In dankbare herinnering

Tweeëntwintig miljoen gulden liet professor H. Wertheimer na aan de fotografiekunst. Zelden werd een goed doel zo goed bedeeld. Maar de charitas krijgt wel steeds vaker een rol in testamenten en het Prins Bernhard Fonds lijkt vooralsnog marktleider te zijn in de groeimarkt van vermogens op zoek naar een goed...

Van onze verslaggever

Gerard Reijn

AMSTERDAM

Al eeuwenlang laten vermogende mensen hun rijkdom achter aan een goed doel. Het Ds.C. van Aken Fonds bijvoorbeeld, opgericht in 1695, verleent nog steeds elk jaar twee studiebeurzen à 350 gulden. Of nog ouder: de Stichting Boschuysen, opgericht in 1564 door Chrispijn van Boschuysen en Agnyese Pietersdochter, die nog altijd goed doet voor kinderen die het zonder ouders moeten stellen.

Maar de laatste jaren is er een duidelijke toename van de belangstelling, zegt H. de Vries, bestuurslid van de Vereniging Fondsen in Nederland. De toenemende rijkdom is de belangrijkste verklaring, denkt hij. 'Er zijn mensen die na jaren werken hun bedrijf verkopen en daar forse vermogens aan overhouden. Daarvan willen ze nog wel eens een deel besteden aan een goed doel.'

Zo kent hij ondernemers die tientallen miljoenen binnenhaalden. 'Maar die vonden dat hun kinderen met 5 of 10 miljoen geld genoeg hadden, dus de rest stopten ze in een charitatief fonds.'

Bekendste voorbeeld in die categorie zijn de gebroeders Paul en Jan Baan, die met de beursgang van hun Baan Company op een vermogen van ettelijke miljarden bleken te zitten. 'Voor kinderen kan zwemmen in het geld een enorm gevaar zijn' zei Paul Baan tegen Vrij Nederland. De Banen stopten 40 procent van de aandelen Baan in de stichting Oikonomos, die ontwikkelingswerk financiert in India en Irian Yaya. Oikonomos is dankzij de stijging van de beurskoersen nu een van de tien rijkste fondsen in de wereld, nog vóór de befaamde Rockefeller Foundation.

Enkele decennia geleden was het C. de Waal, de eigenaar van de modeketen HIJ, die een groot deel van zijn vermogen stopte in de De Waal Foundation. De Waal beheert zijn stichting zelf omdat hij het leuk vindt. Hij heeft dan ook gekozen voor een werkgebied in Latijs-Amerika: hij spreekt nu eenmaal Spaans. Ook de C & A-familie Brenninkmeijer heeft een eigen fonds, Porticus.

Bij het Prins Bernhard Fonds, dat ook 22 fotomiljoenen uit de nalatenschap van Wertheimer mag beheren, komen ook veel bescheidener vermogens binnen. 'Mensen die enkele decennia geleden een huis hebben gekocht, blijken vaak al gauw een vermogen te hebben van een miljoen. Dat zijn mensen met een middeninkomen, niks speciaals', zegt J. Meerdink van het Bernhard Fonds. De vergijzing is misschien voor de economie een probleem, voor de charitas is het op buitenkansje.

Juist voor de bescheiden vermogens heeft het Bernhard Fonds een vangnet uitgevonden: het fonds op naam. Meerdink is de man die ze moet werven, en doet dat via banken, fiscalisten, vermogensbeheerders en notarissen. Het Wertheimer Fonds voor de fotografie is op dit moment het grootse fonds op naam. In het kleinste zit één ton.

De behoefte om de eigen naam of die van de dierbare overledene te vereeuwigen door een fonds op te richten, is wijdverbreid. Maar een eigen stichting oprichten om enkele tonnen te beheren is erg duur en omslachtig. Meerdink: 'Wij zeggen tegen die mensen: jullie kunnen je vermogen bij ons in beheer geven. Jullie bepalen de doelstellingen, wij zorgen voor het bestuur.' Aldus wordt de naam van de schenker betrekkelijk eenvoudig vereeuwigd.

Dat laatste blijkt een belangrijke rol te spelen bij de schenkers. Volgens Meerdink komen de meeste vermogens die tot nu toe zijn geworven voor de 'fondsen op naam' van mensen die geen kinderen hebben. Maar tot nu toe ging het om fondsen tot 2,4 miljoen. Het Wertheimerfonds is 'een echte klapper'.

Niet bekend

Elke charitatieve gulden is een schadepost voor de fiscus. Zou Wertheimer zijn 22 miljoen hebben nagelaten aan een derde, dan zou de fiscus daarvan bijna 15 miljoen gulden hebben opgestreken aan successie- of schenkingsrechten. Nu zal dat niet meer zijn dan het verlaagde tarief van 11 procent voor giften aan charitatieve instellingen: 2,4 miljoen.

Meer over