IN DE HEMEL IS GEEN HEL

Hans Plomp is de organisator van het poëzie- en muziekfestival Vurige Tongen, dit Pinksterweekeinde in de culturele vrijhaven Ruigoord. Woensdag: ‘Een golf van slecht nieuws.’..

MAANDAG 29 MEI

Fortuna favet fatuis staat boven de deur van het kerkje van Ruigoord. Het geluk is met de dwazen. We hebben Fortuna hard nodig om het poëzie-festival Vurige Tongen in de culturele vrijhaven Ruigoord, mooi weer te schenken.

De bezoekers van dit evenement kunnen drie dagen kamperen in de weilanden van het oude eiland. Ook veel van de tachtig dichters verblijven in het dorp. Ze houden daar als het ware drie dagen salon.

Het Vurige Tongen-festival is vooral gericht op dadaïstische, surrealistische en anarchistische stromingen in de moderne poëzie. Het is een voortzetting van het befaamde One World Poetry festival dat mensen als Allen Ginsberg, William Burroughs, Patty Smith, Ira Cohen, Linton Kwesi Johnson, Kathy Acker, Jean-Jacques Lebel naar Amsterdam haalde. It don’t mean a thing, if it ain’t got that swing, was het motto van organisator Benn Posset. Na zijn dood leefde de geest van zijn festival voort in Vurige Tongen, dat dit jaar voor de zevende keer plaatsvindt.

Het thema is Beat Poetry, toen en nu. De eregast is één van de laatste levende legendarische beat poets: Ira Cohen. Hij krijgt de Ruigoord-trofee toegekend voor bijzondere verdiensten bij het laten klinken van het vrije woord in ons dorp.

Ira is de vierde dichter die deze trofee krijgt, na Simon Vinkenoog, L. Th. Lehmann en Diana Ozon. Het is een bronzen replica van een beeld van René Niessen, tot zijn dood een goede vriend van de Ruigoordse kunstenaarsgemeenschap. Het origineel staat in de tuin voor de kerk, is hol en bevat een tijdcapsule uit 2001. Pas in 2025 zal het beeld geopend worden, zodat men kan zien wat er in 25 jaar gebeurd is in deze omgeving. Toen we de tijdcapsule in het beeld lieten zinken, wisten we nog niet dat Ruigoord zou blijven bestaan. Maar dit staaltje van blij-metselarij was niet tevergeefs: Nu weten we dat het dorpje ons waarschijnlijk gaat overleven. Maar voorlopig vergt de nabije toekomst al onze aandacht. Op woensdag komen de eerste gasten uit Antwerpen om een tentoonstelling over Situationisme en de internationale avant-garde in te richten in de gerestaureerde pastorie. De oude pastoor zou zich in zijn graf verkneukelen.

DINSDAG 30 MEI

Ik loop door Ruigoord. Regenvlagen, een kille wind. Gelukkig hier en daar een gedicht: Alles verdwijnt waar gij dansend verschijnt, van Herman Gorter. Poëzie, een verbale opsteker in een wereld vol miserabilisme. Het is opvallend hoe de poëzie bloeit in dit digitale tijdsgewricht. Terwijl netwerken van voorgekookte informatie de mensheid in hun greep houden, staan talloze mensen hun ‘meest individuele expressie van hun meest individuele emotie’, voor te dragen in cafés en zaaltjes. Poëzie is het levensbloed van de vrije verbeelding. Niemand weet waar het goed voor is! Maar wat je ook van een gedicht vindt, het is nog nooit eerder zo geformuleerd. Ieder gedicht is uniek. Dat is het wonder van poëzie. Hoe is het mogelijk dat de zeven woorden van Herman Gorter zo’n geweldig effect hebben?

Als ik mijn antwoordapparaat afluister, betreed ik een andere werkelijkheid. Ira, onze goede vriend en de eregast van dit jaar, is door een beroerte getroffen. Een persoonlijke tsunami! Zijn vriendin sprak al maanden geleden haar twijfels uit of Ira wel sterk genoeg was om naar Nederland te reizen. Maar de oude bard was vastberaden zijn dierbaar Amsterdam te bezoeken. Koortsachtig gebel en gemail. Ira ligt in het ziekenhuis, bij bewustzijn en helder, maar zijn benen weigeren dienst. Het is uitgesloten dat hij komt. Wat nu? In elk geval gaat de prijsuiteiking door. Er is sprake van een telefoonverbinding met Ira vanaf zijn ziekbed. Zijn films en foto's kunnen geprojecteerd worden. Zijn vrienden, onder wie Jules Deelder en Simon Vinkenoog zullen een hommage aan hem brengen. Kortom, in de geest zal Ira Cohen zeker aanwezig zijn.

WOENSDAG 31 MEI

Het is of de duvel er mee speelt: een golf van slecht nieuws overspoelt ons kantoortje, terwijl een ijskoude noordwester spot met onze hoop op een warm weekeinde. Frits Müller gestorven, altijd bereid om met zijn Hot-Shots in Ruigoord te spelen. Jules Deelder heeft een kaakonsteking. Jeanne Driessen, die tijdens het festival een grote fototentoonstelling houdt, heeft haar heup gebroken. Een dichteres uit Parijs is te ziek om te komen, een andere dichter is zwaar depressief en kan niemand zien. Maar we zijn taai! In de loop van de 33 jaar sinds Ruigoord werd gekraakt door kunstenaars, hebben we dat vaak ondervonden. Regelmatig leek het dat het laatste uur voor ons dorp had geslagen, maar steeds wisten we op wonderbaarlijke wijze aan het noodlot te ontsnappen.

