ReportageAlmere

In de jongste stad van Nederland zijn bijna alle scholen verouderd

Rector Huub Nelis van De Meergronden in Almere, in een van de gangen van het verouderde gebouw. Beeld Raymond Rutting / de volkskrant
Rector Huub Nelis van De Meergronden in Almere, in een van de gangen van het verouderde gebouw.Beeld Raymond Rutting / de volkskrant

Vijfenveertig jaar geleden werd een nieuwe stad uit de poldergrond gestampt. Veel van de talrijke scholen in Almere stammen uit die tijd en zijn nu – allemaal tegelijk – aan vervanging toe. Dat levert diverse uitdagingen op, waarvan het kostenplaatje van 770 miljoen euro er slechts een is.

Mireille Sneekes

Het ziet er een beetje uit als een kapsalon uit Ja zuster, nee zuster, het lokaal uiterlijke verzorging van scholengemeenschap De Meergronden in Almere Haven. De grote wasbakken, tegels in verschillende grijstinten en dozen van ouderwetse föhns zijn typerend voor de algehele staat van dit middelbare schoolgebouw: verouderd.

Dit was de eerste middelbare school van de stad, vertelt rector Huub Nelis (53). ‘Na het eerste jaar was er in 1979 niet meer alleen klas 1A en 1B, maar zelfs 1Z.’ De school groeide uit zijn voegen, tikte qua leerlingenaantal de 2.200 aan en werd in de jaren daarna voorzien van aan- en bijgebouwen. Gerenoveerd werd er nauwelijks. ‘En dat terwijl de architect van deze school destijds te horen kreeg dat hij de school voor vijftien jaar moest ontwerpen. Inmiddels staat het gebouw hier 43 jaar.’

Dat geldt voor meer scholen in Almere. De stad kent veertien middelbare scholen, 75 basisscholen en drie scholen voor speciaal onderwijs. Die zijn voor een groot deel in dezelfde periode gebouwd: toen de stad vijfenveertig jaar geleden werd gesticht. De gemeente kampt dan ook met een groot probleem: voor het eerst in haar geschiedenis moeten schoolgebouwen gerenoveerd of vervangen worden en de totale kosten daarvoor kunnen oplopen tot wel 770 miljoen euro.

Dat staat in schril contrast met de 24 miljoen euro die de gemeente inmiddels jaarlijks krijgt van de Rijksoverheid om aan haar wettelijke taak van onderwijshuisvesting te voldoen. Bijkomend probleem: de stad groeit, dus er moeten ook nieuwe scholen gebouwd worden.

Verschillende generaties

Nelis loopt over het schoolplein tussen de verschillende gebouwen langs een grote, rode, rechtopstaande magneet: een kunstwerk uit de jaren zeventig, dat volgens hem in heel Almere bekend is. ‘Verschillende generaties van hele Almeerse families zaten op deze school. Het ontroert hen dan ook dat de school plat gaat en volledig opnieuw wordt gebouwd.’

Dat gebeurt op dezelfde grote kavel als waar de school nu staat. Nelis: ‘De stad is ooit begonnen bij de wijk Almere Haven. De school is midden in de polder gebouwd, en is eigenlijk te uitgestrekt. De gemeente wil een nieuw schoolgebouw bouwen en een deel van de grond bestemmen voor woningen. Zo kan een woningcorporatie een deel van de grond ontwikkelen waarmee wat kosten worden terugverdiend.’

Alleen al voor de nieuwe De Meergronden heeft de gemeente 32 miljoen beschikbaar gesteld. De gemeente Almere erkent dat de middelen die ze jaarlijks van de Rijksoverheid krijgen niet toereikend zijn. ‘Met de jaarlijkse 24 miljoen kunnen we op dit moment 540 miljoen aan leningen hebben en beschikken we dus over dat bedrag’, legt een woordvoerder uit.

Voor een deel van de scholen is een plan ontwikkeld. Sparen lukte volgens haar in het verleden niet, omdat er bezuinigd moest worden: ‘Door de recessie moest de gemeente vanaf 2008 andere keuzes maken. Daardoor waren er geen middelen beschikbaar voor vervanging of renovatie van de oudste schoolgebouwen.’

Nelis: ‘De gemeente neemt als het ware een hypotheek op de scholen, dus tegen de tijd dat de leningen afbetaald zijn, zijn de gebouwen ook weer op.’ Er moet dan ook voor de lange termijn worden geïnvesteerd en daarbij heeft nieuwbouw de voorkeur. ‘De muren van een deel van onze school zijn enkelsteens, dus de isolatie is natuurlijk slecht. Maar naast een goed binnenklimaat willen we ook huisvesting die past bij de nieuwe ontwikkelingen in het onderwijs’, zegt Nelis.

Krukjes

De school beschikt over een van de grootste klaslokalen van Almere: een garage waarin tot voor enkele jaren leerlingenautotechniek sleutelden, maar waar de autowrakken dit jaar uit zijn weggehaald. Nu zitten er leerlingen op krukjes achter laptops aan grote werktafels. ‘Wij hebben 1.200 leerlingen en zijn met alle niveaus, van basis tot tweetalig vwo-plus, een brede school met beroepsgerichte vaklokalen. Zo’n garage is nu een inefficiënte ruimte. Je wilt lokalen waarin leerlingen filmpjes kunnen leren maken of met multimedia bezig kunnen zijn’, aldus Nelis.

Nieuwe schoolgebouwen moeten toekomstbestendig zijn zodat ze meekunnen tot 2060. Daarbij is de digitalisering niet de enige uitdaging. Het onderwijs vraagt om flexibiliteit, legt ook directeur van basisschool De Driemaster Michelle Brown uit. ‘Met bijvoorbeeld het lerarentekort in gedachten, is het belangrijk dat klassen met elkaar verbonden kunnen worden. We moeten niet vastzitten aan kleine lokalen met bakstenen muren, maar juist schuifbare wanden of deuren ertussen zodat groepen samen kunnen werken.’

In de school waar Brown werkt hangt luxaflex voor hoge ramen die alleen bovenin open kunnen, met een ouderwets draaisysteem. ‘Erg gedateerd’, concludeert ze. Ook haar school wordt vernieuwd en onder één dak gehuisvest met een andere basisschool en een kinderopvang, zodat ze een brede buurtschool in de buurt Stedenwijk vormen. Een wijk die de gemeente voorrang geeft omdat niet alleen de uitstraling beter moet, maar er ook complexe thuissituaties zijn waardoor scholen extra belangrijk zijn.

‘Scholen hebben nu allemaal een eigen speellokaal en aula. Doordat je deze ruimtes in een brede buurtschool kunt delen, kun je de school efficiënter inrichten en andere ruimtes creëren. Hierdoor ontstaat plek voor bijvoorbeeld spreekruimtes waar een gezamenlijke logopedist gebruik van kan maken’, zegt Brown.

Deze scholen staan op de investeringsagenda voor de korte termijn, maar tot 2050 zal er druk gerenoveerd en vernieuwd worden. Nelis hoopt op meer steun van het Rijk. ‘Een veelgehoord geluid in het Almeerse onderwijs is dat onderschat wordt dat er voor onze populatie extra geld nodig is. We zijn een groene stad met jonge bewoners, maar oude schoolgebouwen.’

Meer over