Instellen reservaat niet voldoende voor redden van soorten

Onderzoek wijst uit dat de natuur ook in beschermd gebied soms hard achteruitgaat. De directe omgeving van reservaten blijkt cruciaal.

BEN VAN RAAIJ

Parkwachters van het Virunga National Park in de onrustige Democratische Republiek Congo zijn op dit moment bezorgd op zoek naar tientallen vermiste berggorilla's. Virunga herbergt een kwart van de wereldpopulatie van de ernstig bedreigde mensaap. De dieren zijn zoek sinds het park voor de zoveelste keer door rebellen is bezet.

Natuurbescherming biedt niet altijd bescherming. Bedreigde dier- en plantensoorten zijn vooral in de tropen, waar de ontbossing groot is, steeds meer aangewezen op natuurreservaten (6 tot 10 procent van het tropenbos heeft, in elk geval op papier, een vorm van bescherming), maar zelfs daar zijn ze niet veilig en gaat de biodiversiteit achteruit.

Het is dus cruciaal te weten welke effecten de bescherming van een reservaat eigenlijk heeft op biodiversiteit. Het probleem is dat daar in zijn algemeenheid weinig over te zeggen valt. Er bestaan internationaal allerlei soorten van bescherming en gegevens zijn schaars en versnipperd.

In Nature verscheen deze week een studie die voor het eerst probeert de 'gezondheid' van tropische bosreservaten in kaart te brengen. De auteurs keken naar 31 groepen planten en dieren en 21 indicatoren voor bedreigingen van biodiversiteit. Ze deden dat voor zestig tropische reservaten wereldwijd, van droge savannebossen tot vochtige nevelwouden en van snippers van 160 hectare tot enorme lappen van 3,6 miljoen hectare.

Onderzoek van bossen gebeurt vaak met satellieten, maar dat zegt weinig over de situatie op de grond. Deze studie is dan ook gebaseerd op interviews met meer dan tweehonded veldbiologen, parkwachters en andere experts die regelmatig zelf het oerwoud in trekken. De meesten daarvan staan vermeld als co-auteur.

'Het was de lastigste publicatie waaraan ik ooit heb gewerkt', vertelt hoofdauteur William Laurance per telefoon vanuit Australië. Hij is hoogleraar aan de James Cook University in Cairns en bijzonder hoogleraar internationale natuurbescherming aan de Universiteit Utrecht. Op 27 september krijgt Laurance de Dr. A.H. Heinekenprijs voor Milieuwetenschappen.

De uitkomsten van het onderzoek blijken gevarieerd. Met de helft van de onderzochte reservaten gaat het redelijk tot goed, met de andere helft matig tot slecht. De soortenrijkdom en ecosystemen die ze moeten beschermen, gaan snel achteruit. Soms alarmerend snel, aldus Laurance.

De belangrijkste oorzaak is dat bosreservaten nauw verbonden zijn met hun directe omgeving. Veranderingen in die omgeving blijken voor de gezondheid van een park even bepalend als wat er binnen het park gebeurt. 'Binnen spiegelt buiten', zegt Laurance. 'Zo'n 85 procent van de reservaten heeft in de laatste decennia een deel of zelfs al hun omringende bos verloren. De gevolgen daarvan dringen de reservaten binnen.'

Voorspellers

De belangrijkste voorspellers voor een verslechterende gezondheid van reservaten zijn de vernietiging van leefgebied (door houtkap, wegen-aanleg, illegale mijnbouw), jacht en stroperij en exploitatie van bosproducten, wijst de analyse uit.

De conclusie is dat we niet kunnen volstaan met het stichten van natuurreservaten, aldus Laurance. 'De houding van politici is vaak: je tekent een park in op de landkaart en dan ben je er. Onze studie laat zien dat je geen park kunt opzetten en de rest naar de bliksem kunt laten gaan. Je moet niet alleen de reservaten beheren en ondersteunen, maar ook de gebieden eromheen. Verder moet je de lokale bevolking bij de reservaten betrekken.'

Laurance benadrukt dat de conclusie van de studie niet mag zijn dat natuurreservaten geen zin hebben. 'Ik geloof niet in doemdenkerij. De helft van de parken worstelt, dat is waar, maar de andere helft doet het best redelijk. Wij zijn niet tegen natuurparken. Beter beschermd gebied, hoe onvolmaakt ook, dan geen beschermd gebied. Wij willen meer parken en liefst zo groot mogelijke. Die hebben de meeste veerkracht.'

Welke concrete aanbevelingen wil Laurance doen? 'We moeten bufferzones rond reservaten instellen en substantiële verbindingen tussen reservaten opzetten. Dus geen smalle corridors. Ook moeten we duurzame vormen van landgebruik bevorderen in plaats vantraditionele slash and burn-landbouw of intensieve plantages. Om die doelen te bereiken, zullen we de bevolkingsdruk rond reservaten moeten terugbrengen.'

undefined

Meer over