In Schiedam beslissen de verpleegkundigen

In het Schiedamse Vlietland Ziekenhuis hebben de verpleegkundigen, en niet de managers, het voor het zeggen. Het plezier in het werk is daardoor een stuk groter.

Van onze verslaggeefster Carlijne Vos

Als het ‘stoplicht’ op rood staat, kunnen er geen patiënten meer bij op de afdeling longgeneeskunde in het Vlietland Ziekenhuis. Staat het sein op oranje, dan kunnen de verpleegkundigen de drukte nog net aan, bij groen kunnen er nieuwe patiënten worden opgenomen.

In het splinternieuwe gebouw van het Schiedamse streekziekenhuis hebben de verpleegkundigen het voor het zeggen, in plaats van hun managers. ‘Nee is ook echt nee’, zegt afdelingshoofd Alex Lindenburg (37) over de inbreng van ‘zijn’ meer dan honderd verpleegkundigen, verzorgenden, doktersassistenten en andere ondersteunende medewerkers.

Lindenburg is fervent aanhanger van het uit de Verenigde Staten overgewaaide fenomeen ‘magneetziekenhuis’, dat daar in de jaren tachtig is ontstaan toen er grote personeelskrapte was. Uit onderzoek naar de personeelsproblematiek kwamen veertien zogeheten magneetkrachten aan het licht die verklaarden waarom sommige ziekenhuizen als een magneet personeel aan zich wisten te binden en andere niet.

De inmiddels 41 gecertificeerde magneetziekenhuizen in de Verenigde Staten gaan prat op het leveren van ‘excellente zorg’. Ze kunnen die topkwaliteit leveren dankzij een extreem gemotiveerd en betrokken team. ‘Alle mensen op de werkvloer voelen zich uitgedaagd om hun bijdrage te leveren aan die excellente zorg. Verpleegkundigen hebben veel meer zeggenschap over de inhoud van het werk en voelen zich dus ook verantwoordelijk over het resultaat’, legt Lindenburg uit. ‘De sfeer in zo’n ziekenhuis is ongelooflijk positief. Werknemers zijn trots op wat ze doen en stralen veel plezier uit.’

Het concept van magneetinstellingen wordt breed omarmd als oplossing voor de dreigende personeelstekorten in de zorg – vanaf 2012 ontstaat er een structureel tekort van 3 tot 6 procent dat verder oploopt naarmate de vergrijzing toeneemt. Om voldoende schoolverlaters te prikkelen voor een carrière in de zorg te kiezen, moet het roer radicaal om. Werken in de zorg moet weer leuk worden, anders wordt de vijver met potentiële professionals leeggevist door het onderwijs, de politie of de industrie. Want ook in die sectoren dreigt krapte.

Om de personeelstekorten te lijf te gaan worden in de zorg al actief doelgroepen aangeboord. Ouderen, allochtonen en moeders worden verleid met speciale roosters of opleidingen om voor de zorg te (blijven) kiezen.

De beroepsvereniging van verpleegkundigen en verzorgenden V & VN gelooft heilig dat het magneetziekenhuis zal helpen. Samen met de patiëntenorganisatie NPCF is de organisatie een vruchtbaar offensief begonnen, gericht op het ministerie van Volksgezondheid en de Tweede Kamer. Na vragen van CDA-Kamerlid Sabine Uitslag is ook minister Klink ‘om’. ‘Verpleegkundig leiderschap op alle niveaus; aan het bed, in het management en in het bestuur. Dat is dé oplossing voor de personeelskrapte’, zegt Uitslag. ‘De menselijke maat moet weer terug in de zorg. Dan praten we weer over bloeddruk opmeten in plaats van over codes en producten.’

Volgens V & VN-voorzitter Marian Kaljouw staan zeker zeven zorginstellingen ‘te trappelen’ om te beginnen. Nog voor de zomer moeten de eerste pilots zijn gestart en dan kan de formule binnen vijf jaar worden uitgerold. ‘Dat gaat makkelijk’, denkt Kaljouw. ‘Als eenmaal één ziekenhuis als een magneet personeel weet aan te trekken én te behouden, dan volgt de rest vanzelf.’

Het behoud van personeel is het grootste probleem in de zorg. Vanaf 30 jaar begint de uitstroom al, als vrouwen hun werk niet kunnen combineren met hun gezin. Maar ook en vooral omdat ze afknappen op de werkdruk, bureaucratie, hun leidinggevenden, het gebrek aan ontplooiingsmogelijkheden en carrièreperspectief.

Het zijn hardnekkige karakteristieken, die het imago van de zorg al jaren schaadden en een rem zetten op de instroom van verpleegkundigen en verzorgenden. Nurse power moet het tij keren, vindt Lindenburg. ‘Het probleem is niet zozeer het tekort aan verpleegkundigen, maar het tekort aan instellingen waar verpleegkundigen willen werken.’

Het St. Antoniusziekenhuis in Nieuwegein wil zo’n instelling worden. ‘Dit concept sluit aan op mijn eigen visie op personeelsbeleid’, zegt bestuursvoorzitter Maarten Rook. ‘Je moet de individuele motivatie van medewerkers zien samen te voegen met de belangen van de hele organisatie.’ Rook verwacht dat er meer werk zal worden gedaan en het personeelsverloop zal dalen als straks in ‘zijn’ magneetziekenhuis alle neuzen dezelfde kant opstaan.

De vakbonden AbvaKabo en NU’91 vinden de magneetgedachte ‘sympathiek’, maar geloven meer in flexibilisering van de arbeidsvoorwaarden, zoals zelf roosteren en levensloopregelingen. ‘Maar’, zegt AbvaKabo-onderhandelaar Elise Merlijn, ‘ik geloof wel dat je werknemers meer kunt boeien en binden als je ze betrekt in je beleid.’

Daarvoor is wel een cultuuromslag nodig, denken werknemers in de zorg. ‘Werkgevers zijn doof en blind voor de geluiden op de werkvloer’, zegt Gerard Groeneveld, al dertig jaar werkzaam als verpleegkundige in een groot ziekenhuis en kaderlid van NU’91. In zijn ziekenhuis staat het management als gevolg van schaalvergroting ‘mijlenver’ van de werkvloer. ‘Verpleegkundigen zijn poppetjes geworden die lukraak worden ingezet op afdelingen. Ze raken juist alle binding met de afdeling kwijt. Dat gaat ten koste van de kwaliteit.’

Herstel van de beroepseer dus. In het Vlietland Ziekenhuis droomt Alex Lindenburg al over het grote bord dat wat hem betreft straks voor zijn ziekenhuis staat: ‘Wij leveren excellente zorg’, staat daarop geschreven. ‘Daar moet je lef voor hebben. Want iedereen moet zich aan die belofte committeren.’

Meer over