ONZE GIDS DEZE WEEK

'Ik zit nooit om onderwerpen verlegen'

Natuurlijk is het bij een hippieaanse schrijver als T.C. Boyle aftellen tot hij The Big Lebowski als favoriet noemt - maar wat maakt er verder nog deel uit van zijn verrassende universum?

Hans Bouman
T.C. Boyle Beeld Els Zweerink
T.C. BoyleBeeld Els Zweerink

Hij oogt een beetje als een oude hippie - dat is hij welbeschouwd ook - en hij heeft een bijpassend gevoel voor humor. Dat gevoel voor absurdisme vind je in zijn boeken terug. De personages van Tom Coraghessan Boyle zijn dikwijls een tikje uitvergroot, de situaties waarin ze belanden op een ongemakkelijke manier hilarisch en schrijnend.

Maar onder het oppervlak van zijn afwisselend spannende, ontregelende en bevrijdend grappige boeken gaat een weinig optimistisch wereldbeeld schuil. In meerdere romans waarschuwt Boyle voor de ecologische ramp die ons de komende jaren te wachten staat, en die volgens hem al niet meer te voorkomen is. Een ander terugkerend thema is dat de mens een gevangene is van zijn bestaan en dat het idee van een vrije wil op een tragikomisch misverstand berust.

CV T.C. Boyle

1948 Geboren op 2 december in Peekskill, N.Y.
1974 Master of Fine Arts, University of Iowa
1977 PhD, University of Iowa
1978 Docent creative writing, University of Southern California
1979 Descent of Man (verhalen, debuut)
1982 Water Music
1987 World's End
1990 East is East
1993 The Road to Wellville
1995 The Tortilla Curtain
2000 A Friend of the Earth
2003 Drop City
2006 Talk Talk
2009 The Women
2011 When the Killing's Done
2012 San Miguel
2015 The Harder They Come

Ook Boyles nieuwe roman, Wie storm zaait (The Harder They Come), is gevoed door die overtuiging. Het is alweer zijn 25ste boek, want sinds zijn debuut in 1979 publiceerde Boyle maar liefst 15 romans en 10 verhalenbundels. Pessimisme, bevochten met humor en hard werken, zo zou je zijn oeuvre kunnen typeren.

'Ik zit nooit om onderwerpen verlegen. Een krantenbericht, een gesprek, een televisie-uitzending: alles kan aanleiding zijn voor een verhaal of een roman. Zodra ik door een onderwerp gefascineerd raak, begin ik research te doen. In dat proces dienen zich vanzelf personages aan die het verhaal kunnen dragen. Mijn productiviteit heeft veel te maken met het feit dat ik altijd heb kunnen leven van het schrijven, aangevuld met één dag per week creative writing doceren.'

Voor Wie storm oogst heeft Boyle zich laten inspireren door de waargebeurde zaak van een dolgedraaide jongeman die een aantal moorden pleegde en zich vervolgens vijf weken verborgen hield in de bossen van noordelijk Californië, voordat de politie hem te pakken kreeg. Dat werd de basis voor het gewelddadige personage Adam, een twintiger die samen met de 40-jarige Sara de hoofdpersoon vormt van Boyles roman. Beiden zijn exemplarisch voor een fanatieke, rechts-radicale geleding in de Amerikaanse samenleving, die elk overheidsgezag ontkent.

'Ik ben een groot tegenstander van de National Rifle Association en de manier waarop zij politici hebben omgekocht om hun belangen te verdedigen. Het lijkt mij evident dat wanneer de Amerikaanse samenleving minder automatische wapens zou kennen, er minder doden zouden vallen. Sinds het bloedbad op Columbine High School heb ik veel over dit onderwerp nagedacht. Dat leidde uiteindelijk tot deze roman.'

Als motto voor Wie storm zaait koos Boyle een citaat van de Engelse schrijver D.H. Lawrence: 'In wezen is de Amerikaanse ziel hard, gesloten, stoïcijns, dodelijk. En nog steeds niet milder geworden.' Boyle: 'Die uitspraak was mijn uitgangspunt, mijn vraagstelling. De roman is mijn antwoord. Ik ga mijn boek niet zelf interpreteren, dan maak ik het dood voor de lezer. Maar Lawrence had heel goed door dat de Verenigde Staten nog altijd een jong land zijn, gegrond op het anarchistische principe 'bemoei je niet met mij'. Het compromisloos vasthouden aan je eigen individuele vrijheid kan uiteindelijk verstrekkende consequenties hebben.'

null Beeld Els Zweerink
Beeld Els Zweerink

1. Boek: William Kotzwinkle - The Fan Man (1974)

'Als ik eerlijk ben, heb ik zo ongeveer elke week een ander favoriet boek. Natuurlijk is Gabriel García Márquez een all time favourite, hij heeft als geen ander laten zien wat er in literatuur allemaal mogelijk is.

