In onderzoek week 16

NATUURKUNDE

Elektron doet split

Elektronen zijn zo ongeveer de elementairste deeltjes die de natuurkunde kent. Toch meldt een team van Zwitserse, Duitse en Nederlandse fysici deze week in Nature dat ze elektronen kunnen splitsen. Daartoe bestuderen ze hoe een keten van koperoxidemoleculen reageert als een van die moleculen met röntgenstraling een mep energie krijgt. In dat geval blijken de banen van elektronen in dat molecuul kortstondig maar fundamenteel te veranderen. Uit de metingen blijkt nu dat die verandering zich vervolgens langs de keten kan verplaatsen, zij het niet in één richting, maar in twee. Fysisch is dat het eenvoudigst te beschrijven alsof het aangeslagen elektron zich splitst en de delen ervan ieder huns weegs gaan. In werkelijkheid, benadrukt Nature, blijft het elektron ondeelbaar.

TIJDSCHRIFTEN

Terugtrekken rukt op

Redacteuren van met name biomedische wetenschappelijke tijdschriften zeggen zich ernstig zorgen te maken over de vloedgolf van artikelen die na publicatie weer worden teruggetrokken. Eind maart constateerde de Amerikaanse wetenschapsacademie National Academy of Sciences dat er sprake is van een fundamenteel probleem, aldus The New York Times deze week. Terwijl het aantal artikelen in tien jaar tijd met ongeveer 45 procent toenam, is het aantal 'retracties' uit de artikelendatabase Pubmed vertienvoudigd. Een deel nadat fouten waren geconstateerd, een deel vanwege fraude of al te enthousiast opgepoetste conclusies. Hoogkwalitatieve tijdschriften trekken meer artikelen terug dan andere, mogelijk omdat ze meer in het oog lopen.

NATUURKUNDE

Plasticglas in de zon

Het oogt als een gewoon glasplaatje, maar is het niet: dit materiaal kan in de toekomst de productie van verschillende elektronische technologieën, zoals zonnecellen en aanraakschermen, goedkoper en makkelijker maken. Nu bevatten deze technische snufjes metalen voor de geleidbaarheid. Het nadeel is dat deze chemisch reactief zijn en snel roesten. Onderzoekers van Georgia Institute of Technology ontwikkelden daarom materiaal met een polymere lak die het oppervlak van de metalen beschermt. Uit hun gegevens, deze week gepubliceerd in Science, blijkt dat de elektroden met een polyethylenimine (PEI) polymere lak even goed werken in zonnecellen en tft-schermen als hun voorgangers.

GESCHIEDENIS

Einsteinroddel verklaard

Bedacht Einsteins vrouw Mileva Maric in 1905 de relativiteitstheorie? In de jaren tachtig van de vorige eeuw werd dat gerucht in feministische kring stevig omarmd. Maar bewijs ontbreekt, meldt Einsteinvorser Galina Weinstein van Boston University in een artikel dat deze week verscheen. In de tientallen brieven die van het paar bewaard zijn, is het alleen Einstein die aldoor over natuurkunde schrijft. Mileva doet dat nooit, ondanks haar afgebroken opleiding als fysicus. Weinstein heeft nu achterhaald hoe het gerucht in de wereld kwam. In 1955 noteerde de Russische fysicus Joffe in zijn memoires dat hij destijds het manuscript had gezien van een hem toen onbekende patentklerk in Bern, ene Einstein-Maric. Maar dat betekent niet dat Mileva meeschreef, zegt Weinstein nu. Ook Joffe zal het niet zo hebben bedoeld. In Zwitserland voeren mannen officieel de naam van hun vrouw, dat is alles.

RUIMTEVAART

Whisky uit de ruimte

Bij Ardbeg op het eiland Islay maken ze al sinds 1798 een van de rokerigste whisky's van Schotland. Aan welke chemische processen die smaak te danken is, weet de distilleerder echter nog steeds niet. Daarom heeft Ardbeg monsters whisky naar het internationaal ruimtestation laten brengen. De monsters worden over twee jaar vergeleken met whisky die net zo lang heeft kunnen rijpen. De kans dat de whisky door het ontbreken van zwaartekracht beter wordt, achten experts fifty-fifty. Dat de ISS-bemanning het experiment voortijdig opdrinkt is niet uit te sluiten: alcohol aan boord is streng verboden.

RAKETRECYCLING

Motoren in het gelid

Strak in het gelid staan ze te wachten op wat de toekomst brengen zal: zes raketmotoren van de Endeavour en de Atlantis, de ruimteveren die vorig jaar zomer hun laatste vlucht maakten. De motoren worden door NASA hergebruikt voor de opvolger van de shuttle, het Space Launch System, in feite een drietraps reuzenvuurpijl. Niet alleen de RS-25's worden gerecycled: ook de grote vastebrandstofraketten van de shuttle gaan dienst doen bij het SLS.

undefined

Meer over