'In september rocken we Duitsland'

Na ruim zestien uur vergaderen zijn de zeshonderd gedelegeerden van de AfD het voor het eerst unaniem eens - over een futiliteit. De vraag waarover gestemd moest worden luidde: wie van de twee vers verkozen lijsttrekkers mag eerst praten, de 76-jarige vertegenwoordiger van de rechtervleugel Alexander Gauland of de gematigde nieuwkomer Alice Weidel (38)? 'Ik zou zeggen, ladies first', geeft de dagvoorzitter een voorzetje.

Sterre Lindhout
Alexander Gauland, op de achtergrond Alice Weidel. Beeld reuters
Alexander Gauland, op de achtergrond Alice Weidel.Beeld reuters

Als Weidel, de rijzende ster van de Duitse rechtspopulisten, met de onverholen gretigheid van een klassenvertegenwoordiger het spreekgestoelte beklimt, zucht de voorzitter: 'We zijn het eens. Ik geloof het nauwelijks.' Zijn voorhoofd glimt van het zweet.

'Over twee weken zitten we in het parlement van Sleeswijk-Holstein, daarna winnen we in Noordrijn-Westfalen en in september rocken we Duitsland', roept Weidel in de microfoon.

Steekspel

Het partijcongres in Keulen zal de boeken ingaan als het ingewikkeldste congres in vier jaar AfD-geschiedenis. Het steekspel om de macht in de partijtop - het kamp rondom Frauke Petry tegen het kamp-Gauland - is voelbaar tot in de nissen van het Maritim Hotel aan de Rijn. Er wordt gefluisterd, gewezen, gezwegen en er worden af en toe harten gelucht tegen de luisterende oren van de pers.

Want de gedelegeerden uit alle hoeken van Duitsland, samen het hoogste orgaan van de AfD, willen het helemaal niet oneens zijn - in elk geval willen ze geen onenigheid uitstralen. Voor sommige aanwezigen is dat een reden om tegen een verkiezing van lijsttrekkers te zijn. Matthias Scholz (26) is een van hen. Hij is ervan overtuigd 'dat de natuurlijke leiders vanzelf wel komen bovendrijven'.

'Maar als we toch gaan kiezen, dan Gauland en Weidel', zegt hij zaterdagmiddag. De jonge ondernemer uit Dresden schept Rote Grütze, een typisch Duitse bessensaus, op zijn wafel. 'Gauland voor de rechtervleugel en Weidel voor de wat meer liberale. Want met één vleugel kan de vogel niet vliegen.'

Alice Weidel en Alexander Gauland. Beeld epa
Alice Weidel en Alexander Gauland.Beeld epa

Duits zelfbeeld

Zelf is Scholz meer van de school-Gauland, conservatief. Wat hij daarmee bedoelt: 'Ik vind traditionele familiewaarden belangrijk, het christendom, een veilige omgeving voor kinderen om op te groeien.' Ook het Duitse zelfbeeld is voor Scholz een belangrijk thema: 'Dat Duitsers eindelijk stoppen met zich te schamen voor hun land, zoals die daarbuiten.'

Hij doelt op de tienduizenden demonstranten die zaterdag door Keulen trekken, van radicaal links tot liberaal. Ook de burgemeester van Keulen, Henriette Reker, is aanwezig om te demonstreren voor een open, multiculturele samenleving.

Matthias Scholz ziet in hen mensen die 'Duitsland willen afschaffen'. Hij is het in dat opzicht eens met Björn Höcke, zegt hij, de man die het Holocaustmonument een monument van schaamte noemde. 'Ik was erbij, ik had de avond waar hij die toespraak hield zelfs georganiseerd. Höcke zegt het op een onhandige manier, maar ik vind niet dat we ons voor onze geschiedenis en ons mooie land hoeven te schamen. We mogen er best van houden.'

Dat het wat minder rechtse deel Höcke eruit wil zetten, begrijpt Scholz niet goed. Maar dat conflict wil hij nu niet laten escaleren. 'Ik wil dat de partij op 24 september met minstens vijftien zetels in de Bondsdag komt. Daarvoor moeten we de strijdbijl begraven.'

