Integratietop al mislukt voor hij is begonnen

Boycot Duitse integratietop door moslimrepresentanten...

Van onze correspondent Sander van Walsum

BERLIJN Bijna tegen beter weten in houdt de Duitse politiek vast aan de illusie van de multiculturele harmonie. Zo werd drie jaar geleden een demonstratie van zo’n 20 duizend Turken tegen politiek geweld in Keulen aangemerkt als een ‘opstand van de fatsoenlijke moslims’ tegen het misbruik van hun geloof door terroristen. De meegevoerde leuzen rechtvaardigden die verwachting allerminst. Maar de positivo’s onder de commentatoren en politici wilden van geen wijken weten: al die mensen die met Turkse vlaggen hadden staan zwaaien, hadden hun adhesie aan de open Duitse samenleving willen betuigen.

Vorig najaar gebeurde iets soortgelijks. Bondskanselier Angela Merkel en minister Wolfgang Schäuble van Binnenlandse Zaken belegden in Berlijn een zogenoemde integratietop. Het doel van die conferentie was de formulering van regels die het samenleven van moslims en niet-moslims zouden vergemakkelijken.

De conferentie leverde een aantal doelstellingen voor de langere termijn op, waaraan geen der aanwezigen aanstoot kon nemen. Een ‘canon van de kleinste gemene noemers’, in de kenschets van een waarnemer.

Niettemin werd de ‘eerste integratietop’ – want er zouden er meer volgen – als een groot succes ervaren. Vanwege het feit dat een zo divers gezelschap (van orthodoxe imams tot ex-moslims) rond één tafel had gezeten, en omdat de aanwezigen hun respect voor de Duitse rechtsstaat met elkaar gemeen hadden.

Er werd vooral betekenis toegekend aan de veroordeling van het besluit van de Duitse Opera in Berlijn. Die had een moderne vertolking van Mozarts geloofskritische opera Idomeneo geannuleerd, omdat moslims wel eens aanstoot zouden kunnen nemen aan de onthoofding van de profeet Mohammed in de slotscène. Minister Schäuble veroordeelde deze zelfcensuur, en moedigde het operagezelschap aan Idomeneo alsnog te programmeren. Alle deelnemers aan de integratietop zouden de uitvoering bijwonen – beloofde hij.

Toen zij daar in december gelegenheid voor kregen, lieten zij jammerlijk verstek gaan. Daarmee maakten zij kenbaar dat de positieve balans van de eerste integratietop nogal voorbarig was geweest.

De tweede integratietop, die voor vandaag op het programma staat, is eigenlijk al mislukt voor hij is begonnen. Terwijl bij de eerste top een uitnodiging door de bondskanselier nog gold als een ridderslag, is er nu een wedijver gaande tussen organisaties die de conferentie willen boycotten. Zelfs moslimvertegenwoordigers die helemaal niet op Merkels gastenlijst staan, hebben kenbaar gemaakt de top niet te zullen bijwonen.

Hiermee geven zij uiting aan hun woede over een immigratiewet die de Duitse regering onlangs heeft opgesteld. Deze wet bemoeilijkt gezinshereniging, en bevat sancties voor migranten die zich onttrekken aan hun inburgeringsplichten (zoals deelname aan integratiecursussen). Veel Turkse deelnemers zeggen dat ze de wet als beledigend en discriminatoir ervaren, en willen enkel deelnemen aan de conferentie als de gewraakte artikelen worden geschrapt danwel aangepast.

De regering heeft per omgaande laten weten niet op die eis te zullen ingaan. Daarbij verwees ze onder andere naar de vooraf geboden (maar nauwelijks benutte) mogelijkheid om zich over het wetsvoorstel uit te spreken. Volgens de regering spoort de omstreden wet met de geest van de eerste integratietop. ‘De bereidheid om aan een dialoog deel te nemen is de belangrijkste voorwaarde voor integratie.’

De twijfel aan die bereidheid wordt steeds openlijker uitgesproken. Ook door de islam-kritische conferentiedeelneemster Seyran Ates. Volgens deze Turkse advocate en mensenrechtenactiviste is de boycot van de top een ‘typische racismereflex’ van ‘cultuurchauvinisten die elk integratieconcept als een aanval op hun cultuur van de hand wijzen’.

Voor veel Duitse burgers bevestigt de boycot de vaak gehoorde opvatting dat veel allochtonen helemaal niet wíllen integreren. Hun kritiek richt zich overigens niet in de eerste plaats op de ‘integratieweigeraars’, maar op de overheid die hun in het verleden te veel tegemoet is gekomen.

Burgers in Keulen, in het Berlijnse stadsdeel Heinersdorf, en in de Münchense voorstad Sendling ageren steeds onbevangener tegen de bouw van moskeeën en tegen de toekenning van het recht om ’s morgens om 5.45 uur tot gebed op te roepen.

Ouders van schoolgaande kinderen maken bezwaar tegen de vrijstelling van Turkse kinderen van zwemonderwijs en deelname aan schoolreisjes. Veel schoolbesturen respecteren namelijk de zogenoemde ‘kamelenfatwa’ van een Hessense schriftgeleerde. Die bepaalt dat islamitische kinderen zich niet verder dan 81 kilometer van het ouderlijk huis mogen verwijderen – de afstand die een kameel ten tijde van de profeet Mohammed in 24 uur kon afleggen. Zo zijn er meer voorbeelden van een doorgeschoten bereidheid levensbeschouwelijke bezwaren tegen de Duitse normen te honoreren.

De publicist Henryk M. Broder oogst toenemende bijval met zijn stelling dat Duitsland zich door de radicale islam heeft laten ontwapenen. Met zijn boek Hurra, wir kapitulieren! heeft hij onlangs de prestigieuze Börne-prijs voor grensverleggende publicistiek gewonnen.

Meer over