Innemen en afvallen

Het begon met het boek Slank worden met zakendiners. Daarna volgde Ik ben slank want ik eet. Sindsdien is het succes van de methode-Montignac niet meer te stoppen....

WE zijn op dieet, fluisteren we discreet tegen de ober van restaurant De Kastanjehof in Lage Vuursche. Of de kok daar wellicht rekening mee kan houden?

Het is middaguur. De tafels van het chique restaurant in de bossen tussen Utrecht en Hilversum zijn bezet door zakenlieden die even het kantoor uitgevlucht zijn. Achter een hapje en een drankje worden gewichtige zaken besproken zoals de financiering van vuilverbranders, de opmars van de Japanners in Polen, de laatste stand van zaken in de software-industrie en elkaars wedervaren: 'Als het jou goed gaat, gaat het mij ook goed'.

De ober knikt begripvol en keert even later terug met de eerste gang: ree-carpaccio met gemarineerde paddestoelen en truffelvinaigrette. Die wordt gevolgd door gestoofde sukadelapjes met gesmolten eendenlever en rode wijn-lauriersaus. Dat alles begoten met een goed glas wijn.

Alles volgens de regels, verzekert de ober als hij de koffie met bonbons serveert. Zo discreet hoeven we trouwens niet te doen. De helft van de succesvolle zakenlui om ons heen is op hetzelfde dieet als wij.

Geen wonder, want iedereen doet het. De president van de harmonie, de verpleegster, het kamerlid, de aannemer, de huisvrouw, de kaviaarhandelaar, de hoofdredacteur, André van Duin, Eric Nordholt, Hans van Mierlo, de hofhouding van de koningin, allemaal eten ze volgens Montignac.

'Het is zelfs een werkwoord geworden', zegt Rob Oudkerk, de mediamieke PvdA-dokter die 'ongelooflijk sceptisch' stond tegenover de methode, er geen barst van gelooft, maar wel negentien kilo afviel. Ik Montignac, wij Montignaccen, jij Montignact toch ook? Zo ver zijn zelfs de Weight Watchers nooit gekomen. De Weight Watchers zijn failliet en Montignac floreert. Maar heeft de nieuwe keizer wel kleren aan?

Harrie van de Kamp wel. De Nederlandse uitgever van Montignac-boeken kan het breed laten hangen. Zijn uitgaven domineren al maanden de lijsten van meest verkochte boeken. Ik ben slank want ik eet - waarvan 300 duizend exemplaren zijn verkocht - staat deze week nr. één in de Top-10 van Bruna, de V & D, de Bijenkorf en HUMO. In de Libris-Top-10 worden de eerste drie plaatsen ingenomen door Montignac-boeken.

Van de Kamp, ingenieur van huis uit, begon zijn Montignac-carrière als volgeling. Zoals bij de meeste mannen drong de noodzaak om af te slanken tot hem door toen hij naakt op het badmatje stond, omlaag keek en zijn jongeheer niet zag. Het gebeurde toen hij op een gastronomische trip door Frankrijk was. 'Ik liep naar beneden en zag het boek van Michel liggen: Slank worden met zakendiners. Dat raakte een snaar.'

Van de Kamp kocht het boek, volgde de aanwijzingen en viel vijftien kilo af. Enthousiast nam hij contact op met de Fransman die triomfen vierde in Frankrijk, maar geen uitgever had in Nederland. Hij was de juiste man op de juiste plaats. 'Michel zocht een ''dedicated publisher'', hij wilde niet in zee met een grote uitgever.' Van de Kamp had vijftien kilo pure toewijding.

In 1992 verscheen Slank worden met zakendiners in een oplage van drieduizend. Een jaar later volgde de Montignac-bijbel Ik ben slank want ik eet. Sindsdien hebben de persen niet stil gestaan. Uitgeverij Artulen BV geeft nu een almaar groeiende reeks Montignac-boeken uit. Van de Kamp hing het ingenieurschap aan de wilgen en werd fulltime Montignac-uitgever.