Schijn van eenheid

Het partijbestuur lijkt de eenheid, of de schijn ervan, alleen te kunnen vinden in de afwijzing van Frauke Petry. In dat opzicht doet dit partijcongres denken aan dat van 2015, waar Bernd Lucke de zwartepiet kreeg toegespeeld en niet lang daarna de AfD verliet. Petry lijkt dat niet van plan, maar haar rol van betekenis lijkt na dit congres uitgespeeld.

Het is Gauland die dit weekend aan de touwtjes trekt, de man in de tweedjasjes en de dassen met fazant- of labradormotiefjes, die hij naar het schijnt laat invliegen uit Engeland. De man die tot voor kort te oud werd geacht voor het lijsttrekkerschap.

Hij vond een oplossing in een verbond met een vrouw die half zo oud is, maar minstens zo ambitieus. Bovendien staat Weidel bekend als zeer EU-sceptisch maar verder gematigd, en vooral geïnteresseerd in economische kwesties. Met Weidel zullen de EU- en euroscepsis, de reden dat de AfD in 2013 werd opgericht, weer een belangrijker rol gaan spelen.

Frauke Petry ontvangt een kushand van Alexander Gauland. Beeld epa
Frauke Petry ontvangt een kushand van Alexander Gauland.Beeld epa

Contouren van AfD

Dat ze ook een groot voorvechter is van directe democratie en referenda vergroot haar populariteit waarschijnlijk. Want als er iets blijkt op het congres in Keulen is het de grote behoefte aan inspraak van de leden. Zoals Gabriele Walger, parlementslid in Noordrijn-Westafalen het verwoordt: 'De CDU doet over het goedkeuren van een partijprogramma hoogstens een uurtje. Wij doen er twee dagen over omdat iedereen wat te mekkeren heeft. Drie keer raden welke partij democratischer is.'

Zo tekenen zich in Keulen de eerste contouren af van hun AfD. Dat is een partij die alle vleugels binnenboord wil houden, maar extreem-rechts nadrukkelijk niet wil uitsluiten, zoals Frauke Petry dat wilde. Integendeel, het is al jaren Gaulands tactiek om extreem-rechts zo nu en dan een kluif toe te werpen, of te laten werpen door politici als Höcke.

Ook Weidel is de afgelopen tijd in haar uitspraken opgeschoven naar rechts. Alsof ze zich het jargon van Gauland alvast eigen wilde maken, begon ook zij in interviews te vertellen dat 'de islam niet bij Duitsland hoort.'

Bedreigde Duitse cultuur

In Keulen voegt ze daaraan toe dat ze thuis, aan de Bodensee, met haar familie over de kerstmarkt wil kunnen lopen zonder dat die bewaakt hoeft te worden met machinegeweren en vrachtwagenwerende blokken steen. Ze wil niet 'dat Duitse tradities worden bedreigd'.

Wat die familie betreft, lijkt Weidel als lesbische moeder die samen met haar vriendin een geadopteerde zoon opvoedt een vreemde eend in een partij die volgens het programma vindt dat een familie dient te bestaan uit een vader, een moeder en kinderen. Maar daar lijken de gedelegeerden noch Weidel zelf een probleem mee te hebben. Misschien komt het doordat ze met haar opmerkingen over kerstmarkten en andere Duitse familietradities precies het soort culturele nationalisme aanboort waarnaar de AfD-leden hunkeren.

Waar het vorig jaar op het congres nog vooral over 'het vluchtelingenprobleem' ging, is het narratief nu dat van de bedreigde Duitse cultuur - bedreigd door migranten, de islam, de EU en globalisering. Een slimme politicus hoeft ze niet eens meer te noemen.

Als Weidel haar rede besluit met de zin: 'De AfD is de enige partij die opkomt voor Duitsland', weten de leden genoeg.

Lees ook

Alice Weidel is het nieuwe gezicht van AfD. 'Er is maar een doel: zo veel mogelijk zetels halen in september', zegt de rijzende ster in een interview. (+)

De buitenwereld ziet de voormalig CDU-politicus Alexander Gauland als vertegenwoordiger van de rechter partijvleugel. Een interview met een van de twee opvolgers van Frauke Petry.

Commentaar: Na het vertrek het boegbeeld valt er van Alternative für Deutschland weinig meer te duchten. Zonder Frauke Petry is AfD gedoemd tot de marge.

Op het partijcongres van het Alternative für Deutschland (AfD) werd besloten over de toekomst van de partij. Bellen met correspondent Sterre Lindhout in Keulen.

Meer over