In Latijns Amerika zijn praktisch alle dictators vrijuit gegaan

Als de Chileense senator Augusto Pinochet in Spanje wordt berecht, is hij de eerste militaire dictator uit Latijns Amerika die in het buitenland wegens het schenden van de mensenrechten alsnog tegen de lamp loopt....

Van onze buitenlandredactie

Art van Iperen

AMSTERDAM

In Argentinië lopen de meeste militaire leiders van de dictatuur (1976-1983) nog vrij rond. Alleen ex-juntaleider generaal Jorge Rafael Videla staat sinds kort onder huisarrest in afwachting van een proces wegens kinderroof.

Om een einde te maken aan een serie militaire opstanden die Argentinië na de terugkeer van de democratie in 1983 op de rand van politieke en economische chaos brachten, verleende president Carlos Menem alle misdadigers uit de dictatuur gratie.

Sinds de aanhouding van Pinochet in Londen weten de kopstukken van de dictatuur dat ze alleen nog thuis betrekkelijk veilig zijn.

Ex-admiraal Eduardo Emilio Massera durft al een jaar de grens niet meer over. De Spaanse rechter Garzón, die Pinochet liet oppakken, heeft via Interpol ook een aanhoudingsbevel tegen hem uitgevaardigd. Garzón heeft een overdaad aan bewijzen verzameld over Massera's Escuela de Mecánica de la Armada, het Argentijnse martelcentrum in Buenos Aires tijdens de dictatuur. Massera liet honderden gearresteerde Argentijnen uit militaire vliegtuigen levend in de Río de la Plata gooien. In 1985 werd hij tot levenslang veroordeeld, maar de toenmalige en huidige president Menem verleende hem gratie.

Massera is niet de enige Argentijn op wie Garzón jaagt. Fortunato Galtieri, die Argentinië in 1982 als juntaleider in de oorlog om de Falkland-eilanden stortte, staat sinds maart 1997 ook op de lijst van Interpol. Ex-kapitein Alfredo Aztiz, 'De Engel des Doods', is in Parijs bij verstek tot levenslang veroordeeld wegens de 'verdwijning' van twee Franse monniken. Buenos Aires weigert de doodseskaderleider uit te leveren.

Italië probeert de Argentijnse ex-generaal Guillermo Suárez uitgeleverd te krijgen om hem te kunnen berechten wegens de 'verdwijning' van acht Italianen. Ook in Duitsland en Zweden bestuderen onderzoeksrechters de mogelijkheid om Argentijnse ex-militairen te berechten.

Massera, Aztiz, Galtieri en Suárez Mason wonen ongestoord in Argentinië. Pas als zij in het buitenland zijn, lopen ze het risico alsnog te moeten boeten.

In de rest van het Latijns-Amerikaanse continent zijn de dictators en hun handlangers vrijwel allemaal de dans ontsprongen.

De meesten slaagden erin met hun geroofde geld een ballingsoord in het buitenland te vinden of maakten jaren later via de stembus een politieke comeback. Met slechts een paar dictators liep het slecht af.

Paraguay. Generaal Alfredo Stroessner, die 35 jaar heer en meester was en in 1989 het veld ruimde voor een andere militair, vluchtte naar Brazilië. Hij woont op een landgoed bij Brasilia.

Haïti. Geen enkele dictator van het armste land van het westelijk halfrond is ooit berecht. Jean-Claude Duvalier, die in 1986 na vijftien jaar dictatuur naar Frankrijk vluchtte, is aan lager wal geraakt. Aanvankelijk streek hij neer in een villa aan de Rivièra. Maar toen zijn vrouw hem verliet en de buit meenam, was het luxe leventje voorbij. Naar verluidt woont hij tegenwoordig in een schamel tuinhuisje bij Parijs.

Na het vertrek van 'Baby Doc' Duvalier werd Haïti een duiventil van corrupte generaals. Meestal vluchtten ze na een paar maanden naar het buurland de Dominicaanse Republiek, waar ze nog steeds ongestoord genieten van hun in korte tijd bijeengegraaide fortuin.

De laatste militaire junta verdween in 1994 van het toneel, na de Amerikaanse invasie. Generaal Raoul Cédras mocht na bemiddeling van Jimmy Carter naar Panama en de overige juntaleden wonen in de Dominicaanse Republiek en Honduras. Cédras nam het miljoenenkapitaal mee dat hij verdiende met de wapen- en drugshandel.

De Haïtiaanse regering probeert Cedras c.s. uitgeleverd te krijgen voor berechting in Port-au-Prince, maar stuit steeds op gebrek aan medewerking van de landen waar de misdadigers zich bevinden. De VS weigeren Emanuel Constant uit te leveren, de beruchte leider van de doodseskaders tijdens het bewind van Cédras. Constant stond jaren op de loonlijst van de CIA.

Bolivia. Hugo Banzer is de enige militaire dictator in Latijns Amerika die 25 jaar na zijn staatsgreep door de voordeur terugkeerde op de machtigste positie in het land. Na een ballingschap in Argentinië keerde hij in 1979 terug naar Bolivia, waar hij vier keer meedeed aan de presidentsverkiezingen. De laatste keer was het raak. Banzer is nu president van Bolivia.

Guatemala. Een van de wreedste dictators van de laatste decennia, ex-generaal Efrain Rios Montt, pleegde eind jaren zeventig een staatsgreep en begon een klopjacht op de indiaanse bevolking. Hij liet dorpen platbranden en duizenden indianen vermoorden, omdat hij hen ervan verdacht het linkse verzet te steunen. In 1983 werd hij afgezet door een andere generaal. Rios Montt raakte aanvankelijk in de versukkeling, maar probeert al jaren via verkiezingen opnieuw president te worden. De grondwet verhindert dat. Rios Montt leidt nu een rechtse politieke partij en bracht het een paar jaar geleden tot voorzitter van het parlement.

Panama. Dictator Manuel Noriega, 'De Ananas', vertegenwoordigt het slag dictators met wie het slecht is afgelopen. Maar daar was wel een Amerikaanse invasie voor nodig. Noriega werd na zijn arrestatie op 3 januari 1990 in Miami veroordeeld tot veertig jaar gevangenisstraf. Als gevangene 38699-079 ooit vrijkomt, hangt hem thuis nog een serie processen boven het hoofd wegens moord en corruptie.

Nicaragua. Oud-dictator Anastasio Somoza heeft zijn corrupte en wrede bewind in Nicaragua moeten bekopen met de dood. Na de overwinning van de sandinisten in 1979 vluchtte hij naar Paraguay, waar hij een jaar later werd vermoord door een links doodseskader, vermoedelijk in opdracht van de sandinistische comandantes. In de hoofdstad Asunción bliezen huurmoordenaars Somoza in zijn auto op.

Meer over