'Maar bij deze gelegenheid wil ik graag een ander boek voor het voetlicht brengen. Ik kreeg onlangs het verzoek van een kleine uitgever om een boek uit te kiezen dat niet langer in druk is en daar een inleiding bij te schrijven, waarna zij voor een heruitgave zouden zorgen. Dat werd een klassieker uit de hippietijd: The Fan Man van William Kotzwinkle. Het is een van de grappigste boeken ooit geschreven. De roman wordt in stream-of-consciousness-stijl verteld vanuit het perspectief van hoofdpersoon Horse Badorties, een verlopen hippie die voortdurend stoned is.

'Toen ik jong was, betekende dit boek veel voor mij. Ik heb zelf volop deel uitgemaakt van de hippiescene en ik vond dit verhaal over een verdoolde hippie die een benefietconcert wil organiseren waarbij een koor van 15-jarige meisjes optreedt helemaal te gek. Badorties is een soort Don Quichot en maakt de lezer tot Sancho Panza. Je bevindt je al lezend voortdurend in zijn brein. Op een buitengewoon hilarische manier schetst dit boek heel krachtig de moraal van het hippietijdperk.'

Boekcover van The Fan Man van William Kotzwinkle. Beeld
Boekcover van The Fan Man van William Kotzwinkle.Beeld

2. Film: Coen Brothers - The Big Lebowski (1998)

'Ik houd van alle Coen Brothers-films, maar deze film is de absolute top. De eerste tien keer dat ik The Big Lebowski zag, vroeg ik mij af wat het nut van de voice-over was. Maar toen drong het tot mij door hoe briljant deze is. De voice-over geeft de film een mythische dimensie.

'Normaliter geldt voice-over in een film als een teken van zwakheid, maar er zijn glorieuze uitzonderingen op die regel. Het moment dat je, nadat hij in de voice-over is geïntroduceerd, the Dude in beeld krijgt, die op zijn slippers en in zijn ochtendjas in de supermarkt staat te ruiken aan de half & half (half melk, half room), is briljant. Daar hebben we onze held!

'In veel Coen Brothers-films is sprake van een prachtige spanning tussen ernst en absurde humor, telkens op een andere manier. Ik houd van kunstenaars die je met elk nieuw werk verrassen en probeer zelf als schrijver ook zo iemand te zijn.'

Film: Coen Brothers - The Big Lebowski. 'De voice-over geeft de film een mythische dimensie.' Beeld
Film: Coen Brothers - The Big Lebowski. 'De voice-over geeft de film een mythische dimensie.'Beeld

3. Plek: Ponderosa Cabin, Sequoia National Forest

'Al sinds de late jaren zeventig kom ik in een dorpje op een bergtop in het Sequoia National Forest. Door het jaar heen heeft het 19 permanente bewoners, op een drukke dag in de zomer komen er een paar honderd mensen.

'Er staat daar een grote, comfortabele blokhut, Ponderosa Cabin, die ik regelmatig huur, vooral als ik met de eerste of juist laatste hoofdstukken van een boek bezig ben en mij graag goed wil kunnen concentreren. Ik ga er mijn nieuwe boek, The Terranauts, voltooien. Het is er doodstil, saai eigenlijk, en dat vind ik heerlijk. In de buurt van de blokhut bevindt zich een waterval. Daar wandel ik na het schrijven graag met een boek naartoe om er te lezen. Af en toe zie ik dan herten en bergleeuwen, 's nachts hoor ik soms een beer voorbij de blokhut komen.

Plek: Sequoia National Forest. 'Het is er doodstil, saai eigenlijk, en dat vind ik heerlijk.' Beeld HH
Plek: Sequoia National Forest. 'Het is er doodstil, saai eigenlijk, en dat vind ik heerlijk.'Beeld HH

4. Vrouw: Frau Boyle

'Ik vind het geweldig als er een groepje mannen met elkaar zit te kankeren op hun ex-vrouwen. 'Mijn eerste vrouw was een kreng en mijn tweede heeft me financieel totaal genaaid.' Dan mag ik graag opmerken dat míjn eerste vrouw zo'n afgrijselijk wijf was dat ik expres mijn hele leven bij haar ben gebleven.

