In het onderwijs gaat nog te veel talent verloren

Soms plooit het onderwijs zich naar de leerlingen. Zoals in Arnhem, bij het Maarten van Rossem, waar een leerling die twee periodes achter elkaar een 7,5 of meer voor een vak haalt een niveau hoger mag. Ja, het vergt veel van de docenten, waarschuwt directeur Freddy Sikkes, en als maatwerk in de toekomst populairder wordt zijn er flexibele roostermakers nodig. Maar de leerling wordt tenminste uitgedaagd. Hij leert weer wat, waar hij anders achterover zou leunen.

null Beeld ANP
Beeld ANP

Elders gebeurt dat niet of nauwelijks. Elders plooit de leerling zich naar het onderwijs. Hij zit vast op het vmbo, vast op de havo. Ook als hij een uitzonderlijk talent voor wiskunde heeft. Ook als hij bijna vloeiend Engels spreekt.

Dat moet anders, vindt ook staatssecretaris Sander Dekker (Onderwijs). Het onderwijs moet flexibeler. Vandaag stuurt hij daarom een pakket maatregelen naar de Tweede Kamer. Het toverwoord: maatwerk. Middelbare scholen moeten leerlingen meer kansen bieden, vindt Dekker. En misschien zouden hogescholen en universiteiten ook wat minder streng kunnen zijn bij de toelating van studenten.

Middelbare scholen krijgen maatwerkdiploma

Leerlingen krijgen het 'expliciete recht' om hun beste vakken op een hoger niveau te volgen. Dat schrijft staatssecretaris Sander Dekker van Onderwijsvandaag in een brief aan de Tweede Kamer. Nu bepalen scholen of ze leerlingen zulk maatwerk bieden. Lees hier het nieuwsbericht.

Maatwerk is mogelijk

Allereerst die middelbare scholen. Als het aan Dekker ligt, moet elke slimme vmbo'er een paar vakken op havo-niveau kunnen afronden. Een goede havist moet een paar vakken op vwo-niveau kunnen volgen. En ja, dat moet natuurlijk ook op het diploma komen te staan.

Zulk maatwerk is ook volgens de huidige regelgeving mogelijk, maar in de praktijk gebeurt het nog nauwelijks, zo blijkt uit cijfers van het ministerie van Onderwijs. Nog geen tweeduizend van de circa 160 duizend examenkandidaten koos er vorig jaar voor om in één of meerdere vakken examen te doen op een hoger niveau. 'Slechts een heel beperkt aantal leerlingen maakt gebruik van de mogelijkheden', aldus Dekker.

Daardoor gaat er een hoop talent verloren, vindt hij. En dus is het tijd voor actie. Nu hebben scholen nog de keuze of ze leerlingen vakken op een hoger niveau willen laten volgen. Kijk naar het Maarten van Rossem. Straks wordt dat anders. Straks zullen de scholen moeten leveren. De leerling krijgt er recht op om vakken te volgen op een hoger niveau. Alleen op categorale scholen - scholen met alleen vmbo of alleen havo - hoeft het mogelijk niet.

null Beeld ANP
Beeld ANP

Puzzel

Dat wordt een uitdaging voor de scholen. 'Het gaat de kant op van compleet gepersonaliseerd onderwijs', zegt Martien Korsten, directeur van het Segbroek College in Den Haag. 'Daar moeten wel de juiste voorzieningen voor zijn en dat kost scholen ontzettend veel geld.'

Jeroen van Grunsven is directeur van het Picasso Lyceum in Zoetermeer, waar een deel van de leerlingen nu al onderwijs op maat krijgt. 'Als een leerling behoefte heeft aan vakken op een ander niveau, dan gaat hij met de mentor zitten. Ze puzzelen samen welke lessen de leerling moet volgen. Bij ons maakt een leerling dus zijn eigen maatwerkrooster.'

Dekker kondigt in zijn brief ook aan de risico's te willen verkleinen voor leerlingen die zichzelf uitdagen. Nu moet een havo-scholier die een vwo-examen niet haalt dat vak ook op vwo-niveau herkansen. Dekker: 'We horen dat dit leerlingen tegenhoudt om een vak op een hoger niveau te volgen. Die belemmering willen we wegnemen.' Als het aan de staatssecretaris ligt, kan de leerling in de toekomst ook kiezen voor een herkansing op havo-niveau.

Eenzijdig cognitief begaafd

Dekker wil de kansen van de 'eenzijdig cognitief begaafde leerlingen' verbeteren. Deze groep, vorig jaar circa tienduizend examenkandidaten, scoort bij wiskunde en rekenen bij de beste 20 procent, maar bij de talen bij de slechtste 20 procent - of omgekeerd. De meesten van deze harde alfa's of harde bèta's haalden een diploma, maar dan wel op het lagere niveau.

De vraag die Dekker in zijn brief aan de Tweede Kamer opwerpt: zou zo'n havo-leerling die de exacte vakken op vwo-niveau beheerst niet naar de universiteit kunnen om wiskunde te studeren? Kan iemand die een kwadraat nog niet van een wortel kan onderscheiden - en ternauwernood wiskunde op de havo afrondt - misschien nog neerlandicus worden?

Dekker wil ernaar gaan kijken, samen met minister Jet Bussemaker en de hogeronderwijsinstellingen. 'We gaan de lat niet verlagen', zegt Dekker. 'We zullen deze leerlingen niet automatisch het recht geven om zich in te schrijven aan de universiteit. Maar we willen wel gaan praten met de universiteiten. We willen kijken of er gevallen tussen zitten die met havo-plus wel aan een universitaire opleiding kunnen beginnen. Al zal het altijd gaan om uitzonderingsgevallen.'

Huiverig

Het zullen interessante gesprekken worden. Karl Dittrich van de vereniging voor universiteiten VSNU reageert huiverig op de plannen. 'We gaan graag in gesprek met de staatssecretaris', zegt hij. 'Maar de helft van de vakken op havo-niveau en de helft op vwo-niveau lijkt me niet voldoende om aan de universiteit te kunnen beginnen. Wat mij betreft gaat het om studenten die hooguit één vak op havo-niveau hebben afgerond.'

Volgens Dittrich draait een studie wiskunde niet alleen om wiskundige vaardigheden. 'Alle literatuur wordt in het Engels aangeboden. Wie dat niet goed beheerst, plaatst zichzelf direct op een achterstand. Bovendien moet een academicus in opleiding laten zien dat hij over een brede achtergrond aan academische vaardigheden beschikt. Daar is het landelijke examen een uitstekend middel voor.'

Soms plooit het onderwijs niet, wil Dittrich maar zeggen.

Ontvang elke dag de Volkskrant Avond Nieuwsbrief in uw mailbox, met het nieuws van vandaag, tv-tips voor vanavond, en alvast zes artikelen uit de krant van morgen. Schrijf u hier in.

Meer over