In Apeldoorn is een nationale illusie gesneuveld

Een vorstin en haar familie, vrijelijk en benaderbaar in de menigte – we zullen het op die manier niet meer zien....

Amsterdam Een nationale illusie sneuvelde 30 april 2009: de aanraakbaarheid van de Oranjes op Koninginnedag. Het folkloristische feest – de enige echte nationale feestdag – heeft zware averij opgelopen. Hoe kwetsbaar het is, viel te zien aan de televisiebeelden van de koninklijke familie vóór de aanslag. Een koningin en haar hele familie die zich vrijelijk en benaderbaar in de menigte begeven, we zullen het op die manier niet meer zien.

Het rijtje curiositeiten in de categorie ‘dit kan alleen in Nederland’ is weer een attractie armer. Buitenlanders die zich verbazen over ministers die naar hun departement fietsen, de minister-president die in zijn eentje een haring aan de kar eet bij het Binnenhof, het is allemaal verdwenen.

Na de moord op Pim Fortuyn en Theo van Gogh rukte de beveiligingsindustrie verder op. Waar de Oranjes zwaar beveiligd werden, mocht het op 30 april niet die uitstraling krijgen. Omdat het strijdig was met het authentieke, onschuldige karakter van die dag. Maar de komende jaren zal toch de bewaking domineren, zo verwachten deskundigen.

Er zijn regio’s op aarde, waar een koninklijke familie in een open bus niet zou worden toegestaan. Er zijn landen waar met explosieven gevulde auto’s inrijden op doelen. Hier reed een auto zonder explosieven in op een doel. Als de auto wel van explosieven was voorzien, dan had de monarchie gewankeld. Het zijn nachtmerriescenario’s. Zou dan in het ergste geval prins Berhard jr., die niet in de bus zat, regent zijn geworden over koningin Amalia?

Sinds gisteren zijn de woorden van Michiel Zonnevylle, voorzitter van de Bond van Oranjeverenigingen veel urgenter geworden. Hij zei donderdag in de Volkskrant dat er na de troonswisseling wel wat minder Oranjes mogen opdraven: ‘Je kunt je afvragen of alle neven en nichten erbij moeten zijn. Hoe groot moet die bus zijn? Puur om praktische redenen. Het geeft een hoop gedoe.’ Zonnevylle wees op de kosten en de kwetsbaarheid van het evenement.

De ongekende populariteit van Koninginnedag vloeit voort uit het feit dat Nederlanders wars zijn van glamour. Kneuterigheid is regel. De Oranjes verbeelden dat in hoogst eigen persoon door zich zaklopend, koekhappend en handenschuddend tussen het volk te begeven.

Zo werd het een vertrouwd instituut: op 30 april was iedereen gelijk in het polderkoninkrijk.

De nationale feestdag werd vanaf de vijfde verjaardag van prinses Wilhelmina gevierd, om de eenheid van Nederland te accentueren, zoals de Fransen de 14de juli hebben. Op het moment dat Wilhelmina koningin werd, organiseerden vrijwilligers op lokaal niveau aubades. Op een gegeven moment werd onder Wilhelmina het defilé georganiseerd. Het volk kwam naar de koningin.

Koningin Juliana nam de bloemenhulde over, met in al die jaren als enig veiligheidsincident een verwarde man die het bordes kwam opgestormd. Hij werd met zachte drang weggewerkt. Koningin Beatrix draaide het om: ze kwam met haar familie naar het volk. En tijdens een bliksembezoek aan Amsterdam (1988) werd ze gezoend door een omstander.

Bijna dertig jaar lang werden vele maanden van tevoren de twee namen van gemeenten bekend die met een bezoek zouden worden vereerd. Die twee stonden dan tot en met 30 april op de kaart. Daar ontrolde zich een folkloristisch schouwspel met typische Hollandse tradities en eigenaardigheden in een mediagenieke setting, die de populariteit van de Oranjes geen windeieren legde.

In 2008 dook de familie op in Franeker in Makkum. De koningin deed een dansje met een zangeres, Máxima skeelerde, Maurits was onbetwist koploper handen schudden van de hele familie. Tussen de familie en de pers bewoog zich een kordon veiligheidsmensen. De mensen achter de dranghekken die handen kregen van de Oranjes waren niet door een detector gegaan. Ook daar had een kwaadwillende zijn slag kunnen slaan.

Daar waar camera’s de koninklijke familie registreren, stijgen de veiligheidsrisico’s. Rookbommen tijdens het huwelijk van Beatrix en Claus, rellen in Amsterdam tijdens de kroning op Koninginnedag 1980, een verfbommetje op de Gouden Koets tijdens het huwelijk van Willem-Alexander en Máxima.

De speculaties over de invulling van 30 april onder koning Willem IV waren de afgelopen tijd al volop gaande. De SP laat dat graag over aan Willem-Alexander en Máxima, zei Kamerlid Van Raak. Zonnevylle wilde een inhoudelijker aanpak. VVD-Kamerlid Willibrord van Beek signaleerde dat de creativiteit van de Beatrix-formule ‘niet bijster groot’ is. Terug naar het defilé acht hij geen optie.

Sinds gisteren staat vast dat de veiligheid gaat domineren. En als dit de laatste Koninginnedag van Beatrix als staatshoofd is, dan is dat niet alleen breuk met een ongedwongen viering. Het zou voor haar een bitter afscheid zijn.

Meer over