'Zonder gekheid, vanaf de dag dat ik Karen ontmoette, is ze een levenskracht geweest. We zijn in 1974 getrouwd en het is mijn levenstaak om haar wensen te vervullen. Frau Boyle, zoals ik haar noem, is op een aangename wijze mijn absolute tegenpool. Ik moet er bijvoorbeeld niet aan denken dat zij ook literaire ambities zou hebben. De vijand naast je in bed!

'Karen is van Duits-Hongaarse afkomst; haar familienaam luidt Kvashay. De reden waarom iedereen zo'n hekel heeft aan etnische stereotypen is dat ze allemaal waar zijn. De Kvashays zijn zeer technisch georiënteerd. Binnen ons gezin is Karen de computerexpert en degene die al dat spul aanschaft. Ikzelf ben vooral van Ierse komaf, al heb ik ook een stroompje Nederlands bloed door de aderen vloeien. Om meer te weten te komen van de Nederlandse immigranten in de Verenigde Staten heb ik in 1987 World's End geschreven, over het oorspronkelijk uit Zeeland afkomstige geslacht Van Brunt.

'Goed, ik ben dus vooral een Amerikaanse Ier, en dus is het mijn taak om te zingen, dansen, boeken te schrijven en grappen te maken. Tegelijk ben ik als een Nederlandse huisvrouw: ik houd het huis brandschoon.'

Vrouw: Frau Boyle. 'We zijn in 1974 getrouwd en het is mijn levenstaak om haar wensen te vervullen.' Beeld
Vrouw: Frau Boyle. 'We zijn in 1974 getrouwd en het is mijn levenstaak om haar wensen te vervullen.'Beeld

5. Schoenen: Rode Converse high tops

'Ik heb ze nu niet aan, maar rode Converse high tops zijn al twintig jaar mijn favoriete schoenen. Zowel mijn auto's als mijn sneakers moeten rood zijn, dat is een kwestie van principe.

'In 1995 publiceerde ik The Tortilla Curtain en de Amerikaanse promotietournee daarvoor was nogal uitputtend. Ik zat in de tuin van het Château Marmont Hotel in Los Angeles het ene interview na het andere te geven, wel tien op een rij. Op een gegeven moment kwam er een Australische journalist die een schoenendoos op tafel zette met de mededeling: ik dacht dat je deze wel zou kunnen gebruiken. Dat was dus mijn eerste paar Converse high tops. Het was hem opgevallen dat ik altijd rode schoenen draag en hij had mijn dochter gebeld om mijn maat te vragen.

Schoenen: Rode Converse high tops. Beeld
Schoenen: Rode Converse high tops.Beeld

6. Mensen: De vrienden uit Peekskill

'Ik ben geboren in Peekskill, een stadje van momenteel ongeveer 23.000 inwoners in de staat New York. Het is vernoemd naar de Nederlander Jan Peeck, die de nederzetting vestigde in de zeventiende eeuw.

'Omdat het een kleine gemeenschap is, heb ik met een aantal leeftijdgenoten vanaf de kleuterschool tot en met het laatste jaar op High School in dezelfde klas gezeten. Daar heb ik een groepje vrienden-voor-het-leven aan overgehouden. Een van ons is onlangs overleden, zodat we nu nog met zijn zessen zijn. Zij zijn als broers voor me.

'Een van hen, Rob Jordan, is ooit een halfjaar bij me ingetrokken toen ik een door Frank Lloyd Wright ontworpen huis betrok. Het dateert uit 1909 en er moest nogal wat aan worden gerenoveerd. Wright bouwde het op stenen pilaren in plaats van op een fundering, met als gevolg dat het begon over te hellen. Rob heeft het huis op laten krikken, een fundering gestort, bescherming tegen aardbevingen aangebracht... Het kan weer 100 jaar mee.'

Mensen: De vrienden uit Peekskill. 'Het is een kleine gemeenschap. Ik heb er een groepje vrienden-voor-het-leven aan overgehouden.' Beeld
Mensen: De vrienden uit Peekskill. 'Het is een kleine gemeenschap. Ik heb er een groepje vrienden-voor-het-leven aan overgehouden.'Beeld

7. Architect: Frank Lloyd Wright (1867-1959)

'In de zomer van 1993, toen ik druk bezig was aan The Tortilla Curtain, belde mijn vrouw, die in Santa Barbara op huizenjacht was, mij snikkend op. Ik vroeg waarom ze huilde en ze vertelde dat ze het perfecte huis had gevonden, maar bang was dat iemand anders het zou kopen voordat ze mij zover had mijn schrijfwerk te onderbreken, te komen kijken en meteen een bod uit te brengen.

