Journal en NBC blijkt dat een verrassende 47 procent van de zwarten het afschaffen van positieve discriminatie steunt.

Het zijn ontwikkelingen die plaatsvinden op een moment dat zwart Amerika politiek gesproken in een hoek is gedrukt. De eens zo prestigieuze burgerrechtenorganisatie NAACP is verwikkeld in financiële crises en schandalen. De Democraten zijn in de minderheid en de zwarte stem in deze partij is bijna automatisch verzwakt tot een krachteloos geluid.

Watts: 'De zwarte gemeenschap vormt vruchtbare grond voor de Republikeinen. Hoewel er sprake is van cultureel en moreel verval zijn religieuze en familiewaarden voor zwarten van groot belang. Wij moeten dan wel hard aan het werk om de vooroordelen weg te nemen. De mening dat de Republikeinse partij racistisch en anti-zwart is, is wijdverbreid.'

Wie naar Watts en andere woordvoerders van Mainstream Minorities en Project Twenty One luistert, hoort conservatief Amerika spreken. Moraliteit, plichtsbesef, discipline, kleine overheid, afschaffing van de bijstand en armenzorg zijn steeds terugkerende sleutelwoorden. Het door Watts gesteunde Contract with Black America is een kopie van de versie van Newt Gingrich, de leider van de Republikeinse Revolutie.

Watts ontkent dat er sprake is van een rassenprobleem in de VS. De armoede in de binnensteden, de drugs, het tomeloze geweld, de bendevorming en de buitenechtelijke zwangerschappen zijn sociale problemen, die in stand worden gehouden door de welfare state. 'Ze hebben niets te maken met blank en zwart. Het zijn Amerikaanse problemen die terug te voeren zijn op het verval van normen en waarden. Het echte probleem is dat families en buurten uit elkaar zijn gevallen. Normen zijn vervaagd, omgangsvormen verhard, en goed nabuurschap is verdwenen. Als een ongetrouwd meisje twintig jaar geleden zwanger werd, was dat een probleem voor de hele familie, tegenwoordig kijkt niemand daarvan op.'

Volgens Watts zijn de Democraten en het zwarte establishment in deze partij verantwoordelijk voor de groei van de onderklasse. 'Sinds de New Deal van Roosevelt en de Great Society van Johnson hebben zij een groot en kostbaar systeem gebouwd op de gedachte dat de zwarte Amerikaan het slachtoffer is van vierhonderd jaar onderdrukking. De sociale programma's, de bijstand, die van mensen gevangenen maakt, de voedselbonnen: het zijn vormen van slachtofferhulp. Niet de armen, maar de zwarte middenklasse heeft het meest van het systeem geprofiteerd. De armen bleven arm, en de gevangenen van het systeem dat hen niet aanmoedigde, maar vasthield.'

Discriminatie is, zo erkent Watts, een reëel probleem. 'De vraag is alleen wat je er aan doet. Leg je je erbij neer en gedraag je je als slachtoffer of vecht je ertegen? Ik heb altijd gedacht dat ik door de kleur van mijn huid geen andere keuze had dan te vechten. In de bioscoop was vroeger voor mij geen plaats. Spelers van de Oklahoma Sooners namen ontslag toen ik benoemd werd tot quarterback. Niemand is zo vaak voor damned nigger uitgescholden als ik. Maar niemand, maar dan ook niemand, kan zeggen dat ik dans op de muziek van de blanke man.'

ANDREW HACKER, hoogleraar aan het Queens College in New York, waagt dat te betwijfelen. 'De Republikeinen kunnen een paar zwarte gezichten in de frontlinies van de politiek goed gebruiken. Zij hebben hier en daar borden neergezet met teksten als Hiring Now en Help Wanted. Dat staat mooi en modern. Het trekt ook zwarte kiezers, waardoor het draagvlak van de Democraten wordt verzwakt. En dat is ook mooi meegenomen.

'Zolang zij zich gedragen en geen pijnlijke kwesties als racisme en discriminatie aan de orde stellen, is in de Republikeinse partij plaats voor jonge, ambitieuze zwarten. En waarom ook niet. Dit is de USA, waar iedereen het recht heeft ambitieus en opportunistisch te zijn', zegt Hacker, de schrijver van Two Nations: Black and White, Separate, Hostile, Unequal.

