overzicht

In Spanje ‘vergriept’ corona, Italië voert een streng 2G-beleid: zo pakken andere EU-landen corona aan

In Pamplona, Noord-Spanje, dragen de kinderen bij het naar schoolgaan nog wel mondkapjes en moeten ze hun handen reinigen Beeld Alvaro Barrientos/AP
In Pamplona, Noord-Spanje, dragen de kinderen bij het naar schoolgaan nog wel mondkapjes en moeten ze hun handen reinigenBeeld Alvaro Barrientos/AP

Het nieuwe kabinet maakt vrijdagavond bekend hoe het verdergaat met de coronamaatregelen in Nederland. De laatste tijd was het regime hier strikter dan in veel landen om ons heen. Moeten we niet leren leven met corona, klinkt het steeds vaker. Een rondgang door Europa.

Dion MebiusEline HuismanRosa van GoolArnout le ClercqRemco Andersen en Jeroen Visser

SPANJE: Hier heet het inmiddels de ‘vergrieping’ van corona

Na een lijdensweg van twee jaar lijkt Spanje haast terloops het einde van de coronacrisis te willen aankondigen. Eerst was er premier Pedro Sánchez, die vorige week vrijdag op een bijeenkomst van zijn sociaal-democratische PSOE stelde dat het coronavirus verandert in een lastpak ‘waarmee we moeten leren leven, zoals we met veel andere virussen doen’.

Afgelopen woensdag ging gezondheidsminister Carolina Darias daar nog overheen. Volgens haar is het ‘wenselijk en noodzakelijk’ om het te hebben over een nieuwe aanpak van de coronacrisis, een discussie die Spanje in Brussel wil aanzwengelen. Natuurlijk moet de huidige besmettingsgolf eerst tot bedaren zijn gekomen, zei Darias er voor de volledigheid bij. Maar: ‘Alles wijst erop dat we met de tijd naar een endemische situatie gaan.’

De taal weerspiegelt het beleid. Ondanks een coronagolf die dagelijks records breekt – woensdag werden een duizelingwekkende 180 duizend besmettingen gemeld, zo’n 3.100 per 100 duizend inwoners in de afgelopen twee weken – heeft de regering van Sánchez het geen moment over nieuwe maatregelen. Het is een risico dat Spanje bereid is te nemen, nu de vaccinatiegraad (90 procent van de bevolking ouder dan 12 jaar is gevaccineerd) moeilijk hoger kan en het bewijs dat de omikronvariant minder ziek maakt zich opstapelt.

Dat het land zich midden in een hoge coronagolf bevindt, is op straat alleen aan de verplichte mondkapjes te zien. Verder verloopt het leven bijna als vanouds: restaurants en bars zijn open, net als musea, theaters en bioscopen. In sommige regio’s, met voorop Madrid, puilen zelfs de discotheken uit tot in de vroege uurtjes. Een QR-toegangscode bestaat in de hoofdstad niet.

Andere, relatief zwaar getroffen regio’s, zoals Catalonië, zijn meer op hun hoede. Hier moet een ober je om een coronatoegangsbewijs vragen, mag je thuis maximaal tien gasten uitnodigen en bestaat er, in ieder geval tot volgende week, een nachtklok tussen 1 en 6 uur ’s nachts. Veel meer dan dat heeft het coronabeleid in Spanje niet om het lijf. De horeca is overal (maar soms met een beperkt aantal plekken) open, de cultuursector kan ademen en het winkelpersoneel moet aanpoten in de traditionele uitverkoop na Driekoningen.

Blijft dat goed gaan? In de ziekenhuizen wordt het steeds drukker: op de ic’s wordt een kwart van alle bedden nu bezet door covidpatiënten. Belangrijke, maar niet extreem dringende operaties worden uitgesteld. De huisartsenposten kunnen de toestroom van mensen die denken dat ze besmet zijn nauwelijks aan. Bedrijven worstelen met de uitval van personeel, al scheelt het dat je in Spanje, anders dan in Nederland, niet in quarantaine hoeft na nauw contact met een besmet persoon als je volledig gevaccineerd bent.