Het heeft hem een fortuin opgeleverd. Wereldwijd zijn er van Montignac 4,5 miljoen boeken verkocht, in Nederland staat de teller op 600 duizend. Ongeveer de helft volgt de methode, schat Van de Kamp. En de markt is nog lang niet verzadigd. Volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek telt Nederland 4,5 miljoen dikkerds.

Slagers, natuurvoedingszaken en delicatessenwinkels hebben aparte vitrines met Montignac-producten, door het hele land worden cursussen gegeven, er is een Montignac-club in oprichting, restaurants hebben met 'M' gemerkte gerechten op de kaart staan. Daarmee steekt de Fransman eerdere rages als Herbalife en Fit for life naar de kroon.

Waarom is de methode zo'n succes? Omdat hij werkt, zeggen de volgelingen. 'Ik ben twaalf weken bezig en 21 kilo afgevallen', meldt Cor Radings (56) doodleuk. 'Ik kom net van de dokter, die staat ook perplex. En niet alleen dat, ik eet er ook nog goed van.'

Radings, aannemer en verwoed hobbykok, woog honderd kilo toen hij begon. 'Ik had eerder ook wel eens wat geprobeerd, maar dat hield ik niet vol. Bij Montignac kun je gezellig blijven tafelen. Ik heb nog geen seconde honger gehad.' Het is het bekende verhaal: lekker eten en toch afvallen.

Maar deskundigen laten weinig heel van de Franse revolutie op dieetgebied. 'Het is een opmerkelijk mengsel van verstandige aanbevelingen, open deuren en kul', zegt professor M. Katan van de Landbouwuniversiteit Wageningen, na een aantal mediaoptredens als Montignac-expert tegen heug en meug.

Het nieuwe van Montignac is dat hij geen belang hecht aan de hoeveelheid calorieën die een mens verorbert, de basis voor de meeste diëten. Je mag zoveel eten als je wilt, als je het maar volgens zijn voorschriften doet. Dat wil zeggen dat koolhydraten - aardappelen, pasta en rijst - niet samen gegeten mogen worden met vetten - vlees, vis.

Daarnaast onderscheidt de Franse eetgoeroe goede en slechte etenswaren. Slecht zijn witbrood, aardappelen, suiker en boter. Goed zijn groenten, fruit, volkorenproducten en olijfolie. Goed zijn natuurlijke, 'eerlijke' produkten, slecht zijn bewerkte, industriële voedingsmiddelen.

Daar is weinig revolutionairs aan. Het is zo klaar als een klontje dat iemand die jarenlang snoep, bier en room naar binnen slaat en daarmee ophoudt, afvalt. Daar hoeft geen methode met dure boeken aan te pas te komen.

Van Montignacs ingewikkelde theorie over vetafvoer deugt weinig volgens Katan. 'Hij doet net of vet op een mysterieuze wijze verdwijnt als je er maar geen koolhydraten bij eet. Dat is onzin.' Het is heel simpel, zegt de professor: als je meer eet dan je nodig hebt, word je dik.

Ook de bewering dat je lekker kunt eten en toch afvalt is een wel erg rozige voorspiegeling van de praktijk. Van Montignac mag je wijn drinken, chocola eten en zelfs ganzenlever slokken, voeren aanhangers steevast aan als bewijs. Maar dat lijkt toch vooral bedoeld om te verbloemen dat ze gewoon op dieet zijn.

Twee glazen rode wijn bij het eten geldt al als een 'kleine overtreding', die is toegestaan, mits niet te vaak, evenals een toetje met chocola. Bovendien moeten Montignac-volgers genotvolle zaken als room, boter, honing, bier, bananen, tuinbonen en een borrel voor het eten laten staan.

Dat de methode zo gemakkelijk is, zoals ook wel wordt beweerd, is bewijsbaar bezijden de waarheid. Montignac heeft honderden pagina's nodig om zijn theorie van de 'glycemische index' uit de doeken te doen. Uitgeverij Artulen heeft een speciaal informatienummer voor vragen over de methode.

