Reportage

In getraumatiseerd Buffalo zijn witte mensen voor velen nu een potentieel gevaar

Voor veel inwoners van Buffalo, waar zaterdag in een supermarkt in een overwegend zwarte buurt tien mensen werden doodgeschoten, kwam het wit-extremisme niet uit de lucht vallen. ‘Ik was al bang voor witte agenten, sinds de aanslag is mijn angst overgeslagen naar alle witte mensen.’

Maral Noshad Sharifi
Spelers van het American footballteam Buffalo Bills delen nabij de Tops-supermarkt in Buffalo voedsel uit. Eerder legden ze bloemen bij de plek waar zaterdag tien mensen werden doodgeschoten. Beeld Getty Images
Spelers van het American footballteam Buffalo Bills delen nabij de Tops-supermarkt in Buffalo voedsel uit. Eerder legden ze bloemen bij de plek waar zaterdag tien mensen werden doodgeschoten.Beeld Getty Images

Sinds vorige week is de Afro-Amerikaanse taxichauffeur uit Buffalo, New York, bang als er een wit persoon zijn auto instapt. Ook bij Derek Middlebrooks, een medewerker van een verzekeringsmaatschappij, zit de angst er goed in. Bij witte mensen die hij tegenkomt, voelt hij nu hetzelfde als zij bij hem wanneer hij de suburbs bezoekt: ‘Die angst van wat doet deze persoon hier?’

Bijna een week na de zaterdagmiddag waarop een 18-jarige witte schutter het vuur opende in Tops-supermarkt en tien dodelijke slachtoffers maakte, probeert Fagrance Stanfield nog steeds te bevatten wat er is gebeurd. Er zitten vlekken in haar geheugen, ze heeft vragen. Waarom greep ze haar dochter niet steviger vast? Waarom mogen mensen vuurwapens kopen? En: hoe kan er zo veel haat schuilgaan in een mens?

De 45-jarige Stanfield lag in gangpad 12 op de grond bij de bevroren maaltijden terwijl de schoten door de winkel knalden. Ze realiseert zich opeens dat Yahnia niet bij haar is. Toen de schutter de winkel binnenkwam, had ze haar dochters hand gegrepen. Maar in de chaos, tussen de knallen en het gegil, waren ze elkaar kwijtgeraakt.

Na een poosje – ze weet achteraf niet meer hoe lang – verzamelde ze haar moed, stond op en rende door de achterdeur naar buiten. Ook daar was Yahnia niet te bekennen. ‘Pas toen de politie er was en alles voorbij was, kwam mijn dochter ook naar buiten’, zegt ze. ‘We vielen elkaar huilend in de armen. Ik wilde haar niet meer loslaten.’

null Beeld

Witte suprematie

Een paar dagen na de aanslag is het gebied rondom de supermarkt nog steeds afgesloten. Overal staan politieauto’s. Bij een gedenkplaats, tegenover de winkel, liggen bergen kleurrijke bloemen. Bekende sporters uit Buffalo komen hun medeleven betuigen. Op dinsdag kwam de Amerikaanse president Joe Biden met first lady Jill Biden, langs.

‘In Amerika zal het kwaad niet overwinnen’, zei Biden in een toespraak. ‘Witte suprematie zal niet het laatste woord hebben.’ Het is ‘een vergif’ dat door onze ‘politiek stroomt’, en, ‘zwijgen is medeplichtigheid.’ Biden benadrukte dat de dader een ‘terroristische daad’ had uitgevoerd.

De 18-jarige Payton Gendron liep vorige week de Tops-supermarkt binnen met een vuurwapen in zijn hand. Hij schoot winkeliers en personeel neer als poppetjes in een videospel, zoals te zien in het filmpje dat hij opnam. Mogelijk keken er een aantal van zijn volgers live mee terwijl hij dertien mensen beschoot – tien fataal. ‘Sorry’, roept hij naar een witte man op wie hij per ongeluk zijn wapen richtte. Het was heel duidelijk waarom hij deze supermarkt had uitgekozen.

Fragrance Stanfield,  medewerker van de Tops-supermarkt: ‘Ik heb hem nog vriendelijk gegroet! Dat kun je je toch niet voorstellen?’  Beeld Maral Noshad Sharifi
Fragrance Stanfield, medewerker van de Tops-supermarkt: ‘Ik heb hem nog vriendelijk gegroet! Dat kun je je toch niet voorstellen?’Beeld Maral Noshad Sharifi

Een dag eerder was de schutter al langs geweest, zegt medewerker Fragrance Stanfield. ‘Ik heb hem nog vriendelijk gegroet! Dat kun je je toch niet voorstellen?’ Dag meneer, zei ze tegen hem, hoe is uw avond?

