Indamming Sovjet-Unie bleek ook bruikbaar tegen Iran

George F. Kennan, de man achter de containment (indamming) van de Sovjet-Unie is overleden. In 1997 nog keerde hij zich uitbreiding van de NAVO tot aan de grenzen van Rusland....

De man die kort na de Tweede Wereldoorlog de grondslag formuleerde van de westerse politiek jegens het communisme, is dood. Donderdagavond stierf de historicus en diplomaat George F. Kennan in Princeton in New Jersey. Hij was 101 jaar.

Als tweede man op de ambassade in Moskou schreef de intellectueel Kennan in februari 1946 een uitgebreid stuk aan zijn bazen in Washington over de zijns inziens meest gewenste politiek tegenover de Sovjet-Unie. Als The Long Telegram zou het rapport snel vermaardheid verwerven. 'Ongevoelig voor de logica van de rede', is de Sovjet-Unie. Des te meer, aldus Kennan, is het land vatbaar voor 'de logica van macht'.

Anderhalf jaar later, in juli 1947, publiceerde Kennan in Foreign Affairs een uitgewerkte versie van zijn opvattingen. Omdat hij in diplomatieke dienst was, schreef hij onder het pseudoniem X, maar de identiteit van de schrijver was snel achterhaald.

De Verenigde Staten moesten, aldus Kennan, 'tendensen bevorderen die op den duur hun uitkomst moesten vinden in ofwel het uit elkaar vallen dan wel de geleidelijke ontspanning van de Sovjetmacht'. Dit doel moest bereikt worden door de Russen te confronteren met 'een onwrikbaar tegenmacht overal waar zij tekenen vertoonden van aantasting van het belang van een vredige en stabiele wereld'.

Het beleid dat hij voorstond zou beroemd worden onder de naam containment, indamming. Het werd het leidend beginsel van het Westen tijdens de Koude Oorlog. Niet alleen tegenover de Russen, maar ook elders in de wereld, zoals tegenover Iran.

Over de uitvoering ervan was Kennan later overwegend ontevreden. Te veel militair machtsvertoon tijdens de Koude Oorlog, meende hij, en te weinig vertrouwen in het effect van politieke druk. Hij meende dat tijdens en na de oorlog Amerika naïef was geweest in zijn vertrouwen in de Sovjet-Unie van Stalin. Maar nadien was naar de andere kant overdreven.

Nog in 1997 keerde Kennan zich, in feite op dezelfde gronden, tegen uitbreiding van de NAVO tot aan Ruslands grenzen. In een artikel in de New York Times noemde hij het besluit 'een verschrikkelijke fout'. Kennan: 'Je mag van zo'n besluit verwachten dat het de nationalistische, anti-westerse en militaristische tendensen in de Russische publieke opinie zal aanwakkeren. Je mag verwachten dat het een ongunstig effect zal hebben op de ontwikkeling van de Russische democratie.'

De New York Times omschreef Kennan gisteren 'als de laatste van een generatie diplomatieke aristocraten (-) die de enorme uitdaging op zich namen een nieuwe wereldorde op te bouwen en probeerden daarbinnen Amerika's plaats te bepalen nadat de nazi's en een militaristisch Japans rijk waren verslagen'.

Ofschoon als man van goede manieren en rationele afwegingen een typische diplomaat, voelde Kennan zich niet thuis in de politiek. De wereld van Washington was hem te ruw. Hij voelde zich niet goed behandeld. Hij was een gevoelige man die volgens zijn biograaf liever dichter was geworden dan diplomaat en strateeg.

Kennan was een buitengewoon productief en geïnspireerd schrijver. Hij is de auteur van zeventien boeken, waarvan twee een Pulitzerprijs hebben gewonnen.

Meer over