Nieuws

Inspectie Justitie en Veiligheid: undercoveragenten dupe van vriendjespolitiek en onderlinge strijd

Undercoveragenten werken op een ‘giftige en manipulatieve’ politieafdeling. Er is sprake van vriendjespolitiek en onderlinge strijd. Uit angst voor represailles durven medewerkers knelpunten en dilemma’s niet aan te kaarten. Bovendien is er weinig oog voor het welzijn van het personeel. Zo worden functionerings- en beoordelingsgesprekken nauwelijks gevoerd.

Elsbeth Stoker
Undercoverbeelden van terreurverdachten in een vakantiehuisje in Weert. De Inspectie Justitie en Veiligheid is zeer kritisch over de werkomstandigheden op de politieafdeling Afgeschermde Operaties.  Beeld Justitie
Undercoverbeelden van terreurverdachten in een vakantiehuisje in Weert. De Inspectie Justitie en Veiligheid is zeer kritisch over de werkomstandigheden op de politieafdeling Afgeschermde Operaties.Beeld Justitie

Dit blijkt uit een dinsdag gepubliceerd onderzoek van de Inspectie Justitie en Veiligheid. Het onderzoek is gericht op de afdeling ‘Afgeschermde Operaties’. Deze afdeling bestaat uit meerdere ‘heimelijke’ teams die volgens de inspectie slecht samenwerken. Naast het Team Werken onder Dekmantel (WOD), waar undercoveragenten werken die infiltreren in voornamelijk criminele organisaties, valt onder meer ook het Team Getuigenbescherming, dat verantwoordelijk is voor de veiligheid van bijvoorbeeld kroongetuigen, onder deze afdeling.

De inspectie constateert dat op de hele afdeling Afgeschermde Operaties ‘knelpunten’ zijn waardoor problemen kunnen ontstaan voor geheime operaties. Zo worden de teams onvoldoende aangestuurd. En dat is ernstig. Want, constateert de inspectie, het werk van de afdeling Afgeschermde Operaties is ‘van vitaal belang’ voor de bestrijding van zware criminaliteit. ‘Dit gevaarlijke politiewerk vereist juist directe sturing.’

Bij het team WOD is volgens de Inspectie sprake een ‘culminatie van die knelpunten’, hierdoor zijn in praktijk al problemen ontstaan. ‘Bij dit team ontbreken waarborgen, zoals procedures en vastgestelde werkwijzen voor de veiligheid van medewerkers’, schrijft de inspectie.

Sven Brinkhoff, hoogleraar strafrecht van de Open Universiteit, ziet de gevolgen van de gebrekkige aansturing terug in de rechtszaal. ‘Ik zie de laatste tijd in strafzaken voorbeelden voorbij komen waarbij undercoveragenten heel ver zijn gegaan. Zo is een onschuldige zus van een verdachte bedreigd in een moordzaak, en werd een verdachte in een andere zaak een busje ingesleurd door politie-infiltranten. Dan vraag je je af: waar is het morele kompas?’

Zelfmoord

Het is niet het eerste onderzoek naar misstanden bij deze politie-eenheid. In november verscheen al het zeer kritische rapport van Oebele Brouwer. Dat onderzoek ging specifiek over het WOD-team van de politie-infiltranten. Aanleiding voor dat onderzoek was de zelfmoord van een undercoveragent tijdens een uitzonderlijk lang en intensief infiltratietraject. De politie-infiltrant kon het onderscheid tussen ‘zichzelf en zijn coverrol steeds minder maken’ en pleegde in april 2021 zelfmoord tijdens het werk.

Ook uit dit onderzoek bleek dat de begeleiding van undercoveragenten tekortschiet, er te weinig aandacht is voor hun mentale welzijn en dat er meer aandacht moet komen voor de ethische aspecten van het vak. Volgens de onderzoekscommissie legde de zelfdoding bloot ‘dat de professionaliteit van het Team Werken onder Dekmantel ernstig te wensen overlaat’. Dat het tijdens infiltratietrajecten vaak wel goed gaat, komt vooral door ‘persoonlijke kwaliteiten van individuele werknemers’ en niet door de politieorganisatie, aldus de commissie Brouwer.

‘Diepe wonden’

Wat politiebonden NPB en ACP betreft is sprake van een ‘diepgeworteld probleem’ en is het breder dan alleen de afdeling Afgeschermde Operaties. Afgelopen jaren zijn meerdere inspectierapporten verschenen over de Landelijke Eenheid, waar de afdeling Afgeschermde Operaties onder valt. Volgens de bonden hebben de problemen ‘diepe wonden geslagen’ bij het personeel.

‘Het is een ernstige situatie, met achterstallig onderhoud op elk niveau’, zegt Jan Struijs namens de NPB. ‘En dat terwijl deze mensen onmisbaar en risicovol werk doen, dan kun je zo’n organisatie toch niet zo laten verslonzen.’

Hij sprak afgelopen jaren tientallen mensen over de problemen bij de Landelijke Eenheid. Wat politiebonden NPB en ACP betreft, moet deze politie-eenheid worden gereorganiseerd. Zo pleiten de bonden ervoor alle recherche-onderdelen van de Landelijke Eenheid te clusteren – nu zijn die nog verspreid over verschillende diensten. ‘Daardoor zal het lerend vermogen toenemen’, stelt Struijs. Hiernaast wil hij dat er een ethische commissie komt ‘die gevraagd en ongevraagd advies geeft en waar mensen altijd naartoe kunnen met dilemma’s’.

Ook de politie onderschrijft de door de inspectie gesignaleerde problemen. Om de aansturing te verbeteren zal onder meer het aantal leidinggevenden worden uitgebreid en zullen extra psychologen aangenomen worden voor ondersteuning van het personeel.

Podcast

Beluister hier de podcast Grijs gebied, waarin Elsbeth Stoker in de schimmige wereld duikt van infiltratie, misleiding en (valse) bekentenissen.

Meer over