Eén van de glas-in-lood-ramen van de kerk toont het neerdalen van de heilige geest in de vorm van vurige tongen. Dit symboliseert inspiratie, waardoor een andere dimensie in woorden kan worden uitgedrukt. Dat is precies wat we willen met vurige tongen: de heilige geest democratiseren. ‘Jeder Mensch ein Künstler‘, sprak Joseph Beuys. De bedoeling van Ruigoord is de creativiteit van iedereen te laten bloeien. Want onder een laagje alledaagsheid is bijna ieder mens een beetje heilig, dichterlijk, muzikaal, sprookjesachtig of prettig gestoord. Daar zijn wij voor, om het niet alledaagse van iedereen een kans te geven.

Eén van de wonderlijkste aspecten van dit festival is dat alle generaties samenwerken, van 12 tot 85 jaar. Er heerst blijkbaar een geest die niets met leeftijd te maken heeft, die in iedere generatie voortbestaat.

Het heeft iets moois om je vrienden en vriendinnen oud te zien worden: Naarmate ons lichaam verder verslijt, valt er meer licht naar binnen door de kieren van de tijd*.

Zo, toch nog een poëtisch einde van een sombere dag.

DONDERDAG 1 JUNI

Vanmorgen eindelijk ontspannen wakker geworden. De afgelopen dagen dwarrelden talloze namen door mijn hoofd: die moet een slaapplaats, die moet afgehaald van Schiphol, die heeft acht microfoons nodig, enzovoorts. Nu naderen we het centrum van de cycloon en wordt alles rustig. Eindelijk ervaar ik weer eens sensualiteit, ik was bijna vergeten hoe heerlijk het is een lichaam te hebben. Erotiek zit tussen de oren, ervaar ik weer eens: als ik denk aan de plannen om Ruigoord te omringen met zware industrie, verdwijnt mijn lust op slag. De lelijkheid van de gebouwen, de smerigheid, de stinkende vrachtauto’s die de wegen rond Ruigoord steeds meer verstoppen. Je zou niet zeggen dat Nederland het meest vervuilde land van Europa is. En dat er eigenlijk geen grammetje smerigheid meer bij mag. Onlangs las ik dat eieren van buitenkippen veel meer dioxine bevatten dan die uit legbatterijen. De Nederlandse bodem is vrijwel overal vervuild met dioxines afkomstig van afvalverbrandingsinstallaties. Ruigoord ligt onder de rook van zo’n reusachtige AVI en er wordt een tweede bijgebouwd. De westenwind blaast de giftige rook meestal naar Amsterdam. Hoe moet dat met de scharrelmens? Het westen van Nederland wordt opgeofferd aan industrie en luchtvaart, steeds minder geschikt voor menselijk bestaan. ‘In de hemel is geen hel, daarom hier maar even snel.’ Genoeg! Ik wil nu genieten van het leven.

De eerste gasten arriveren, tenten verrijzen. Het is altijd weer fantastisch om te zien hoe vrienden en geestverwanten naar Ruigoord komen als er iets aan de hand is. We draaien op vrijwilligers die in de loop van dertig jaar tot de harde kern van de zachte luchtvaart zijn gaan behoren. Het Amsterdams Ballongezelschap, dat begin jaren zeventig werd opgericht door een groep kunstenaars om de ‘verovering van het onmogelijke’ mogelijk te maken, telt duizenden ‘leden’ over de hele wereld. Zij treffen elkaar bij de evenementen die het ABG op touw zet in Ruigoord, Paradiso of op buitenlandse festivals. Het is een informeel gezelschap, waarvan in principe iedereen lid is. Andere mensen komen samen om politiek of sport te bedrijven, wij doen dat om Gesammtkunstwerke te creëren. Iedereen sjouwt, speelt, telefoneert, timmert, zingt en improviseert, meestal op een bepaald thema. Het resultaat is een eenmalige reusachtige happening waarbij iedereen zich betrokken voelt. De filosoof Hakim Bey noemt dit soort festivals ‘tijdelijke autonome zones’, waar mensen het mooiste laten zien en geven waartoe ze in staat zijn.

Wat mij steeds meer verbaast, is de aantrekkingskracht die Ruigoord heeft op jonge mensen. Uit broedplaatsen en broeinesten komen jonge troubadours met namen als Lord Mescalito, Flux Organ, L’Vinci, Racker Zed, D-End, Risky Business en De Antistresspoweet. Zij treden op naast veteranen als Fay Lovski, Louis Lehmann, Pamela Koevoets en Gerben Hellinga. Uit Hongarije komt een groep dichters en muzikanten die al in de jaren tachtig in Ruigoord was. Uit België een grote delegatie met de altijd actieve dichter/aktivist Herman Claeys. Met hem ben ik bevriend sinds mijn eerste boeken verschenen in België, eind jaren zestig. Wat kan poëzie een hechte band scheppen. ‘Wollt Ihr die totale Poëzie?’, riep Hans Sleutelaar veertig jaar geleden. Ik zeg volmondig ja. Temeer omdat de dichter Shelley zei: ‘De meest revolutionaire daad die een mens kan verrichten, is een poëtisch leven leiden.’

Meer over