Nieuws

In de strijd tegen zware criminaliteit: online-verhoren en extra-beveiligde gevangenissen

Nederland krijgt vier justitiële complexen waar criminelen zowel worden gedetineerd als berecht. Verhoren kunnen voortaan online plaatsvinden. Advocaten zouden in duo’s moeten werken voor een van zware criminaliteit verdachte cliënt. Met deze plannen hoopt demissionair minister voor Rechtsbescherming Sander Dekker (VVD) de ondermijning van de rechtsstaat tegen te gaan.

Abel Bormans
Zwaar bewapende beveiliging bij de Justitiële Inrichtingen Vught.  Beeld Hollandse Hoogte / Rob Engelaar
Zwaar bewapende beveiliging bij de Justitiële Inrichtingen Vught.Beeld Hollandse Hoogte / Rob Engelaar

Dat blijkt uit een brief die hij maandag naar de Tweede Kamer heeft gestuurd. Daarin schrijft Dekker dat ‘een toename van arrestaties van een ‘buitencategorie’ van personen verdacht van zware criminaliteit’ Nederland voor nieuwe uitdagingen heeft geplaatst. Deze buitencategorie is ‘met de macht en middelen waarover ze beschikt meedogenlozer en (vlucht)gevaarlijker dan de gedetineerden met wie we voorheen te maken hadden’. Daardoor zijn volgens de minister chantage, omkoping en gewelddadige ontsnappingspogingen reële scenario’s.

In de brief verwijst Dekker naar de ontwikkelingen in het Marengo-proces en de moord op advocaat Derk Wiersum, op de broer van de kroongetuige en op Peter R. de Vries. Ook de recente aanhouding van advocaat Youssef T., de neef van Marengo-hoofdverdachte Ridouan T., is volgens Dekker aanleiding om de regels aan te scherpen.

Ook zijn de plannen een reactie op de opgedoken dodenlijsten waarop namen staan van medewerkers van de Dienst Justitiële Inrichtingen. RTL Nieuws berichtte eerder dat die verband houden met de zaak rondom Lysander de R., een veroordeeld Hells Angels-kopstuk.

Ontsnappingsrisico

Een van de voornaamste plannen van Dekker: vier zwaarbeveiligde justitiële complexen waar gevangenissen worden gecombineerd met zittingslocaties. Hij denkt daarvoor aan Schiphol, Lelystad, Vlissingen en Vught. Dit moet de kans op gevaarlijke ontsnappingen verkleinen en zal een minder zware tol eisen van de veiligheidsinstanties. Onlangs meldde de NOS dat wordt overwogen het leger in te zetten voor de beveiliging van het Marengostrafproces.

Demissionair minister Sander Dekker voor Rechtsbescherming (VVD) op het Binnenhof. Beeld ANP
Demissionair minister Sander Dekker voor Rechtsbescherming (VVD) op het Binnenhof.Beeld ANP

Vlissingen wordt de tweede Extra Beveiligde Inrichting (EBI), zo was al langer bekend. Op dit moment is Vught de enige. De colonnes van gepantserde auto’s die met hoge snelheden, zwaailichten en sirenes tussen Vught en – met name – Amsterdam rijden, leiden al jaren tot klachten van buurtbewoners en verkeersoverlast. De burgemeester van Vught, Roderick van de Mortel, pleit al langer voor een oplossing voor dit probleem.

Op werkbezoek in Italië zag Dekker dat er bij rechtszittingen met een hoog veiligheidsrisico geregeld online-zittingen zijn. In Vught moeten soortgelijke hoogwaardige videovoorzieningen komen, aldus de minister. Daarvoor zal het aanwezigheidsrecht van de verdachte ingeperkt moeten worden.

Reacties

Henk Naves, voorzitter van de Raad voor de Rechtspraak laat in een reactie weten het plan van Dekker niet op voorhand af te wijzen. ‘Vijf jaar geleden zouden we er niet over peinzen, maar we hebben oog voor maatschappelijke ontwikkelingen. Het is in elk geval belangrijk dat rechters hierover het laatste woord hebben. Zij moeten de afweging maken of verhoren online kunnen plaatsvinden.’

‘Niet alleen zal de Nederlandse wet dan aangepast moeten worden’, zegt Theo de Roos, emeritus-hoogleraar strafrecht, ‘ook zal dit vermoedelijk worden getoetst aan artikel 6 van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens: het recht op een eerlijk proces’. Toch is ook De Roos niet resoluut tegen. ‘Ik kan me voorstellen dat de technologische toepassingen dusdanig verbeteren dat een online-zitting weinig of geen invloed zal hebben op de rechtsgang.’

De haalbaarheid van andere onderdelen van Dekkers plan worden sterker betwijfeld. Zo wil Dekker de mogelijkheid onderzoeken of advocaten voortaan uitsluitend in duo’s cliënten in de extra beveiligde inrichtingen kunnen bezoeken. Ook vindt hij dat er een discussie moet komen over de vraag of het wenselijk is dat familieleden cliënten kunnen bijstaan.

De Nederlandse orde van advocaten zegt problemen in ‘uitvoerbaarheid’ te verwachten met advocatenduo’s. Afschaffing van familieleden als raadsman raakt volgens de orde aan het essentiële recht op vrije advocaatkeuze. De Roos: ‘In beginsel zijn het goede uitgangspunten. Maar om hiervan algemeen geldende regels te maken? Dan beknot je de speelruimte van verdachten en advocaten te zeer.’

Verbetering: In een eerdere versie van dit artikel werd aan een advocaat als ‘raadsheer’ gerefereerd. Dat klopt niet. De rechter is een raadsheer, de advocaat is een raadsman.

Meer over