Reportage

In Harskamp vinden ze wat van ver komt al snel bedreigend

In het Veluwedorp Harskamp werden Afghaanse vluchtelingen onthaald met leuzen als ‘Eigen volk eerst’ en ‘Auschwitz back for blacks’. ‘Ze hebben er niet bij nagedacht wat het betekent.’

Op legerplaats De Harskamp, waar de komende tijd achthonderd Afghaanse vluchtelingen worden opgevangen, wordt een portacabin geplaatst voor de beveiliging. Beeld Arie Kievit
Op legerplaats De Harskamp, waar de komende tijd achthonderd Afghaanse vluchtelingen worden opgevangen, wordt een portacabin geplaatst voor de beveiliging.Beeld Arie Kievit

Linda Vellinga bleef gewoon thuis die avond. De voorzitter van de dorpsraad wist dat er in Harskamp protesten waren tegen de komst van achthonderd Afghaanse evacués naar de legerplaats aan de rand van het dorp, maar ze zag voor zichzelf geen rol weggelegd om de boel te sussen. Dat was meer iets voor de politie, vond ze.

Wel volgde ze de gebeurtenissen vanuit huis op de voet. Via Facebook, nieuwssites en appjes van de wijkagent kreeg ze mee wat er gebeurde in het Veluwse dorp. Ze hoopte dat het niet uit de hand zou lopen.

Dat gebeurde wel. De circa 250 demonstranten staken dinsdagavond vuurwerk af, ze stookten een vuurtje met autobanden en scandeerden racistische leuzen als ‘Eigen volk eerst’ en ‘Auschwitz back for blacks’. Uiteindelijk dreef de politie de groep, die hoofdzakelijk uit jongeren bestond, met honden uit elkaar. De vraag die rest: wat bewoog deze relschoppers?

In haar kamer op basisschool De Roedel, waar ze directeur is, wil Vellinga twee dagen na de rellen allereerst benadrukken dat Harskamp is overvallen door de komst van de Afghaanse vluchtelingen. Ze vertelt dat ze maandagavond een telefoontje van de burgemeester kreeg, die zelf een kwartier eerder pas was ingelicht over het feit dat er Afghanen zouden komen.

‘Hij vertelde het me in vertrouwen’, zegt ze. ‘We moesten het voor ons houden. Maar toen begon het Centraal Orgaan opvang Asielzoekers er al over te twitteren en stroomden bij ons de vragen binnen. Kort daarna hebben we de scholen, de kerken en de middenstand geïnformeerd.’

‘We kennen de mensen’

Dinsdagochtend zag Vellinga dat er onvrede ontstond. Zo werd er op Facebook een demonstratie aangekondigd. Het verbaasde haar niet. Want, zoals ze het voorzichtig formuleert: ‘We kennen de mensen.’

Daarbij verwijst ze onder meer naar eerdere protesten tegen de opvang van asielzoekers in Otterlo, een dorp nog geen 5 kilometer zuidelijker. In 2015 keerden bewoners zich daar tegen de komst van zeshonderd asielzoekers naar het dorp van vijftienhonderd inwoners. ‘Dat is uiteindelijk niet doorgegaan.’

Wie zijn oor te luisteren legt in het orthodox-christelijke dorp, krijgt veelal dezelfde onderliggende verklaringen te horen voor de rellen van afgelopen dinsdag. Harskamp heeft nu eenmaal een sterke dorpscultuur, klinkt het van warenhuis Prima (‘Sinds 1935 groter dan u denkt’) tot aan Chinees restaurant Golden Dynasty. Wat van buiten komt, en dat hoeft niet eens van ver te zijn, wordt al snel bedreigend gevonden.

Vooral van de centrale overheid moeten ze hier weinig hebben. Dat is al zo sinds de mond-en-klauwzeercrisis in 2001, toen talloze boeren in de omgeving door Den Haag werden gedwongen hun veestapels te ruimen.

Nog altijd suddert het wantrouwen. Klarens van Kruistum van de plaatselijke legerdump verwijst naar Haagse plannen om de landbouw te hervormen. ‘In Den Haag willen ze alle boeren weg hebben. Familiebedrijven van drie of vier generaties. Dat speelt hier ook op de Veluwe.’

Woningnood

Een andere belangrijke factor: het arbeidsethos van de Harskampers, in combinatie met de enorme woningnood in de regio. ‘Dit is een gebied van keiharde werkers’, zegt Linda Vellinga. ‘Tegelijkertijd is het hier voor jonge mensen bijna onmogelijk een huis te vinden. Er zijn nu eindelijk vier nieuwe starterswoningen in aanbouw. Daar is al 250 keer op ingeschreven.’

Ook Van Kruistum verwijst naar de woningnood. ‘De demonstranten dachten dat de Afghanen in Harskamp woningen zouden krijgen. Nu blijkt dat ze hier tijdelijk verblijven en dat ze niet in Harskamp komen wonen.’

En zo lijken meer hardnekkige misverstanden ten grondslag te liggen aan de rellen. Dat er alleen maar mannen in de kazerne zullen worden ondergebracht bijvoorbeeld, terwijl het ook om gezinnen met kinderen gaat.

In het Nederlands Dagblad zei een dorpsbewoner: ‘Ik vind het een eng idee dat er Taliban kunnen meekomen met deze mensen, terwijl mijn dochter hier op straat speelt.’ En De Gelderlander tekende uit de mond van een ouder echtpaar op: ‘Allemaal oprotten. Ze verkrachten daar kinderen van 12 en 13 jaar. Flikker toch op, man.’

Teksten als ‘Eigen volk eerst’ en ‘Auschwitz back for blacks’ werpen ook de vraag op: heeft Harskamp een racismeprobleem? Een onderzoek uit 2009 van de Universiteit Tilburg wees uit dat de autochtone jeugd van de gemeente Ede, waar Harskamp deel van uitmaakt, destijds zeer negatief dacht over ‘buitenlanders’.

Het idee overheerste dat de overheid hardwerkende mensen dupeert, terwijl allochtonen allerlei subsidies krijgen. Jongeren zouden dat hebben overgenomen van hun ouders. De onderzoekers spraken van ‘keukentafelracisme’.

Bij de laatste Tweede Kamerverkiezingen eindigde de PVV als tweede in Harskamp, na de SGP.

‘Er werd veel gedronken’

Toch zeggen veel inwoners dat racisme geen issue is in het dorp. ‘Ik heb daar nooit iets van gemerkt’, zegt de van oorsprong Chinese eigenaar van Golden Dynasty. ‘Die uitspraken waren natuurlijk niet netjes, maar dat was gewoon baldadig gedrag. Er werd veel gedronken.’

Ook Klarens van Kruistum zoekt weinig kwaad achter de uitspraken. ‘Ze hebben er niet bij nagedacht wat het betekent. Het is jeugd en die hebben toch wat minder zicht op wat er vroeger is gebeurd, in de Tweede Wereldoorlog.’

In haar kamertje in basisschool De Roedel benadrukt Linda Vellinga dat ze moeite heeft met de manier waarop Harskamp in de media wordt geportretteerd.

‘Er waren 250 demonstranten, het dorp telt 3.500 inwoners’, zegt ze. ‘Velen van hen willen de Afghanen juist helpen. Gisteren was ik nog bij een moeder die de kleding van haar dochter naar de kazerne wilde brengen. Ook dat is Harskamp.’

Meer over