'In sommige landen is gezondheidszorg geheel weggevallen' Afrika zwaar getroffen door cholera

In Kapalanta, even buiten de Oost-Congolese stad Kisangani, is een militair kamp waar jonge ex-rebellen bivakkeren. 'We hebben het kamp een keer mogen bezoeken van de Congolese militairen', zegt Lex Winkler, directeur van Artsen zonder Grenzen....

Van onze buitenlandredacteur

Fred de Vries

AMSTERDAM

Volgens de gegevens van Artsen zonder Grenzen zijn er in het kamp inmiddels 1253 gevallen van cholera geconstateerd en zijn er al 243 mensen aan die ziekte gestorven. 'We denken dat 10 tot 15 procent van de besmetten aan de ziekte sterft.' Dat is een abnormaal hoog percentage. Normaal gesproken is 1 procent sterfte al 'ernstig'.

Kisangani is een van de vele plekken in Afrika waar cholera is uitgebroken. De epidemie woedt van Djibouti tot Mozambique, van Kenia tot Congo-Brazzaville. Ze heeft zelfs voor Afrikaanse begrippen - iedere tien jaar is er een grote cholera-epidemie - een enorme omvang bereikt. Artsen zonder Grenzen heeft in zeven getroffen landen 46.172 ziektegevallen geconstateerd en 2022 cholera-doden.

De werkelijke aantallen liggen veel hoger. Zo werden in Congo-Brazzavile deze week cijfers vrijgegeven waaruit bleek dat in de havenstad Pointe-Noire 445 mensen cholera hebben. Ruim tachtig van hen zijn al aan de ziekte bezweken. Voor andere gebieden, zoals delen van Congo, Noordwest-Rwanda en Somalië, zijn geen betrouwbare cijfers beschikbaar omdat de streken vanwege gevechten ontoegankelijk zijn voor hulpverleners.

Cholera wordt vooral opgelopen via het nuttigen van geïnfecteerd water of rauw voedsel. De ziekte is vrij goed te behandelen. Het gevaar is dat ze, als gevolg van de extreme uitdroging, al binnen 24 uur dodelijk kan zijn. Winkler: 'Mensen raken door abnormaal vochtverlies in shocktoestand, en dan is het gebeurd. Als ze erin slagen het ziekenhuis te bereiken, moeten de patiënten op bedden liggen met een gat erin. Ze lopen letterlijk leeg.'

De omvang van de epidemie is volgens Winkler in de eerste plaats een gevolg van de ongewoon zware regenval die Afrika de afgelopen maanden teisterde en die wordt toegeschreven aan El Niño. 'Je krijgt dan dat latrines overlopen, dat waterputten met dat vuile water besmet raken. Ook akkers lopen onder, waardoor groente en fruit geïnfecteerd raken.'

De verspreiding wordt versneld door de ongecontroleerde stedelijke groei. 'Cholera is een teken van gebrek aan hygiëne. De bevolkingsgroei in de krottenwijken heeft absoluut geen gelijke tred gehouden met de ontwikkeling van de infrastructuur. Die krottenwijken staan volledig blank. Wie zitten daar? De armen op zoek naar werk en de ontheemden die geweld zijn ontvlucht, de kwetsbaren.'

Winkler is net teruggekeerd van een reis naar de getroffen gebieden in Kenia en Uganda. In de Ugandese hoofdstad Kampala brak de epidemie rond de kerst uit. Ze is nog niet op haar retour. 'We krijgen dagelijks nog honderd nieuwe gevallen.'

Dat heeft te maken met de 'open populatie'. In vluchtelingenkampen, zoals rond Goma in 1994, raast het virus rond, maakt slachtoffers en keert dan weer terug in haar sluimertoestand. Maar in steden met hun mobiele populaties vindt de cholera telkens een nieuwe bron.

Wat Winkler tijdens zijn bezoek aan Oost-Afrika vooral opviel was dat de overheid totaal niet in staat is de epidemie aan te pakken. 'Er is geen reactief vermogen. In sommige landen, zoals Oost-Congo is de gezondheidszorg geheel weggevallen.'

In Uganda was het ziekenhuispersoneel met kerstvakantie en werd de verzorging van de zieken overgelaten aan Westerse hulporganisaties. 'In Kampala hebben we later in samenwerking met het ministerie van Gezondheid twee speciale opvangcentra opgezet omdat de gewonen ziekenhuizen onvoldoende capaciteit hadden. Dat was een logistiek zeer zware klus. Daarnaast zijn we naar de wijken gegaan waar de meeste cholera zich voordeed om de waterputten in orde te brengen.'

Cholera is niet de enige epidemie die samenhangt met de extreme regenval in Oost-Afrika. In Kenia en Somalië is het dodelijke Rift Vallei virus uitgebroken, dat reeds aan honderden mensen het leven heeft gekost. Het Rode Kruis schat dat meer dan een miljoen mensen op enige manier het slachtoffer zijn van de overstromingen. Volgens de organisatie is 26 miljoen gulden steun nodig om de getroffen gebieden er bovenop te helpen.

Meer over