Montignac is gewoon ingewikkeld, daar zijn de acht vrouwen in sportschool Nijmegen '82 inmiddels ook achter. Ze zijn al een paar weken op cursus, maar zitten nog vol vragen. Als ze 's ochtends havermout heeft gegeten, wil een van de vrouwen weten, mag ze dan 's avonds nog pasta? 'Dat is toch ook koolhydraat.' Jawel, legt diëtiste Jacqueline Gerrits geduldig uit, dat mag.

Wat niet mag is een plakje kaas of vlees op de boterham, want dat is vet en koolhydraat bij elkaar. Wat moet er dan wel op brood? Een groentenhapje of de speciale Montignac-jam. Er wordt gemord. 'Ik houd van een boterham met kaas.'

Gerrits draait zeven Montignac-groepjes in Nijmegen. Alle cursussen zitten vol. 'Ik denk dat ze een goede pr hebben. Het is niet zo veel anders als Fit for life, ze hebben het gewoon beter aangepakt. En als genoeg mensen het maar doen, dan springt de commercie er vanzelf wel op in.'

Maar het mooie is juist dat er nauwelijks reclame is gemaakt. Van de Kamp begon met boeken uit te delen aan vrienden en zakenrelaties. Met spotjes op Concertradio bewerkte hij de beter opgeleiden. Zijn lucky break kwam toen de methode aansloeg in het Hilversumse wereldje.

Tv-regisseurs, acteurs en actrices hoorden tot de eerste bekeerlingen. Dat was een springplank naar programma's als Tineke en de 'bladen'. De grote massa liep achter zijn voorbeelden aan. De kettingreactie deed de rest, aldus Van de Kamp. 'Iedereen die erin slaagt af te vallen, steekt vijf anderen aan. En op een gegeven moment explodeert het.'

Die explosie is de laatste maanden gekomen. Tot maart dit jaar had hij in vijf jaar tijd een kwart miljoen boeken verkocht. Van maart tot september gingen er 350 duizend over de toonbank.

Het succes wordt verhevigd doordat Montignac erin slaagt om zich te onttrekken aan het huisvrouwenverdriet dat aan diëten kleeft als eczeem aan een zere voet. De wereld van Montignac is niet die van tobbende huisvrouwen en dichtgeslibde vrachtwagenchauffeurs, maar van gastronomen en levenskunstenaars.

Montignac straalt de glamour uit van de succesvolle zakenman en de bekende tv-acteur die niet op dieet moeten omdat ze zo dik zijn. Welnee, zij volgen 'de methode' omdat ze zich er goed bij voelen en omdat het zo lekker is. Bovendien sluit de Fransman met zijn pleidooi voor 'eerlijk' en bewust eten naadloos aan bij de eco-trend.

'Het is een briljante gedachte', aldus PvdA-kamerlid Oudkerk. 'Alleen die titel al: Ik ben slank want ik eet. Daar kunnen reclamejongens jaloers op zijn. Ik denk dat het ook iets te maken heeft met de ontzuilde samenleving. Mensen willen ergens in kunnen geloven. En kennelijk zijn er voldoende successen om het in stand te houden.'

Afhakers zijn er ook. Ans Dierichs uit Roermond volgde vijf weken lang trouw de methode. 'De eerste week viel ik een kilo af, de tweede week nog een en daarna niks meer, geen gram.' De strikte scheiding van koolhydraat en vet kwam haar de neus uit. 'Je mag geen friet, nooit stamppot, geen boterham met kaas. Bovendien zat ik met stapels afwas omdat ik apart moest koken. De kinderen kun je dit toch niet aandoen.'

De vraag is of Montignac de zoveelste voorbijgaande rage wordt. Die kans is groot, aldus Katan, al weet je het nooit. 'Het goede is dat Montignac mensen aanzet bewust met eten om te gaan. Ik denk dat hij een combinatie heeft gevonden die lekker ligt. Maar ik ben benieuwd hoe het op de langere termijn gaat. Overgewicht is een probleem dat diep in onze cultuur zit, net als het gat in de ozonlaag. Er is geen quick fix.'

Meer over