Medialogica

Illusionisme blijkt hartstikke nep

Dat illusionist Victor Mids op tv mensen hun pincode ontfutselt, vinden twee journalisten maar niks. Ze willen de truc verraden. Zijn ze soms jaloers?

Jean-Pierre Geelen
null Beeld Hilde Harshagen
Beeld Hilde Harshagen

Hoe doet ie dat toch? Victor Mids, de jonge, energieke illusionist (en arts, tenzij dat een illusie blijkt) van het tv-programma Mindf*ck (AvroTros) tovert uit uw handtas zomaar het zwarte konijn waaraan u nét zat te denken (het kan ook een schoppen boer wezen), soms met een (pseudo)wetenschappelijke uitleg over het menselijk brein.

Allemaal 'neuromagic': een combinatie van illusionisme, psychologie, geneeskunde en vingervlugheid, aldus Mids' website. Victor Mids is Fred Kaps 5.0 - leuk om te zien, voor wie zich graag een oor laat aannaaien om daar z'n horloge in terug te vinden.

Maar het mag niet. Verwerpelijke televisie. Dat vinden Hans Dooremalen en Herman de Regt, wetenschapsfilosofen aan de universiteit van Tilburg. In het Brabants Dagblad schreven zij deze week een boze brief aan Mids. Ti Ta tovertruc: even later hadden de sterwetenschappers zich in RTL Boulevard weten te plaatsen.

Daar kwamen hun bezwaren maar nauwelijks tot uiting, dus raadpleegden we het filosofisch traktaat zelf. Daarin onthullen de Brabantse bollebozen het geheim van de smid: illusionisme blijkt hartstikke nep!

De pincode van een vrouw raden door haar viermaal van 1 tot 10 te laten tellen en te letten op haar hartslag en oogbewegingen: het blijkt onmogelijk. 'Behalve dat in haar pincode een nul blijkt te zitten (let op je script, Victor!) is de verklaring die je geeft een onzinverklaring. Wetenschap toont dat dit niet zo kan.'

Asjemenou.

Nadere bestudering van hun artikel levert nieuwe vragen op. Niet over de geheimen van het goochelen, maar over de stand van de wetenschapsfilosofie. Zo schreven zij Mids: 'Zelfs kritische journalisten menen dat jij iemand door onbewuste beïnvloeding zover gekregen hebt om heel specifieke producten in een winkelmandje te stoppen.'

'Zelfs kritische journalisten'? Wie kunnen ze in hemelsnaam bedoeld hebben? Albert Verlinde?

Ze gaan verder: 'Veel kijkers hebben (helaas) niet door dat zulke verklaringen juist onderdeel zijn van je trucs. De kijker vergeet dat in jouw programma niets is wat het lijkt, en denkt dat de zogenaamde psychologische verklaringen echte psychologische verklaringen zijn.'

'Veel kijkers'. Dat klinkt opnieuw weinig wetenschappelijk. Zijn wetenschapsfilosofen helderziend? Zouden de heren wetenschappers echt na drie weken Mindf*ck al een kwalitatief kijkersonderzoek hebben verricht en precies in kaart hebben wat kijkers wel en niet door hebben?

De filosofen vervolgen hun requisitoir: 'Dat is in onze ogen niet wenselijk; in onze samenleving maken velen gebruik van psychische hulp, en op jouw manier koesteren ze al snel overdreven verwachtingen van die hulp'.

Opnieuw een sterk staaltje wetenschap van de Tilburgse telepaten. Vraag niet hoe het kan, maar in de hoofden van hele volksstammen patiënten weten ze feilloos de gapende leegte in hun hersenpan te peilen. Tilburgse wetenschap: Op het spreekuur van de relatietherapie hoopt de helft van de cliënten dat dokter meteen even de pincode van hun partners creditcard kan scannen.

Mids schetst met zijn nepverklaringen een verkeerd beeld van de psychologie, zeggen de twee. 'Mensen krijgen een foutief beeld van de kracht van de menselijke geest, en denken dat er meer mogelijk is dan er werkelijk mogelijk is. (...) 'Om dit risicovolle beeld te corrigeren moeten psychologen en wetenschapsfilosofen de trucs uitleggen - iets wat goochelaars natuurlijk liever niet hebben.'

Hier legt het duistere duo hun slachtoffer een vies dealtje voor: jij geeft geen nepverklaringen, wij verraden geen trucs. Laat Willem Holleeder het niet lezen. Dooremalen en De Regt zijn de Spic & Span van de schijnwereld.

In het verleden trokken Dooremalen en De Regt ten strijde tegen het verwerpelijke SBS-programma Paranormale kinderen, waarin kinderen telepathie en het bovennatuurlijke werd aangesmeerd. Dat was zinnige kritiek.

Zelf kunnen de filosofen ook toveren. In hun argumentatie tegen Mindf*ck ­toveren ze 'feiten' tevoorschijn, die ze in werkelijkheid uit hun duim zogen, zoals iedereen kan zien. En onderschatten ze schromelijk het kijkerspubliek. Daarmee brengen zij de wetenschapsfilosofie ernstige schade toe. In 2008 schreven de twee een vermakelijk boekje over de toethaspels van telepathie, paragnosten en andere handlichters. De titel: Wat een onzin!

Nou ja! Exáct mijn reactie na het lezen van hun laatste stuk! Hoe dóén ze dat toch?

Meer over