Two Nations, dat deze maand in geactualiseerde en uitgebreide vorm opnieuw is verschenen, wordt beschouwd als een van de beste boeken over blank en zwart in Amerika. De vlijmscherpe Hacker volgt vanuit zijn appartement aan de West Side de opkomst van zwarten in de Republikeinse partij met grote interesse.

'Ik beschouw het fenomeen van zwarte Republikeinen eerder als een teken dat zwarte kiezers desperaat op zoek zijn naar nieuwe leiders en naar nieuwe stemmen. Het is een bewijs dat hun politieke isolement groter is dan ooit tevoren. De teleurstelling en de woede over het beleid van de Democraten en van Clinton, die zijn zwarte kiezers totaal heeft laten vallen, is groot: veel groter dan men zich hier realiseert. En sommigen luchten die woede door naar de Republikeinen over te stappen. Anderen overwegen een derde partij op te richten, wat ook op niets zal uitlopen. Miljoenen kiesgerechtigden zijn niet geregistreerd of slaan doodlopende wegen in.'

Hacker pakt zijn exemplaar van het Contract with America en zegt dat zwarten de eerste slachtoffers zullen zijn van de Republikeinse Revolutie. 'Hier staat ogenschijnlijk niets in over rassenrelaties en minderheden. Maar iedereen weet dat, als het over de bestrijding van de criminaliteit, de gezondheidszorg voor armen en de bijstand gaat, er eigenlijk over zwarten en Latino's gesproken wordt. Als je de codewoorden vertaalt, lees je hoe de beleidsvoorstellen voor zwarten buitengewoon nadelig zijn. Het is dan altijd handig als er een paar zwarten zijn, die helpen dat beleid te verkopen.'

Te cynisch, te hard? Als het Contract with America wordt uitgevoerd zullen bijna zeven miljoen zwarte vrouwen en hun kinderen hun uitkeringen, huursubsdies en voedselbonnen verliezen. Het beoogde snoeiwerk in militaire pensioenen, Medicaid en huisvestingsprogramma's raken alle armen en daklozen. Aangezien 33 procent van de zwarte bevolking onder de armoedegrens leeft (voor blanken is dat 11 procent) en 55 procent van de daklozen bestaat uit Afrikaans-Amerikaanse families staat vast waar de hardste klappen zullen vallen.

Hacker wijst ook op de nieuwe ronde in het al jaren slepende debat over positieve discriminatie. 'Iedere Republikeinse presidentskandidaat roept dat het hele stelsel van positieve discriminatie afgeschaft moet worden. En dat zal ook gebeuren, want dat is in het belang van die zogenaamde angry white male, die door iedere conservatief naar de mond gepraat wordt.'

Tijdens de Congresverkiezingen van november bezorgden boze blanke mannen de Republikeinen hun nipte overwinning door de Democratische Partij te verlaten. Republikeinen hebben begrepen dat zij deze kiezers kunnen vasthouden door lippendienst te bewijzen aan het afschaffen van het wettelijk systeem van positieve discriminatie van minderheden en vrouwen.

Hacker: 'Ik heb de laatste dagen veel aan die beruchte uitspraak van Norman Mailer moeten denken, die bekende verschrikkelijk moe te worden van de negers met hun eeuwige klachten. Met Mailer is blank Amerika de negers meer dan beu. Je hoort het vaak in privé-gesprekken en tijdens diners: kijk nou eens wat we al niet voor hen hebben gedaan, er is toch veel ten goede veranderd en wat doen zij: zij klagen, zij gedragen zich afschuwelijk, moorden elkaar uit, krijgen te veel baby's, begaan te veel misdaden en studeren niet genoeg. Het debat over het afschaffen van positieve discriminatie is in feite een boodschap aan zwart Amerika: we hebben genoeg gedaan.'

Watts lacht cynisch als hij later geconfronteerd wordt met Hackers denkbeelden: 'Ze bestaan dus toch nog, die ouderwetse blanke liberalen, die in hun studeerkamers bedenken wat goed is voor die onderdrukte zwarten. Ik zeg tegen hem: word wakker, de jaren zestig zijn voorbij. Liberale recepten hebben niet geholpen. De

Great Society is dood, leve de Republikeinse Revolutie.'

Meer over