Stanfield doet haar verhaal in de Bada Bing, een bar in Buffalo. Ze heeft net, samen met alle andere medewerkers van Tops, een therapiesessie van vijf uur achter de rug. ‘Ik voel me leeg’, zegt ze, en slurpt aan het rietje dat uit haar glas limonade steekt.

Liefdesadvies

De rechts-extremist Gendron was vanuit zijn woonplaats Conklin, in het agrarische zuiden van de staat New York, naar Buffalo gereden om in het hart van de zwarte gemeenschap mensen dood te schieten. Bij zijn arrestatie zette hij zijn vuurwapen op zijn nek, dreigde zichzelf dood te schieten, maar zag daar van af. Zijn plan was om in een tweede supermarkt meer zwarte mensen te doden, aldus politiechef Joseph Gramaglia. Gendron is inmiddels aangeklaagd voor moord met voorbedachten rade, hij zegt dat hij onschuldig is.

Voor veel inwoners van Buffalo komt het wit-extremisme niet uit de lucht vallen. Afro-Amerikanen werden hier in de vorige eeuw geweerd uit witte buurten, konden niet dezelfde hypotheken afsluiten als witte Amerikanen. Zelfs voor deze supermarkt hebben buurtbewoners moeten strijden, zegt Stanfield.

‘De winkel was meer dan een supermarkt. Tops was een soort buurtcentrum met stamgasten, waar iedereen elkaar kende, praatjes maakte.’ Stanfield gaf vaak liefdesadvies aan tieners die langskwamen. Nu is Tops een plaats delict.

Verpleegster Reneitha Cottom:  ‘Hoe moeten we hier als gemeenschap ooit overheen komen?’ Beeld Maral Noshad Sharifi
Verpleegster Reneitha Cottom: ‘Hoe moeten we hier als gemeenschap ooit overheen komen?’Beeld Maral Noshad Sharifi

‘Fijn dat Joe Biden op bezoek kwam, maar wat gaat hier gebeuren wanneer de camera’s weg zijn?’ vraagt verpleegster Reneitha Cottom (37) zich hardop af, op het plein achter de supermarkt. ‘Hoe moeten we hier als gemeenschap ooit overheen komen?’

De meeste inwoners van in East Side Buffalo hebben meerdere voorbeelden van ervaringen met de politie die ze niet uit hun hoofd kunnen wissen. Cottom is al vier jaar bang voor witte agenten. Ze vertelt hoe een man haar in 2018 met getrokken wapen op de grond commandeerde na een autobotsing. Sinds de aanslag van zaterdag is die vrees overgeslagen naar alle witte mensen. ‘Ik voel het zelfs bij mijn collega’s in het ziekenhuis, bij sommige patiënten. Ik weet dat dat bevooroordeeld klinkt, maar dit is gewoon hoe ik het ervaar.’

Gloeiende loop

Biden beloofde als presidentskandidaat het racisme in zijn land aan te pakken. Maar in Buffalo hebben ze daar nog niets van gemerkt. Ze maken zich zorgen over wit-extremisten met wapens die online extremistische plannen smeden. Verpleegster Cottom wil dat de Amerikaanse president iets tegen de hoeveelheid wapens doet. Ze wil dat met de groei van rechts-extremisme in de haar land witte mensen net zo hard worden aangepakt door de politie als zwarte mensen. Dat zij óók verdacht worden gemaakt, bij het minste of geringste. En ze hoopt dat dit soort gebeurtenissen tot gesprekken leiden.

‘Niet alle witte Amerikanen zijn racist, maar degene die dat wel zijn hebben vrienden en familie die het weten en niet ingrijpen. Zíj moeten dit stoppen.’

Net als de meeste bewoners in de East Side van Buffalo kende zij mensen die in de supermarkt aanwezig waren: haar nicht, die bovenop haar dochtertje van 14 was gaan liggen. ‘Ze smeekte hem haar dochter met rust te laten’, zegt ze. ‘De man zette het wapen tegen haar hoofd maar knalde iemand anders neer.’ Op een foto is een rode cirkel te zien: de brandwond die de gloeiende loop heeft achtergelaten.

Weer een getraumatiseerde generatie erbij, verzucht Cottom. ‘Dat meisje durft niet meer naar school en wil alleen nog bij haar moeder in bed slapen. Ze krijgt het gezicht van de dader niet uit haar hoofd.’

Voor Stanfield is het nog te vroeg om stil te staan bij de racistische motieven van de dader. ‘Ik ben niet kwaad, ik ben gekwetst’, zegt ze. ‘Het idee dat ik of mijn dochter nu dood had kunnen zijn, dat alleen kan ik nog steeds niet geloven.’

Meer over