In schatkamer worden kunstliefhebbers vrienden

Het is verborgen bezit. Het Haagse Mauritshuis toont zeventiende-eeuwse schilderijen van grootmeesters als Rembrandt, Jan Steen of Meindert Hobbema uit particuliere verzamelingen....

PAUL DEPONDT

Van onze verslaggever

Paul Depondt

DEN HAAG

Uit de schatkamer van de verzamelaar is opgebouwd rond Adriaen de Lelie's schilderij De kunstgalerij van Jan Gildemeester Jansz uit het Amsterdamse Rijksmuseum dat ons een blik gunt in de kunstverzameling van een Amsterdamse collectioneur. Het doek toont ons de verzamelaar, staande in het centrum van de voorstelling, temidden van een deel van zijn schilderijencollectie. In 1794 verleende Gildemeester, een bekend Amsterdams zakenman en verzamelaar, de eveneens in Amsterdam woonachtige De Lelie de opdracht zijn imposante schilderijenverzameling in beeld te brengen.

Dat was niet nieuw. Vooral Vlaamse schilders, zoals David Teniers de Jonge, schilderden 'kunstgalerijen'. Nieuw was evenwel dat De Lelie in het tafereel niet zozeer de nadruk legde op de collectie als wel op de verzamelaar die anderen laat meegenieten van zijn privéverzameling.

In het schilderijenkabinet staan of zitten kunstliefhebbers en nieuwsgierige genodigden. De gasten zijn geportretteerd als kunstkenners die genieten van het bezit van Gildemeester. Op het schilderij van De Lelie staat onder meer een doek afgebeeld dat op de tentoonstelling in het Mauritshuis hangt. Het schilderij De 'Prinses Maria' op het IJ bij Durgerdam, een zeetafereel van Ludolf Bakhuizen met een van de grootste zeilende oorlogsschepen ooit in Nederland geconstrueerd, staat geheel linksboven afgebeeld op het schilderij dat De Lelie maakte. Het toont aan hoe belangrijk een collectie voor een particulier was. Het schip, de trots van de Amsterdamse admiraliteit, is niet met zijn meer dan negentig kanonnen in actie afgebeeld, maar in zijn nadagen als Hollands glorie geportretteerd.

Het ensemble schilderijen op de expositie bewijst het kunnen van Nederland's schilders uit de Gouden Eeuw. Er hangt een geestig en haast carnavalesk ijstafereel van Barent Avercamp, met sleeënde en kolfspelende figuren. Het Mauritshuis laat stillevens zien van Adriaen Coorte, een vrolijk, feestvierend en druk converserend gezelschap van Dirck Hals, en enkele typische kerkinterieurs van Pieter Saenredam en Emanuel de Witte.

Het magistrale De vioolspeler van Dou is onlangs door een partiulier verworven. Het werd verkocht uit de verzameling van de Amsterdamse zakenman Ritman. Het is aan zulke particuliere verzamelingen te danken geweest, zegt directeur Frederik Duparc van het Mauritshuis, 'dat Nederland niet helemaal van zijn culturele erfgoed werd ontdaan'. Vele museaverzamelingen zijn in feite particuliere collecties die aan het museum zijn geschonken. Uit de schatkamer van de verzamelaar is daarom tevens een hulde aan die gulle schenkers en aan particulieren die Nederlandse kunst als het ware 'terugkopen'. Veel van wat in deze bescheiden tentoonstelling is te zien, en al enige tijd niet meer in het openbaar te zien is geweest, is de afgelopen jaren na aankoop door een particulier teruggekeerd naar Nederland.

Slechts een selecte groep, zoals kunsthistorici en conservatoren, weet de weg naar deze collecties te vinden. Uit de schatkamer van de verzamelaar echter laat nu een veel grotere groep liefhebbers en museumbezoekers meegenieten van deze kunstschatten. Ze maken, zoals op het schilderij van De Lelie, deel uit van de vriendenkring van de verzamelaars.

Uit de schatkamer van de verzamelaar, Hollandse zeventiende-eeuwse meesters uit Nederlands particulier bezit. Tot en met 7 januari 1996 in het Mauritshuis in Den Haag. Catalogus: ¿ 27,50.

Meer over