Reportage

In Valkenburg zijn de schaarse bezoekers klaar met de coronaregels

Op de traditionele kerstmarkt in de grotten van Valkenburg is het dit jaar niet druk. Vooral buitenlandse bezoekers blijven weg. Beeld Marcel van den Bergh
Op de traditionele kerstmarkt in de grotten van Valkenburg is het dit jaar niet druk. Vooral buitenlandse bezoekers blijven weg.Beeld Marcel van den Bergh

De basisregels ter voorkoming van corona zijn prima bekend onder de bezoekers van de Valkenburgse kerstmarkt. Alleen: bijna niemand gelooft nog dat die zin hebben.

Noël van Bemmel en Abel Bormans

Alle ingrediënten voor een sprankelend winterwonderland zijn aanwezig op de befaamde kerstmarkt van Valkenburg aan de Geul: de lucht is koud, in het rivierdal hangt een mysterieuze mist en de plaatselijke mergelgrot is gedecoreerd met duizenden lichtjes en honderden kerstbomen die tot de uitgehakte plafonds reiken. Uit verdekt opgestelde luidsprekers klinkt John Lennon’s Happy Xmas, er is glühwein, houten kraampjes verkopen kabouterhuisjes, sneeuwbollen en kandelaars gesneden uit Limburgse mergel.

En toch is de sfeer deze dinsdag niet echt feestelijk, eerder moedeloos. Dat het kabinet weer anderhalve meter afstand houden verplicht stelt, op straffe van een boete, is nog niet doorgekomen onder in de Cauberg (waar niemand verbinding heeft). Maar de smeekbede op maandag van het Outbreak Management Team (OMT) aan de Nederlandse bevolking wel: respecteer de basisregels als je nog een nieuwe lockdown wilt afwenden. De adviseurs zijn ontevreden over het gedrag van de Nederlander en waarschuwen dat de coronatoegangsbewijzen onvoldoende effectief zijn om de besmettingscijfers om te buigen.

Leren leven met het virus

‘In het begin hield ik mij netjes aan alle regels’, zegt bezoeker Peter Schaap uit Katwijk die een sjekkie rookt voor de ingang van de groeve. De vleeswarensnijder uit Katwijk is dubbel gevaccineerd, werkte overal aan mee, maar haalt inmiddels zijn schouders op over de maatregelen: ‘Het is een keer klaar.’ Volgens Schaap is hem van alles beloofd door de regering, maar werden die beloftes nooit waargemaakt. ‘Het maakt niet uit wat we doen, niks helpt; we moeten gewoon leren leven met dit virus.’

Dat gevoel leeft onder meer bezoekers en verkopers op de kerstmarkt. ‘Ik ben geen wappie’, verzekert de verkoopster van gerookte zalm uit Urk. Maar de coronacheck is volgens haar gewoon nutteloos. ‘Je weet dan nog niet of iemand wel of niet ziek is.’ Haar advies aan het kabinet: ‘Laat het los. Ja, er zullen mensen doodgaan, maar dat gebeurt ook door de griep. Dat hoort erbij.’ Een dame uit Drenthe pauzeert naast een lichtgevende ijsbeer: ‘Ik ben diep teleurgesteld. Alles heb ik gedaan wat er van mij werd gevraagd, en toch komt er maar geen einde aan de corona-ellende.’ Zij zegt geen vertrouwen meer te hebben in de regering.

De noodkreet van het OMT en het laatste-kans-of-anders-dreigement van het kabinet lijkt wel effect te hebben op het aantal bezoekers van de kerstmarkt die vorig jaar nog werd geschrapt. Je moet deze middag je best doen om bezoekers te vinden in het fonkelende gangenstelsel. ‘Vroeger moest je hier twee uur in de rij staan om binnen te komen’ zegt een chocoladeverkoopster die al 24 jaar een kraampje huurt in de kerstgrot. ‘Zo rustig heb ik het nog nooit gezien.’ Zij hoopt op meer drukte in het weekend.

Bezoekers blijven weg

In dertig jaar tijd zorgde de kerstmarkt ervoor dat de toeristeninkomsten van Valkenburg ongeveer gelijkelijk verdeeld zijn tussen zomer en winter. Dit jaar staan er 135 kraampjes op de markt, verdeeld over twee grotten en een plein, maar vooral buitenlandse bezoekers blijven tot nu toe weg. De gemeente hoopt dit jaar toch nog op 135 duizend bezoekers, tegen 185 duizend in 2019.

Uit een gedragsonderzoek door het RIVM en de GGD, uitgevoerd eind oktober, bleek al hoezeer Nederlanders worstelen met de regels. Zo hield nog maar 20 procent van de ondervraagden afstand op feestjes, in de winkel of op het werk. De bereidheid zich bij klachten te laten testen bij de GGD daalde vergeleken met begin september van 41 naar 33 procent. De bereidheid om de eigen woning twee keer per dag even flink te luchten kelderde van 73 naar 39 procent.

Ter verklaring opperden de onderzoekers van de Corona Gedragsunit dat Nederlanders wellicht minder bang zijn geworden voor het virus. In ieder geval zeiden minder mensen zich nog zorgen te maken over mogelijke nieuwe varianten. Wat ook niet helpt, stelden de onderzoekers, is een gestage ondermijning van het vertrouwen in de effectiviteit van gedragsregels. Hoe langer de pandemie aanhoudt, hoe sterker dat effect. Zo dacht aan het begin van de coronacrisis nog 80 procent van de ondervraagden dat twintig seconden handen wassen helpt tegen corona; vorige maand was dat nog 60 procent.

Klaar met de regels

Op de kerstmarkt zegt de 15-jarige Isa - een tikje beschaamd – dat zij al een tijdje klaar is met de regels. Haar moeder, de 49-jarige Mirjam Kemp uit het nabijgelegen Sint Gerlach, stelt dat zij zich altijd netjes aan de gedragsregels houdt. ‘Maar ik begrijp de cijfers niet meer. 85 procent van de Nederlanders is gevaccineerd en toch stijgt het aantal besmettingen snel. Het lijkt wel alsof het niet meer uitmaakt wat we doen.’ Haar ongevraagde advies aan het kabinet: ‘Voorkom nu vooral polarisatie en tweedeling in de samenleving. Anders wordt alles nog veel erger.’

Meer over