Volgens gezondheidsminister Darias is de piek van de golf in zicht: de besmettingscijfers laten een voorzichtige afname van de groei zien. Met het vaccineren van kinderen van 5 tot 12 jaar (37 procent heeft een eerste prik gehad) hoopt zij een heropleving van het virus in de klaslokalen te voorkomen. Intussen legt haar ministerie de laatste hand aan een plan om covidbesmettingen na de huidige golf minder precies in de gaten houden. Niet langer zal ieder ziekenhuis en elke huisartsenpost alle besmettingen moeten doorgeven. Volgens Darias past dat bij wat de Spaanse media ‘de vergrieping’ van de coronacrisis noemen.
Dion Mebius

DUITSLAND: Een vaccinatieplicht ligt niet meer zo voor de hand

Kroegen en restaurants in Duitsland zijn gewoon open, maar wie ervan wil genieten moet geboosterd zijn. Of tweemaal geprikt én voorzien van een negatieve sneltest niet ouder dan 24 uur. Twee prikken alléén is niet genoeg, wie slechts één of geen prik heeft kan zijn Feierabend helemaal vergeten – zelfs met een negatieve test.

Tegelijk rijst twijfel over een algehele vaccinatieplicht. Bondskanselier Olaf Scholz wil die in februari aan het parlement voorleggen, waarbij leden van de coalitiepartijen naar eigen geweten mogen stemmen. Een eerste aftastend debat is twee weken uitgesteld, naar de week van 24 januari. Aanhoudende onduidelijkheid over de langdurige effectiviteit van vaccinatie en de werkzaamheid daarvan tegen de omikronvariant zorgt voor discussie.

Bovendien zorgt omikron voor minder ziekenhuis- en ic-opnames, waardoor steeds meer parlementsleden twijfelen aan de noodzaak van een vaccinatieverplichting. Toch benadrukken epidemiologen dat omikron, ondanks een relatief laag percentage ziekenhuisopnames, nog altijd voor grote absolute aantallen opnames kan zorgen, aangezien omikron veel meer mensen besmet dan eerdere varianten.

Het is daarom moeilijk om tot een conceptwet te komen, laat staan erover te stemmen. Dat komt ook doordat niemand er zijn politieke vingers aan lijkt te willen branden. Scholz is voor een vaccinatieplicht, maar zegt dat het opstellen van wetgeving een taak van het parlement is. Vooralsnog pakt niemand die handschoen op. Wel circuleren alternatieven, zoals een plicht voor 50-plussers – naar Italiaans voorbeeld – of een uitbreiding naar veel meer beroepsgroepen, zoals bijvoorbeeld in alle cruciale infrastructuur.
Remco Andersen

POLEN: Het land leeft met het virus, tegen een hoge prijs

Toen begin december de omikronvariant van het coronavirus opdook, sprak de Poolse minister van Volksgezondheid nog van een ‘gamechanger’. Maar de Poolse regering nam geen drastische maatregelen, met uitzondering van het sluiten van de scholen tot 9 januari. Wel zijn er plannen in de maak om zorgpersoneel, leraren en geüniformeerde diensten verplicht te vaccineren vanaf maart.

Een ziekenhuis in Polen. Beeld Anadolu Agency via Getty Images
Een ziekenhuis in Polen.Beeld Anadolu Agency via Getty Images

Zo bleef Polen een van de buitenbeentjes in Europa. Waar veel landen afgelopen maanden kozen om ongevaccineerde of niet-geteste mensen beperkingen op te leggen, is er geen sprake van 2G of 3G in Polen. Wel bestaat er een bezettingslimiet voor ongevaccineerden in bijvoorbeeld restaurants. Maar dit levert zoveel rekenwerk op dat het gecontroleerd noch gehandhaafd wordt. Vrijwel alles is open.

Zo lijkt Polen te leven met het virus, maar vooralsnog tegen een hoge prijs. De lage vaccinatiegraad (56 procent) wreekt zich. Na een piek in december is het aantal besmettingen nog steeds hoog, deskundigen vrezen voor de gevolgen van de vijfde golf. Er zijn dagelijks honderden doden te betreuren. Deze week overschreed het officiële dodental van de pandemie de 100 duizend. Het aantal coronaslachtoffers ligt wellicht nog hoger: de oversterfte sinds het begin van de pandemie is 180 duizend. Tussen die extra 80 duizend doden zitten mogelijk ook coronaslachtoffers.
Arnout le Clercq

FRANKRIJK: De gedachte is hier al langere tijd ‘leren leven met het virus’

In het licht van de oprukkende omikronvariant doet Frankrijk wat het al maanden doet: de vaccinatiekaart trekken. President Macron, die zich naar verwachting binnenkort kandidaat zal stellen voor de presidentsverkiezingen in april, hoopt daarmee verdere beperkende maatregelen te voorkomen.

