In Dagestan zag hij het bloedvergieten

Wie had ooit gedacht dat twee Tsjetsjeense jongeren zich zo gewelddadig zouden keren tegen de Amerikaanse samenleving? Twaalf jaar na '9/11' blijkt op terreurgebied alles nog mogelijk.

THE NEW YORK TIMESDAVID HERSZENHORN en ANDREW ROTH

MACHATSJKALA - Tamerlan Tsarnajev had al voor de islam gekozen, toen hij in januari 2012 voor een verblijf van zes maanden in Dagestan aankwam. Waar hij in deze republiek in de Kaukasus, een bekende verzamelplaats voor jihadstrijders, vooral behoefte aan lijkt te hebben gehad, was een thuis.

Vijftien maanden voordat Tsarnajev omkwam na een achtervolging als verdachte van de aanslag in Boston, arriveerde hij op het vliegveld van Machatsjkala, de hoofdstad van Dagestan. Op de glazen ramen in de aankomsthal stond een moskee afgebeeld. Tsarnajev had op dat moment al de alcohol afgezworen, een dichte baard laten groeien en bad vijf keer per dag.

'Toen hij aankwam, spraken we over religie', herinnert zijn tante Patimat Soeleimanova zich over haar ontmoeting met hem, enkele dagen na zijn aankomst. Die bijeenkomst in het appartement van zijn oom en tante was uiterst hartelijk, iets wat hij als een duidelijk verschil met zijn leven in de VS ervaarde. 'Hij merkte op: 'De mensen zijn hier volkomen anders. Ze bidden anders',' zo herinnert zijn tante zich. 'Hij zei: 'Luister naar de roep om gebed uit de moskee. Ik word er zo gelukkig van om dat van alle kanten te horen.''

Tsarnajev had zijn tienerjaren in de hoofdstad van Dagestan doorgebracht. Zijn ouders waren er teruggekeerd, na een jarenlang verblijf in de VS. De zes maanden die hij er in 2012 doorbracht, hebben de volle aandacht van de inlichtingendiensten, omdat zij willen weten of hij en zijn broer op enigerlei wijze met terroristische netwerken in contact zijn gekomen.

Afgelopen zondag heeft de meest gevreesde groepering van de streek, de 'Mujahideen van het Kaukasische Emiraat', laten weten dat Tsarnajev geen lid van hun organisatie was. Van hun betrokkenheid bij de aanslag in Boston zou geen sprake zijn, omdat de VS niet hun vijand zijn. 'We voeren een oorlog tegen Rusland, dat niet alleen verantwoordelijk is voor de bezetting van de Kaukasus, maar ook voor gruwelijke misdaden tegen moslims.'

Dat voortdurende gevecht tussen de Russische autoriteiten en islamitische strijders blijkt uit een lange reeks bloedige aanslagen, waarbij veel meer slachtoffers dan in Boston plegen te vallen. Dat bloedvergieten moet Tsarnajev van dichtbij hebben meegemaakt. Maar tijdens zijn verblijf wekte hij niet de indruk een man met een missie te zijn; eerder een pas afgestudeerde student die niet zo goed raad weet met zichzelf. Hij sliep lang uit, lummelde wat thuis, bezocht familie en hielp zijn vader met de winkelpui op te knappen. 'Hij ging nergens heen, er kwamen geen vrienden op bezoek. Zijn vader wilde een parfumwinkel beginnen', aldus een familievriend.

Het leven van Tsarnajev was tot dan toe er een van voortdurende beweging geweest - zo intens dat de autoriteiten en familieleden er verschillende verhalen op nahouden. Volgens zijn tante is hij geboren in de autonome republiek Kalmukkië nabij de Kaspische Zee. Het gezin verhuisde vervolgens naar de vroegere Sovjet-republiek Kirgizië, daarna naar Tsjetsjenië en ten slotte naar Dagestan. Vanuit die regio maakte het de sprong naar de VS, waar Tsarnajev de middelbare school afmaakte, trouwde en een dochtertje kreeg.

Waar hij ook kwam, hij leek niet helemaal op zijn plaats te zijn: een Tsjetsjeen die niet echt in Tsjetsjenië had gewoond en een bezitter van een Amerikaanse verblijfsvergunning wiens gang naar het volledig staatsburgerschap geblokkeerd leek. Want in 2011 had hij de aandacht van Rusland getrokken. De Russische inlichtingendienst vermoedde dat hij een radicale moslim was geworden. De FBI ondervroeg hem, maar kon geen bewijs van betrokkenheid bij terrorisme vinden.

Dagestan verschafte hem wellicht meer een gevoel thuis te zijn dan de VS. Maar gezien het voortdurende geweld was het wel een vreemde plek om je thuis te voelen. Er vonden twee tot drie bomaanslagen per maand plaats. Bovendien waren er geregeld 'speciale operaties' waarbij de politie tientallen mensen doodde die als moslim-opstandelingen werden aangeduid.

Volgens Mairbek Vattsjagaev, een specialist Kaukasische studies in Parijs, kunnen die gewelddadige omstandigheden invloed op Tsarnajev hebben gehad, ook als hij geen lid van een militante beweging is geworden. Het geweldsniveau ligt er hoger dan in Tsjetsjenië. Vattsjagaev wijst ook op contradicties in de informatie over Tsarnajev: zijn uitslapen dat op gespannen voet staat met ochtendgebeden en zijn wens om de VS te verlaten, maar zich toch aanmelden voor het staatsburgerschap. Dat laatste deed hij drie maanden na terugkeer uit Dagestan.

Russische media meldden dat onderzoekers bezig zijn na te gaan of Tsarnajev banden onderhield met moskeeën waar 'extremistische' levensvisies worden verkondigd. Maar zijn familieleden in Dagestan begrijpen niet hoe deze twee de terroristen achter de aanslag in Boston zouden kunnen zijn. Hun tante, Patimat Soeleimanova, zegt daarover: 'Zij zouden zo'n daad niet hebben kunnen plegen.'

Dzjochar spreekt politie

De 19-jarige Dzjochar Tsarnajev heeft verklaard de aanslag in Boston alleen met zijn broer te hebben gepland en geen hulp van terroristische bewegingen te hebben ontvangen. Hij vertelde dat afgelopen zondag in het ziekenhuis aan federale agenten. Hij zei gehandeld te hebben op basis van zijn islamitische geloofsovertuiging.

undefined

Meer over