'Ik zocht altijd naar een tegenstem'

Kari Skogland..

Van onze medewerkster Floortje Smit

TORONTO ‘Wij hadden alle rechten.’ De Canadese regisseur Kari Skogland laat er geen misverstanden over bestaan. Nee, zorgen maakte ze zich dus niet over de rechtszaak waarmee Martin McGarland dreigde voor het filmfestival in Toronto. ‘Ik belde al maanden met hem, wist precies wat zijn bezwaren waren. Ons doel was een zo eerlijk mogelijk beeld te schetsen zonder compromissen te sluiten die slecht zijn voor de film. Ik was er zeker van dat we het konden oplossen en ik ben blij dat dat is gebeurd.’

Want vervelend was het natuurlijk wel. Een paar weken lang leek McGarland de wereldpremière van Fifty Dead Men Walking een onprettig smaakje te geven door zijn bezwaren tegen de manier waarop hij werd geportretteerd. Hij is de Ierse spion op wiens memoires Skoglands film is gebaseerd. Diep geïnfiltreerd in de afscheidingsbeweging IRA aan het einde van de jaren tachtig gaf hij informatie over geplande aanslagen door aan de politie. Zo redde hij – volgens de aftiteling van de film – vijftig mensen, de ‘dead men walking’. Inmiddels zit hij al tien jaar ondergedoken en overleefde hij zelf twee aanslagen. Hoe hij eruit ziet, weet bijna niemand. ‘Daardoor had ik nooit het gevoel dat ik hem moest nadoen. Ik representeer zijn situatie, niet hemzelf’, vertelt de Britse hoofdrolspeler Jim Sturgess, zelf geboren in 1981 – ‘het enige dat ik destijds meekreeg van de IRA was dat ze mensen opbliezen.’

Ook Skogland, als Canadese buitenstaander in het conflict, beklemtoont dat Martins verhaal de kapstok is voor een groter verhaal. ‘Het publiek moet voelen hoe troebel de grens is tussen goed en slecht. Het is geen documentaire of politiek pamflet, maar een film over iemand die gevangen zit tussen twee werelden die ik zo eerlijk mogelijk wilde weergeven. Ik liet het script lezen aan IRA- en RUC-leden. Telkens als mijn gevoel naar een kant begon te neigen, zocht ik weer een tegenstem.’

Fifty Dead Men Walking, opgenomen in Belfast, is niet de enige film waarin de IRA en de Ierse strijd een rol speelt. Ook Hunger, over de hongerstaking van IRA-vrijwilliger Bobby Sands in de gevangenis, draait in Toronto. Deze film, die sinds zijn première in Cannes op festival na festival prijzen in de wacht sleept, werd in Noord-Ierland tegelijkertijd met Fifty Dead Men Walking gedraaid, de sets op een steenworp afstand van elkaar.

Ierland wil echt met verleden in het reine komen, aldus Skogland. ‘Je voelt het op straat. Mensen vertellen ook: mijn acties die ik toen als goed beschouwde, daar lig ik nu ’s nachts wakker van. Dat gevoel heb ik ook gebruikt op de set. Soms liep ik na vechtscènes naar omstanders toe om te vragen of het er echt zo uitzag als toen. Dan kwamen er verhalen los. Ik wilde het zo realistisch mogelijk weergeven.’

Terwijl het filmfestival in Canada in volle gang was, werd in Londen koortsachtig onderhandeld om een rechtszaak te voorkomen. Wat de deal tussen de filmmakers en McGarland precies inhield, vertelt niemand. Skogland zegt dat ze kleine aanpassingen heeft doorgevoerd, die de film beter maakten. De voormalige spion zegt de film nu toch heel goed te vinden en is 25 duizend euro rijker.

Meer over