Indonesiërs sceptisch over geschiedschrijving

Historicus Antonie Dake wijst president Soekarno aan als het brein achter de coup van 1965, waarbij Soeharto aan de macht kwam....

Van onze correspondent Michel Maas

'Hoe kunt u zoiets beweren! Het is niet waar dat mijn vader de coup heeft beraamd! Hij was niet het meesterbrein, maar het slachtoffer! Het wasde CIA!' Sukmawati, de dochter van president Soekarno, staat te trillenop haar benen.

Haar uitbarsting brengt professor Antonie Dake even van zijn stuk. DeNederlander had zich de presentatie van zijn boek Soekarno File andersvoorgesteld. Hij herstelt zich en blijft bij het antwoord dat hij zonetheeft gegeven op de hamvraag: Wie was het meesterbrein achter destaatsgreep van 1965? 'Het antwoord is: president Soekarno.' Dake wil 'eenstreep onder de rekening' zetten: 'Dit boek moet een einde maken aan allemythen en de feiten laten spreken.'

In de nacht van 30 september op 1 oktober 1965 worden in Jakarta zesgeneraals, vrijwel de hele legertop, ontvoerd en vermoord. Legereenhedenen knokploegen van de communistische partij PKI proberen de macht tegrijpen, maar hun coup wordt verijdeld door generaal-majoor Soeharto, diezichzelf tot opperbevelhebber benoemt, en later president Soekarno dwingttot een machtsoverdracht, en vervolgens een heksenjacht op communisten enhun sympathisanten ontketent die aan honderdduizenden mensen het levenkost.

Wat zich precies in die nacht heeft afgespeeld, weet niemand. In deofficiële, door Soeharto gecensureerde, versie behoedt hij Indonesiëvoor een communistische overname, en draagt een zieke Soekarno vrijwilligde macht over. Onofficiële geschiedsschrijving ziet achter de coup eencomplot gestuurd door de CIA, die wil voorkomen dat na Vietnam enNoord-Korea opnieuw een Aziatisch land overstapt naar het communistischekamp. Volgens anderen is het Soeharto zelf geweest die de generaals heeftlaten vermoorden om zo de weg vrij te maken en tegelijk in één klap ookSoekarno en de machtige communistische partij uit de weg te ruimen.

De feiten wijzen volgens Dake echter in een andere richting. Destaatsgreep is in gang gezet door Soekarno zelf. Hij zou beducht zijn voorde generaals, die zich verzetten tegen zijn plan om een communistischeburgermilitie - een 'vijfde macht'- in het leven te roepen. Soekarno gafzelf opdracht actie te ondernemen tegen de zeven generaals. De leiding vande communistische partij sluit zich aan bij dit complot, in de verwachtingdat de PKI straks met steun van Soekarno Indonesië zal regeren. Hetcomplot mislukt. De belangrijkste generaal, Nasution, ontsnapt. Soekarnoraakt in paniek. Hij sluit zich niet aan bij de coup-plegers, zoals wasafgesproken, maar vlucht naar zijn paleis in Bogor. Zonder zijn steun zaktde coup als een pudding in elkaar, en is het voor Soeharto niet moeilijkde touwtjes in handen te nemen. Soeharto confronteert Soekarno later metbewijzen voor zijn verraad, en dwingt de president zo de macht over tedragen. Soekarno krijgt huisarrest, en sterft in 1970.

Dakes presentatie wordt door de aanwezigen beleefd aangehoord, maarniemand lijkt overtuigd. In de zaal gonzen al snel de oude vragen in hetrond. Had Soeharto voorkennis van de coup? Waarom vroeg Soekarno aan zijnlijfwacht wat hij moest doen, toen vreemde troepen bij zijn paleis dewacht hielden? Weet Dake met wie kolonel Latief was getrouwd, en met wieSoeharto was getrouwd? 'Het lijken details', lacht Aristides Katoppo,hoofdredacteur van de krant Sinar Harapan, 'maar dit soort details kunnende hele richting van het verhaal veranderen.'

Aan het eind van de bijeenkomst is Dake ingedeeld in het'Soekarno-is-schuldig'- kamp. Hij overhandigt het eerste exemplaar aan eennorse Sukmawati, die nog eenmaal herhaalt: 'De CIA heeft het gedaan.'

De Soekarno File is donderdag de tweede rimpel binnen een week dieNederlandse historici in Jakarta teweegbrengen. Het is veruit de grootste.

Een vijftigtal Papua's dromt donderdagochtend samen voor de Nederlandseambassade in Jakarta. Mannen houden spandoeken omhoog die oproepen totdemilitarisering van Papua en herstel van de rechten van de Papua's. Zijvoelen zich aangemoedigd door de grote studie van de historicus PieterDrooglever, die dinsdag in Den Haag is gepresenteerd.

Meer opwinding heeft Drooglever in Indonesië nog niet teweeggebracht,terwijl zijn conclusie - dat het referendum waarin de Papua's in 1969 overhun toekomst mochten stemmen, een door Indonesië georchestreerdewanvertoning was - bijna net zo vernietigend is als die van Dake.

Alleen The Jakarta Post wijdt donderdag een artikel aan het rapport. Woordvoerder Yuri Othamrin van het Indonesische ministerie van BuitenlandseZaken zegt dat de regering het stuk beschouwt als een 'academische studie,die wij als zodanig waarderen en respecteren'. Het rapport zal 'debetrekkingen tussen onze landen niet verstoren', zegt hij.

Meer over