In het Midden-Oosten storten partijen ineen

Tijdens een bezoek aan Gaza en Israël, een paar weken geleden, besefte ik hoe zeer het enorme drama in Irak een aantal langzamere, diepere, maar even opvallende veranderingen elders in het Midden-Oosten doet vervagen....

De enige partijen die er nog toe doen zijn Hamas, Hezbollah en de Moslimbroederschap, en zij zijn doodsbenauwd - bang dat als alle seculiere partijen ophouden te bestaan, zij moeten gaan regeren. Zij kunnen geen banen, riolering en elektriciteit leveren. Kort gezegd, Irak is niet het enige land in deze omgeving dat worstelt met het opstellen van een nieuw sociaal contract en het ontwikkelen van nieuwe partijen. Hetzelfde zien we in Libanon, Israël, Egypte, Syrië, Jordanië en de Gazastrook.

Hoe heeft dit allemaal kunnen gebeuren? Door het vredesproces en de grootschalige immigratie van joden naar Israël is de Israëlische Arbeidspartij gegroeid, nu is de partij verzwakt door alle problemen die deze toeleveranciers doormaken. Ondertussen heeft Ariël Sharon zijn partij uiteen laten vallen door zijn besluit tot eenzijdige terugtrekking uit de Gazastrook en het ontruimen van alle joodse nederzettingen daar, nederzettingen die door zijn Likudpartij waren verheven tot speerpunt van beleid.

De visie van Likud voor het creëren van een Groter Israël is mislukt door de Palestijnse demografie en het terrorisme, en de visie van de Arbeidspartij op vrede is mislukt door het mislukken van Camp David, zegt de voormalige Likud-minister Dan Meridor.

De dood van Yasser Arafat, de Palestijnse intifada die evenzeer een opstand van de Palestijnse jeugd was tegen de corrupte oude leiding van Fatah als tegen Israël en het vernietigende Israëlische antwoord hebben Fatah en zijn bezielende visie van revolutie tot en met de overwinning over de zionistische entiteit gebroken.

Fatah heeft nooit de ontwikkeling doorgemaakt van een nationale bevrijdingsbeweging tot een burgerlijke maatschappij, zei de Palestijnse hervormingsgezinde politicus Ziad Abu Amr.

De Baath Partij in Irak is vermorzeld door president Bush. De Baath in Syrië stelt weinig meer voor na de dood van zijn charismatische leider Hafez al-Assad en het verlies van Libanon, zijn vazal in de oorlog tegen Israël. De christelijke Falange-partij en Amal-partij in Libanon, en de andere etnische partijen hier, zijn allemaal op zoek naar een nieuwe identiteit, nu hun primaire obsessies de Syrische en Israëlische kwade geesten beide Libanon hebben verlaten. De Nationale Democratische Partij in Egypte, die de modernisering van de Arabische wereld zou moeten aanvoeren, krijgt geen voet aan de grond omdat Egyptenaren de partij nog steeds beschouwen als een verlengstuk van een niet-democratisch regime.

Deze moeilijkheden worden nog versterkt door de grote veranderingen in Washington, zegt de Palestijnse politicoloog Khalil Shikaki: Zo lang Washington tevreden was met regimes die alleen stabiliteit boden, was er geen druk van buitenaf voor verandering. Nu de regering-Bush een krachtiger houding heeft aangenomen, zijn de publieke verwachtingen van democratisering groter geworden. Maar de bestaande partijen zijn niet opgericht om die te leveren.

Tenzij er nieuwe partijen ontstaan, kan noch Hamas noch anarchie dit vacuüm opvullen. De grote uitdaging waar al deze maatschappijen voor staan is duidelijk: kunnen ze deze oude partijen hervormen? Of nieuwe oprichten, die het lukt om de ontwikkeling van hun eigen land te verkopen als even aantrekkelijk als de strijd tegen Israël, tegen het Westen of het koloniseren van de Westelijke Jordaanoever? Zodat hun landgenoten zich met anderen kunnen meten in een tijdperk waarin China, India en Ierland hun kansen wél grijpen.

Kan er een Baath Partij of een Fatah zijn die echte ideeën heeft over concurrentie, wetenschap en het milieu? Zullen de Arbeidspartij en Likud (die, hoewel moeizaam opererend, nog altijd meer weg hebben van echte politieke partijen dan die in de Arabische wereld) ooit een goed inhoudelijk debat voeren over waarom bijna een op de vijf Israëlis onder de armoedegrens leeft?

Decennialang waren mensen in deze regio alleen geïnteresseerd in politieke partijen die nationale bevrijding boden, zegt Marwam Muashar, vice-premier van Jordanië, wiens land zich midden in een ingrijpende hervorming bevindt. Maar nu zijn alle bedreigingen van buitenaf voor de verschillende landen verdwenen. Nu is de aandacht verschoven van nationale bevrijding naar persoonlijke bevrijding, op alle vlakken: meer gelijkheid, minder corruptie, betere inkomens en beter onderwijs. De regeringen gedragen zich anders, maar tot nu toe zijn de mensen nog sceptisch. Ze hebben zoveel gehoord. Het eerste land of de eerste partij dat daadwerkelijk resultaat boekt, zal een groot effect op de hele regio hebben, omdat iedereen op zoek is naar een nieuwe visie.

Meer over