nieuws

Inspectie: onvoldoende grip op overlastgevende asielzoekers

Medewerkers van het Centraal orgaan Opvang Asielzoekers (COA) zijn onvoldoende in staat om overlastgevende en criminele asielzoekers op te vangen in gewone asielzoekerscentra. Dat staat in een rapport dat de Inspectie Justitie en Veiligheid dinsdag heeft gepubliceerd.

De Extra Begeleidings- en Toezicht Locatie (EBTL) voor overlastgevende asielzoekers in Hoogeveen. Beeld Hollandse Hoogte / Kees van de Veen
De Extra Begeleidings- en Toezicht Locatie (EBTL) voor overlastgevende asielzoekers in Hoogeveen.Beeld Hollandse Hoogte / Kees van de Veen

Het ontbreekt de COA-medewerkers volgens de inspectie aan de juiste opleiding, de middelen of bevoegdheden om overlast van asielzoekers snel en blijvend in te dammen. Ook lukt het hen niet altijd om de benodigde zorg en begeleiding te bieden.

Overlastgevende asielzoekers hebben vaak psychische problemen en zijn veelal verslaafd. Hun criminele gedrag, zoals diefstal of uitlokking van vechtpartijen, zorgt voor een onveilige leefsituatie voor andere asielzoekers, constateert de inspectie. Ook leidt het tot demotivatie en een hoog ziekteverzuim onder COA-personeel.

Het COA onderschrijft de bevindingen uit het rapport. ‘Voor deze groep zijn inzet, expertise en bevoegdheden nodig die meer passen bij de geestelijke gezondheidszorg, zoals verslavingsdeskundigen, politie, Openbaar Ministerie en andere organisaties’, zegt COA-bestuurslid Joeri Kapteijns.

Jonge mannen

Het gros van de overlastgevende asielzoekers bestaat uit jonge mannen uit landen als Marokko, Algerije, Libië en Tunesië. Ze maken nauwelijks kans op een verblijfsvergunning, maar hebben wel recht op opvang zolang hun procedure loopt.

De politiek worstelt al jaren met deze groep ‘veiligelanders’, die zich moeilijk laten uitzetten omdat het land van herkomst weigert inreisdocumenten te verstrekken. Ook komt het voor dat de asielzoekers na verloop van tijd uit de opvang verdwijnen en daarmee ook uit het zicht van de overheid.

‘Overlast is zeer slecht voor het draagvlak’, zei COA-directeur Milo Schoenmaker onlangs in een interview met de Volkskrant. De overlast die een kleine groep asielzoekers – ongeveer 2 procent van het totaal – veroorzaakt, maakt het volgens Schoenmaker lastig om gemeenten te bewegen asielzoekers op te vangen.

VluchtelingenWerk Nederland, de belangenorganisatie voor vluchtelingen, ‘herkent en deelt’ de zorgen die in het rapport naar voren komen. ‘Het is ontzettend triest dat een relatief kleine groep overlastgevers het steeds weer verpest voor mensen die op de vlucht zijn voor oorlog of vervolging’, zegt woordvoerder Martijn van der Linden.

Voor asielzoekers die vaker crimineel gedrag vertonen, bestaat in Hoogeveen een speciale opvanglocatie, de zogenoemde Handhavings- en Toezichtlocatie (in de volksmond ook wel aso-azc genoemd). Op deze locatie zijn er meer sanctiemogelijkheden en worden boa’s ingezet die fysiek mogen ingrijpen. Ook zijn er speciale opvanglocaties voor minderjarige overlastgevende asielzoekers.

Omdat er juridische voorwaarden zijn om asielzoekers naar deze locaties te verplaatsen, verblijven overlastgevers in eerste instantie in gewone asielzoekerscentra. Daar is volgens de inspectie nauwelijks grip op hen te krijgen.

Voorrang

De inspectie adviseert de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) om procedures van overlastgevers zo snel mogelijk af te handelen. Dit is al afgesproken beleid, maar gebeurt in de praktijk te weinig. Bij IND-medewerkers ontbreekt in sommige gevallen ‘het urgentiebesef’, aldus het rapport.

VluchtelingenWerk zegt dat Nederland nu vaak een Dublinprocedure start met het doel de asielzoeker terug te sturen naar het eerste EU-land waar hij een aanvraag indiende. Maar deze procedures nemen maanden in beslag en zijn volgens de belangenorganisatie zinloos, omdat de persoon in kwestie vaak voor het einde van de procedure de opvang verlaat en naar een ander land vertrekt.

‘In onze ogen zou Nederland er goed aan doen om deze asielverzoeken zo snel mogelijk zelf af te handelen. De duur van de opvang kan dan worden verkort naar slechts enkele weken’, zegt VluchtelingenWerk-woordvoerder Van der Linden.

Staatssecretaris Ankie Broekers-Knol (Asiel) zou volgens de inspectie moeten onderzoeken hoe binnen de Europese Unie strafrechtelijke informatie over overlastgevers kan worden gedeeld. Als bekend is welke strafbare feiten deze asielzoekers in andere landen hebben gepleegd, kan hun gedrag nauwkeuriger in de gaten worden gehouden.

Een andere aanbeveling uit het rapport is gericht aan de politie. Die zou er goed aan doen al haar strafrechtelijke mogelijkheden te benutten, bijvoorbeeld na aanhouding van een overlastgever diens telefoon uitlezen. ‘Dit levert namelijk aanwijzingen op over de identiteit en de nationaliteit van de overlastgever’, staat in het rapport. Sommige politieregio’s hebben hier al goede ervaringen mee.

Meer over