In zware tijden toont EU haar kracht

Zet wat druk op de ketel en de vijftien landen van de EU komen zowaar tot krachtige besluiten. Zo toverde de top in Berlijn niet alleen een nieuwe commissievoorzitter uit de hoge hoed, maar ook een werkbaar financieel compromis....

Europakenners hebben er al vaak op gewezen: de Europese Unie moet in hoge nood verkeren voordat zij tot besluiten kan komen. De afgelopen dagen en weken hebben de regeringsleiders niet één, maar liefst drie crises om de oren gekregen. Dat kan de verklaring zijn voor het feit dat in Berlijn de afgelopen twee dagen een van de succesvolste Europese toppen aller tijden is gehouden.

Het begon met het aftreden van de Duitse minister van Financiën Oskar Lafontaine, waardoor het voorzitterschap van de EU onherstelbaar verzwakt leek. Vervolgens nam de voltallige Europese Commissie, het dagelijks bestuur van de EU, ontslag - onder druk van een vernietigend rapport over fraude en vriendjespolitiek. En ten slotte begon de NAVO afgelopen woensdag een luchtoorlog tegen Servië vanwege Kosovo, waardoor de aandacht van de vijftien regeringsleiders en de presidenten van Frankrijk en Finland wel erg werd afgeleid.

Ze hebben geen einde kunnen maken aan het Servische optreden tegen de Albanezen in Kosovo - dat zou teveel gevraagd zijn. Maar de Europese Unie heeft zich wel van haar beste kant laten zien door oplossingen te vinden voor twee dringende problemen.

De Unie vond in een uur een opvolger voor de afgetreden Commissievoorzitter Santer. Met de snelle keuze voor de Italiaan Romano Prodi gaf kanselier Schröder niet meteen het tempo voor de rest van de vergadering aan - er was nog een lange marathonzitting nodig - maar hij slaagde er wel in om de deelnemers een 'positief gevoel' te geven, zoals een diplomaat het uitdrukte. 'Ze begonnen in zichzelf te geloven en in hun vermogen om besluiten te nemen.'

Een veel grotere prestatie nog dan de keuze voor Prodi was de overeenstemming die gisterochtend, na twintig uur onderhandelen, werd bereikt over Agenda 2000, het pakket ingrijpende hervormingsvoorstellen van de Europese Commissie. Er valt echter veel op het compromis af te dingen, want zo ingrijpend is het pakket niet meer. En dat kan zeer vervelende consequenties hebben, mogelijk volgend jaar al als er nieuwe, wereldwijde onderhandelingen gaan beginnen over het vrijmaken van de handel.

Veel belangrijke handelspartners hebben ernstige kritiek op het Europese landbouwbeleid, dat ze ervaren als protectionistisch en concurrentievervalsend. Het zal dan ook zeker zwaar onder vuur komen te liggen. Waarschijnlijk gaan de nu overeengekomen beleidswijzigingen lang niet ver genoeg om de Verenigde Staten, Canada en Australië tevreden te stellen.

Er was nog een belangrijke reden voor Agenda 2000: de uitbreiding naar het Oosten. De Europese Unie kan het zich niet veroorloven om de kandidaat-lidstaten de zelfde royale behandeling - genereuze subsidies voor de boeren en fikse exportsteun - te geven als de huidige leden. De Europese Commissie wilde het landbouwbeleid op termijn goedkoper te maken door te bezuinigen op de gegarandeerde prijzen die boeren krijgen. Die besparingen zijn echter vrijwel geheel uit het pakket verdwenen.

Minister Van Aartsen van Buitenlandse Zaken hield gisteren weliswaar vol dat er genoeg hervormingen zijn overgebleven om de Unie klaar te stomen voor de uitbreiding, maar tegelijkertijd gaf hij toe dat er 'op diverse fronten nog een heroverweging zal komen'. Lees: een aantal moeilijke en ingrijpende beslissingen is uitgesteld.

Een uitgeklede Agenda 2000 dus - maar kennelijk op dit moment het meest haalbare. Toch verdient het compromis lof, omdat de Unie voorlopig verlost is van een knellende discussie over geld. 'We hebben nu weer tijd voor andere zaken, die erg belangrijk zijn', verwoordde Kok het gisteren. 'Samenwerking op de terreinen van justitie, politie en buitenlandse zaken', noemde hij als voorbeeld.

Belangrijker nog is dat de Unie met deze top het beeld bestrijdt van een machteloze verzameling landen, die niet in staat zijn knopen door te hakken. De Unie heeft daadkracht getoond, de afgelopen dagen. Dat is in het recente verleden wel eens anders geweest. Als de prijs voor die besluitvaardigheid een verwaterd compromis is, dan moet de EU daarmee genoegen nemen, omdat er in ieder geval voorlopig goed mee te werken is.

Meer over