ReportageKielce en de EU

In de Poolse stad Kielce ging uit protest tegen het EU-conflict tijdelijk het licht uit

Niet alle Polen stonden achter hun regering in het EU-conflict. In Kielce ging uit protest het licht uit om te laten zien wat er gebeurt als de geldkraan dichtgaat. Het donderdag bereikte akkoord biedt weer perspectief.

Het busstation in Kielce, dat met EU-geld is gerenoveerd.  Beeld Piotr Malecki
Het busstation in Kielce, dat met EU-geld is gerenoveerd.Beeld Piotr Malecki

‘Er is in Kielce bijna geen straatsteen te vinden waar de EU niet aan heeft bijgedragen’, zegt raadslid Agata Wojda terwijl de eerste sneeuwvlokken van de dag vallen. Even verderop, op het speelpleintje voor haar kantoor: ‘Deze speelplaats toevallig niet. Maar daar hebben we een voorstel voor ingediend.’

Kielce is een doorsnee Poolse stad, zo’n twee uur rijden ten zuiden van de hoofdstad Warschau. Wanneer je Kielce binnenrijdt, komt hoogbouw je tegemoet: woonblokken, universiteitsgebouwen en de zetel van de regionale overheid (Kielce is de hoofdstad van het woiwodschap Swietokrzyskie). De oude binnenstad wordt gesierd door een kasteel, enkele kerken en een mooie hoofdstraat. ‘Deze straat was het eerste grote EU-project in de stad’, zegt Wojda, ‘vroeger reden hier auto’s doorheen, maar we hebben er een grote voetgangerszone van kunnen maken.’

Dwarsligger

Net als veel andere steden in Polen heeft geld van de EU veel bijgedragen aan het moderniseren van de stad. Het was dan ook schrikken toen het Centraal-Europese land zich drie weken geleden aansloot bij dwarsligger Hongarije in een conflict met de EU. Beide landen dreigden de meerjarenbegroting en het coronaherstelfonds van de EU te vetoën, als de EU niet zou afzien van het plan om subsidies te koppelen aan het naleven van de rechtsstaat.

Uit protest ging vorige week in zo’n honderd Poolse steden tijdelijk het licht uit bij gebouwen die met voornamelijk Europees geld zijn neergezet – om te laten zien wat het betekent als de geldkraan dichtgaat. ‘Ontwikkeling is niet mogelijk zonder geld van de EU’, zei burgemeester Bogdan Wenta op de radio. ‘Stel je voor dat we het licht uitdoen bij alle EU-investeringen. Dat zou een triest beeld opleveren.’

. Beeld .
.Beeld .

Harde lijn

Dat Polen en Hongarije nu op een compromis met de EU afstevenen, doet niet af aan het feit dat ze bereid waren ook hun eigen deel van de taart op het spel te zetten. Zeker in het geval van Polen is dat met 130 miljard voor de komende jaren niet mis. En deze harde lijn van de Poolse regering vindt weinig weerklank bij de lokale politiek. Evenmin bij haar burgers, denkt Wojda. Zij is raadslid voor Burgerplatform, de grootste landelijke oppositiepartij, en al negentien jaar actief in de politiek van Kielce. De EU is traditioneel populair in Polen.

Toch vond 56 procent van de Polen het veto een goed idee, bleek medio november uit een peiling. Wojda wijt dat aan media als de publieke omroep TVP, sterk beïnvloed door de regering, waar dag in dag uit wordt herhaald hoe Polen zijn soevereiniteit kwijtraakt door de plannen van de EU. Het verbaast haar dat zelfs lokale collega’s van regeringspartij Recht en Rechtvaardigheid de landelijke partijlijn volgen, terwijl ze weten hoeveel baat Kielce bij de EU heeft. ‘Je zou denken dat mensen pragmatischer zijn.’

UFO als visitekaartje

Een van de recentste projecten in de stad is het herbouwen van het busstation, waar de EU ongeveer 16 miljoen euro op toelegde. ‘Een visitekaartje voor Kielce’, zegt Kamil (42) over het gebouw, dat door inwoners liefkozend ‘de UFO’ of ‘het vergiet’ wordt genoemd. Hij is vaak op het busstation, want hij reist voor zijn werk als financieel adviseur veel door de regio. ‘Polen moet zich niet afsluiten van de EU’, zegt hij. ‘Alleen is Polen niet sterk genoeg.’ Bernarda (55), die op haar bus wacht, vindt de EU in principe goed. Haar zoon werkt bijvoorbeeld in Nederland, wat door de Europese afspraken veel makkelijker is. ‘Maar ze moeten niet hun wetten en ideeën aan Polen opleggen. Dat doen wij toch ook niet bij hen?’

Een 42-jarige man in uniform van de Nationale Garde mag zijn naam niet geven zonder toestemming van het leger, maar wil wel zijn kijk op de zaken delen. De soevereiniteit van Polen komt in het geding, gelooft hij. ‘Niet alle landen in de EU worden gelijk behandeld, Polen wordt onevenredig hard aangepakt.’ Dreigen met het veto heeft gewerkt, denkt hij. ‘Iedere staat heeft zo zijn eigen onderhandelingstactiek.’

Zachte investeringen

Volgens Wojda zijn de investeringen van de EU zo gewoon geworden dat mensen het niet meer zien. ‘Het is moeilijk voor mensen om zich voor te stellen hoe het er hier zestien jaar geleden uitzag.’ Bovendien zijn niet alle investeringen even zichtbaar. Je hebt zowel ‘harde’ als ‘zachte’ investeringen, zegt Wojda. Geld gaat niet alleen naar baksteen en beton, zoals het voetbalstadion van thuisclub Korona Kielce, het futuristische busstation of het Kielce Technological Park (tien jaar geleden nog een ‘postindustriële bouwval’ aldus Wojda) maar ook naar onderwijs, mogelijkheden om naar het buitenland te gaan, voorzieningen voor kinderen met een beperking. En nog veel meer.

Op de besneeuwde hoofdstraat van Kielce ziet Anna (63) het met lede ogen aan. ‘Deze hele straat is door de EU gebouwd,’ zegt ze, terwijl de feestelijke kerstverlichting aanknippert. ‘En straks? Op deze manier worden we nog uit de EU gezet. Wat moeten we dan?’

Meer over