In de heksenketel van Nijmegen viel al het kanongebulder stil

Nijmegen was in 1678-‘79 het politieke centrum van Europa toen dertig mogendheden er verdragen sloten om een einde te maken aan de oorlogen op het continent....

Op een streng schilderij staat een aaibaar hondje naast een rij donker geklede mannen met uitdrukkingsloze gezichten. Aan weerskanten van een tafel heeft zich een stel deftige heren geposteerd. De excellenties, met namen als markies De los Balbases, markies De la Fuente, maarschalk Godefroy d’Estrades en Charles Colbert, ondertekenen een vredesverdrag.

De Spaanse delegatie is klein, en slordig geschoren. De Fransen zijn met velen en ogen joyeus. Ze stralen zelfvertrouwen uit, alsof zij de oorlog dik hebben gewonnen – wat niet zo is, want uiteindelijk moesten zij de aftocht blazen. Het hondje staat aan hun kant, alsof het moet verwijzen naar het speelse gemak waarmee de beweerde zege is behaald. ‘Dat zou heel goed kunnen’, zegt Ruud Priem, conservator oude kunst van museum Het Valkhof in Nijmegen.

Het schilderij is van de Franse hofschilder Henri Gascard (1635-1701), die onmiskenbaar de opdracht had gekregen om de vermeende Franse superioriteit een fijn accent te geven. Met zijn doek legde hij een van de eerste verdragen vast die in 1678-1679 in Nijmegen werden gesloten om een einde te maken aan de reeks oorlogen die Europa decennialang hadden geteisterd. Uiteindelijk zou de Vrede van Nijmegen elf afzonderlijke verdragen opleveren, onder andere tussen Frankrijk en onze Republiek.

Het Valkhof brengt de Europese vredesperiode onder de aandacht met de nieuwe Vrede van Nijmegenzaal, die komende donderdag met enig officieel vertoon zal worden geopend. Het is de opmaat voor een herinrichting van de vaste presentaties – met steun van de BankGiro Loterij (1 miljoen euro) – van objecten- naar verhalenmuseum, zoals conservator Priem het noemt: thematische presentaties, met waar mogelijk een verwijzing naar de stad Nijmegen als symbool van de geschiedenis, van de Romeinen tot de karolingische tijd en later.

In de ruim twee jaar dat de vredesonderhandelingen in Nijmegen duurden, vormde de stad het politieke centrum van Europa. Dertig mogendheden stuurden hun afgezanten ernaartoe. Ook de pauselijke nuntius, nooit te beroerd om de invloed van de r.k. kerk uit te breiden, was van de partij.

Nijmegen, een provinciestad met twintigduizend inwoners, die danig te lijden had gehad van de belegering door het 120 duizend man sterke Franse leger, veranderde in een internationale heksenketel. Stadspaleizen werden voor kapitale bedragen verhuurd aan buitenlandse delegaties. De afvaardigingen verplaatsten zich in blinkende koetsen met enorme paardenspannen om elkaar de ogen uit te steken. In hun gevolg kwam het militaire voetvolk mee. De stad trok marktkooplui aan, kunstenaars, hoeren en anderen die een graantje van de vredesverdragen hoopten mee te pikken.

Om aan de status van de onderhandelingen tegemoet te komen, kleedde Nijmegen zijn stadhuis extra chique aan. Twee sobere vergaderruimtes werden behangen met kostbare wandtapijten (1655-1670) van de broers Philippe en Michiel Wauters, die in Antwerpen een wereldberoemd weefatelier hadden. De gobelins, een serie van zeven voorstellingen uit de Metamorfosen van Ovidius en zes taferelen uit het Aeneïs-epos van Vergilius, zijn nu miljoenen waard.

De wandtapijten van de Metamorfosen vormen het pronkstuk van de Vrede van Nijmegenzaal. Om de vijf jaar zullen ze worden verwisseld met de zes Aeneïs-gobelins, die nu in het stadhuis hangen.

Op een 17de-eeuwse stadsplattegrond in de nieuwe zaal, vlak bij het schilderij van Gascard, is goed te zien hoe Nijmegen er in die tijd uitzag – met fort Knotsenburg aan de overkant van de Waal, van waaruit de Fransen met ruim zevenduizend kogels van 50 kilo de stad belegerden. Er staat ook een classicistisch gebouw op schaal, waarin je via de open ramen en deuren op kleine geschilderde panelen de geschiedenis van de Vrede van Nijmegen – en wat eraan voorafging – kunt volgen. In de stad zelf is er nog wel het een en ander uit die periode te zien. En de Waal is gewoon blijven stromen.

Meer over