Indonesië voert vier executies uit

Indonesië heeft kort na middernacht plaatselijke tijd vier terdoodveroordeelden met het vuurpeloton geëxecuteerd, een dag eerder dan verwacht. Het gaat om drie Nigerianen en een Indonesiër, hebben de autoriteiten bekendgemaakt. Van tien andere veroordeelden is de executie nog aangehouden.

Een vrouw vraagt gratie voor Merry Utami, een van de 14 terdoodveroordeelden die Indonesië voor het vuurpeloton wil brengen. Mensenrechtenorganisaties uiten scherpe kritiek op de rechtsgang. Beeld reuters
Een vrouw vraagt gratie voor Merry Utami, een van de 14 terdoodveroordeelden die Indonesië voor het vuurpeloton wil brengen. Mensenrechtenorganisaties uiten scherpe kritiek op de rechtsgang.Beeld reuters

De hervatting van executies onder president Joko Widodo leidde vorig jaar nog tot heftige diplomatieke opwinding, omdat onder de geëxecuteerden ook de Nederlander Ang Kiem Soei en twee Australiërs waren. Nederland riep zijn ambassadeur terug en Australië bevroor uit woede de betrekkingen met zijn buurland.

Indonesië wil volgens minister van Veiligheid en Politieke Zaken, Luhut Pandjaitan, niet opnieuw zo'n 'soap opera' meemaken. De veertien veroordeelden van deze executieronde komen daarom uit landen die zelf ook de doodstraf toepassen, waaronder Pakistan, Nigeria, Zimbabwe, India en Indonesië zelf.

Geen executies onder vorige president

Onder de vorige president, Susilo Bambang Yudhoyono, zijn vier jaar lang geen executies uitgevoerd. De hoop bestond dat zijn opvolger Widodo dat onuitgesproken moratorium zou verlengen, en misschien de doodstraf helemaal zou afschaffen. Het tegendeel is waar. De president zet vaart achter het doodschieten van veroordeelden. Negentien zijn er al geëxecuteerd, en dat aantal komt na dit weekeinde op 33, allemaal bestraft wegens drugsdelicten. Gratieverzoeken zijn door Widodo vrijwel allemaal ongelezen in de prullenbak gegooid. Hij voert een 'oorlog tegen drugs', zegt hij, en in die oorlog bestaat er geen pardon.

Door de afwezigheid van westerse veroordeelden blijven de emotionele taferelen van een jaar geleden grotendeels achterwege. De kritiek is daarmee niet minder pijnlijk. Onderzoeken van Amnesty International en de nationale mensenrechtencommissie Komnas HAM bieden een onthutsend inkijkje in de Indonesische justitie.

Geslagen, geschopt, met de dood bedreigd

De veroordeling van de Pakistaan Zulfiqar Ali is een van de zaken die zijn onderzocht. Zijn arrestatie, zijn behandeling en zijn rechtszaak rammelen volgens de onderzoekers aan alle kanten. Hij is in zijn huis gearresteerd, op 21 november 2004, en vervolgens minstens drie maanden vastgehouden voordat zijn proces begon.

In die drie maanden is hem contact met de ambassade ontzegd. Pas na een maand kreeg hij een advocaat te zien. Hij werd geslagen, geschopt en met de dood bedreigd tot hij ten slotte een bekentenis tekende. Ali vertelde tijdens de rechtszaak over de marteling, maar de rechter nam dat voor kennisgeving aan en liet de afgedwongen bekentenis toe als bewijs. Ali sprak geen Indonesisch en kreeg geen tolk. Sporadisch werd er iets voor hem vertaald in het Engels, een taal die hij ook niet beheerst.

Mensen protesteren tegen de veroordeling van Zulfiqar Ali. Beeld afp
Mensen protesteren tegen de veroordeling van Zulfiqar Ali.Beeld afp

'Geen effect heeft op criminaliteit'

De schuld van de nu mogelijk geëxecuteerde Nigeriaan Humphrey Jefferson Ejike Eleweke, kortweg Jeff, staat evenmin vast. Ook zijn zaak begint met dubieus optreden van de politie - zo is er een politierapport dat heel algemeen zegt dat 'zwarte Nigerianen in de gaten worden gehouden wegens verdenking van drugshandel' - en eindigt in een rechtszaal waar volgens de onderzoekers geen enkele moeite wordt gedaan de waarheid te achterhalen. 'Hij heeft niet om gratie gevraagd bij de president, omdat hij volhoudt dat hij geen vergeving hoeft te vragen voor een misdaad die hij niet heeft begaan', aldus Amnesty International.

Tegenstanders van de doodstraf wijzen erop dat de maatregel geen enkel aantoonbaar effect heeft op de criminaliteit. De drugshandel wordt er niet minder door. Drugsdelicten zijn bovendien niet ernstig genoeg om de straf te rechtvaardigen, zeggen zij.

Een ander punt van kritiek is de rechtsongelijkheid in Indonesië. Een aanzienlijk deel van de drugshandel in het land is in handen van leden van ¬leger en politie, maar die worden, als ze al worden betrapt, zelden gestraft. Een onevenredig groot deel van de gevangenen in de dodencellen is bovendien afkomstig uit het buitenland.

Meer over