Vier vragenover Bosnië

In Bosnië spelen de Navo en Rusland een geopolitiek schaakspel onder hoogspanning

De spanningen in Bosnië lopen hoog op en staan niet op zichzelf: ook in Montenegro en Kosovo kwam de Servische bevolking, die zich gesteund weet vanuit Belgrado, recent in opstand. Servië’s trouwe bondgenoot Rusland stookt het antiwesterse vuur graag verder op.

Rosa van Gool
Een Bosnisch-Servisch kind steekt drie vingers in de lucht, een nationalistische groet, tijdens een parade in Banja Luka in Bosnië in januari 2019.  Beeld Getty Images
Een Bosnisch-Servisch kind steekt drie vingers in de lucht, een nationalistische groet, tijdens een parade in Banja Luka in Bosnië in januari 2019.Beeld Getty Images

Wat is er aan de hand op de westelijke Balkan?

Bosnië staat aan de rand van een nieuwe oorlog, waarschuwen experts. De leider van de Bosnische Serviërs, Milorad Dodik, beweegt steeds verder richting afsplitsing en kondigde onlangs zelfs aan een eigen leger op te willen richten. De hoge vertegenwoordiger van de VN rapporteerde deze week dat de plannen van Dodik een ‘existentiële dreiging’ betekenen voor het voortbestaan van Bosnië.

Bosnië is niet het enige land op de westelijke Balkan waar het de laatste tijd rommelt, ook in Kosovo en Montenegro was het recent onrustig. De spanningen verschillen in aard en omvang, maar delen wel een rode draad: het Servische deel van de bevolking keert zich tegen de rest van het land en weet zich daarbij gesteund door de rechts-nationalistische regering van Aleksandar Vučić in Belgrado. Vučić kan op zijn beurt weer rekenen op steun van Rusland, traditioneel een trouwe bondgenoot van Servië.

Welke rol speelt Rusland in dit alles?

Rusland zet zich al jaren actief in om de invloed van de Navo en de EU in de regio te verkleinen. Daarbij maakt het gebruik van het klassieke adagium verdeel-en-heers. De Russische inmenging bestaat voornamelijk uit het opstoken van nog half smeulende vuurtjes, die er in overvloed zijn. Zo sponsorde Rusland (tevergeefs) demonstraties in Noord-Macedonië om een oplossing voor het naamconflict met Griekenland te saboteren, steunde een couppoging in Montenegro en gebruikte zijn vetorecht in de VN-veiligheidsraad om erkenning van Kosovo te blokkeren.

In de huidige Bosnië-crisis dreigde Rusland zijn veto uit te spreken over de verlenging van de aanwezigheid van de EU-krijgsmacht (700 militairen) in het gebied. Dat deed het woensdagnacht uiteindelijk niet, maar door te dreigen met het vetorecht dwongen Rusland en China wel concessies af. Zo mocht de hoge vertegenwoordiger van de VN zijn alarmerende rapport niet zelf komen toelichten en vermeed de resolutie elke verwijzing naar de hoge vertegenwoordiger, die Rusland het liefst afgeschaft zou zien. ‘De resolutie verzwakt de politieke positie van de vredeshandhavingsmissie in Bosnië’, zegt Kurt Bassuener, medeoprichter van de Berlijnse denktank Democratization Policy Council. ‘Rusland dicteert de regels.’

Wat doet de EU hiertegen?

Toetreding tot de EU raakt steeds verder uit zicht voor de Balkanlanden, die al jaren in de wachtkamer zitten. Die doorlopende teleurstelling biedt een vruchtbare bodem voor Rusland om het geopolitieke schaakspel definitief naar zich toe te trekken en de macht op de Balkan verder te vergroten.

Bovendien is de EU niet alleen afwezig als het om toetreding gaat, maar blijft duidelijke stellingname in de Bosnië-crisis voorlopig ook uit. De unie doet er alles aan om de Servische separatisten te vriend te houden. Al met al is de houding van de EU een zwakke, meent Bassuener. ‘En als Poetin zwakte ziet, speelt hij die uit.’ Bij een eventuele escalatie in Bosnië sluit de analist zelfs militaire bemoeienis vanuit Rusland niet uit. ‘Als het tot een crisis komt, is het de Russische doctrine om net zolang door te escaleren tot de tegenstander zich terugtrekt.’

Hoe moet het nu verder in Bosnië?

De angst voor een herhaling van de jaren negentig is in het zwaar getraumatiseerde Bosnië groot, maar ook zonder nieuwe oorlog is het waarschijnlijk dat de druk op minderheden in het Servische deel van het land verder toeneemt.

Stuur een Navo-macht om de separatisten af te schrikken van verdere escalatie, riepen experts in magazine Politico op, die menen dat de huidige EU-krijgsmacht daarvoor te klein is. Bassuener sluit zich bij die oproep aan, maar heeft er geen hoge verwachtingen van. ‘Iedereen is te druk met zichzelf bezig om zich iets aan te trekken van vrede in Europa.’

Meer over