Al sinds april vorig jaar spreekt Macron van leren leven met het virus, mogelijk met een jaarlijkse herhaaldosis vaccin. De strategie is niet het uitroeien van het virus, maar zorgen dat de ziekenhuizen niet bezwijken.

Discotheken zijn voorlopig gesloten, maar verder is veel mogelijk - de horeca is open, al is zittend consumeren verplicht, en voor grote evenementen geldt een limiet van 2.000 bezoekers binnen en 5.000 buiten. Voor werknemers die thuis kunnen werken, geldt een thuiswerkplicht van minimaal drie dagen per week.

De boostercampagne is reeds flink op gang. Vanaf drie maanden na de laatste prik is een herhaalafspraak mogelijk. Daarnaast wil de regering de gezondheidspas, die al sinds de zomer verplicht is in onder meer de horeca en op lange-afstandsreizen in het ov, zo snel mogelijk omzetten naar een vaccinatiepas (waarvoor de booster verplicht is). Een negatief testbewijs biedt dan niet langer toegang. Invoer van de vaccinatiepas was voorzien op 15 januari, maar liep vertraging op nadat Macron had verklaard ongevaccineerden het leven zuur te willen maken. Dat kwam hem op een storm van kritiek te staan.
Eline Huisman

ZWEDEN: Nieuwe restricties, en die gaan verder dan gewoonlijk

Zweden beleefde een coronaluwe herfst, maar sinds december loopt ook hier de grafiek stijl omhoog. Dagelijks worden nu ruim 22 duizend nieuwe besmettingen geregistreerd. In november ging het nog om 1.000 per dag. Vanwege de ‘extreme’ toename gaan deze week nieuwe maatregelen in. Voor bijeenkomsten van meer dan vijftig personen gaat de vaccinatiepas (Zweden hanteert geen coronapas) gelden. Cafés moeten om 23 uur dicht en groepen van meer dan acht mensen mogen niet naar binnen. Daarnaast wordt burgers gemaand zoveel mogelijk thuis te werken en feestjes en partijen te mijden. Eerder werd al besloten dat winkels minder klanten tegelijk binnen mochten laten.

Mondkapjes in het openbaar vervoer in Zweden, ook al zijn ze niet verplicht. Beeld Getty Images
Mondkapjes in het openbaar vervoer in Zweden, ook al zijn ze niet verplicht.Beeld Getty Images

De restricties vallen mee, maar gaan relatief ver voor Zweden, dat bij voorkeur een beroep doet op burgerlijke verantwoordelijkheid in plaats van verplichtingen. Zo zijn mondkapjes in het openbaar vervoer niet verplicht.

Door de omikrongolf is de druk op de ziekenhuizen toegenomen, maar niet extreem. Er liggen honderd patiënten op de intensive care. Staatsepidemioloog Anders Tegnell zei deze week dat het nog te vroeg is om corona als een gewone ziekte te behandelen. ‘Het zou kunnen, maar het is afwachten. Er waren tot nu toe constant verrassingen.’
Jeroen Visser

ITALIË: 2G-beleid zet de toon, wie geen prik heeft, kan weinig doen in het openbare leven

Per 1 februari heb je in Italië een 3G-bewijs nodig om overheidskantoren en winkels te mogen betreden. Er komen in elk geval uitzonderingen voor apotheken, supermarkten en aangifte doen bij de politie, die nog maar eens bevestigen hoe streng de regels zijn.

Wie zich niet laat vaccineren, heeft steeds minder te zoeken in het Italiaanse openbare leven. Premier Mario Draghi zet vol in op het 2G-beleid, met alleen op de werkplek en voor een paar essentiële diensten een uitzondering naar 3G. Voor 50-plussers gaat zelfs een algehele vaccinatieplicht gelden, ook op het werk.

Italië denkt er voorlopig dus nog niet aan om corona te gaan beschouwen als een ‘gewone’ endemische ziekte, zeker niet nu de druk op de ziekenhuizen na de feestdagen juist weer flink is toegenomen. Wel is Draghi vastbesloten om nieuwe sluitingen, die Italië sinds het eind van de vorige winter niet meer op grote schaal gekend heeft, te voorkomen.

Hij stelde maandag dat die niet te verantwoorden zijn nu de problemen van het virus vooral in het ongevaccineerde deel van de bevolking voorkomen. Vanuit Lombardije, waar de omikronvariant zich het eerst verspreidde, klinken intussen voorzichtig optimistische geluiden: de eerste tekenen dat de piek bereikt is zouden zich aandienen.
Rosa van Gool

Meer over