'Enfin, ik beloofde haar dat ik onmiddellijk zou komen, het bleek schitterend en de volgende dag hebben we het gekocht. Het heet het George C. Stewart-huis en het is het enige Prairy style-huis dat Wright ten westen van de Rockies heeft laten bouwen. Nadat we het hadden gekocht ben ik mij nader in Frank Lloyd Wright gaan verdiepen, wat uiteindelijk leidde tot de roman The Women.

'Er is een belangrijk verschil tussen schrijvers en architecten. Ik heb aan een laptop en een stopcontact genoeg, maar een architect kan pas aan het werk als zich een klant met geld meldt. Architecten moet daarom tot op zekere hoogte ook slimme zwendelaars zijn. Ze moeten zich verkopen. Wright deed dat veelal via de vrouwen van zijn potentiële opdrachtgevers. Hij was een charmante man en zette die charmes schaamteloos in. Dat deed hij ook met de vrouw van Charles Stewart, die het huis liet ontwerpen waar ik nu in woon. Frank Lloyd Wright en de vrouwen van zijn klanten: het bleek een fascinerend onderwerp voor een roman, waarin overigens alle historische feiten over Wright kloppen.

'Mijn huis heeft weinig ruimte voor schilderijen, want overal in de muren zitten ramen. Voor Wright was de natuur het schilderij. Eigenlijk was hij een van de eerste hippies. Mooie gedachte.'

Architect: Frank Lloyd Wright. 'Hij was een charmante man en zette die charmes schaamteloos in.' Beeld getty
Architect: Frank Lloyd Wright. 'Hij was een charmante man en zette die charmes schaamteloos in.'Beeld getty

8. Dieren: Vissen

'Ik ben een groot natuurliefhebber en om redenen die ikzelf niet helemaal begrijp zijn vissen mijn favoriete dieren. Verschillende van mijn boeken, waaronder A Friend of the Earth en When the Killing's Done, handelen over de rampen die gaande zijn in ons milieu, waaronder het uitsterven van diersoorten.

'Toen ik 8 was, zag ik, bij mijn oma in Yonkers, voor het eerst een aquarium en dat fascineerde me enorm. Op mijn 12de had ik mijn eigen aquarium. Ik ben gek op sportvissen, maar alleen om de dieren te bekijken, want ik gooi ze uiteraard meteen terug in het water.

'Zestien jaar geleden heb ik in mijn achtertuin met de hand een vijver uitgegraven van ongeveer anderhalve meter diep. Dat kostte me twee jaar. Er zitten baarzen en maanvissen in, maar ook libelles, kikkers, hagedissen, enzovoort. Heerlijk om op je gemak naar te zitten kijken.

'Vlakbij Ponderosa Cabin is ook een meertje, waar ik als een Thoreau die uit de beschaving is weggetrokken ga zitten om één te zijn met de natuur. Op een warme novemberdag kan de lucht vol zitten met duizenden juffervliegen, en vervolgens, na een nachtje vorst, zijn ze allemaal verdwenen. Dood. Maar niet getreurd: ze hebben eitjes gelegd in de modder en de volgende lente zijn er nieuwe. Ik raak niet uitgekeken op dat soort zaken.'

Dieren: Vissen. 'Om redenen die ikzelf niet helemaal begrijp, zijn vissen mijn favoriet.' Beeld Andrew Drysdale
Dieren: Vissen. 'Om redenen die ikzelf niet helemaal begrijp, zijn vissen mijn favoriet.'Beeld Andrew Drysdale

9. Historisch personage: John Colter (ca. 1774-1813)

'John Colter was een frontiersman: iemand die opereerde ten westen van de Verenigde Staten, zoals die op dat moment bestonden. In dat Wilde Westen joeg hij op pelsdieren en kwam zo in conflict met de Blackfeet-indianen, aan wie hij ternauwernood wist te ontsnappen. Adam, een van de twee hoofdpersonen van Wie storm zaait, identificeert zich sterk met Colter, die voor hem het ideaalbeeld vertegenwoordigt van het autonome individu dat zijn eigen wetten stelt.

'Vooropgesteld: Colter is geen held van mij. Integendeel. Maar ik vind hem wel op een afschrikwekkende manier intrigerend. Hij staat voor het type Amerikaan waarnaar Lawrence verwijst als hij over de Amerikaanse ziel schrijft. Colter was een man die niet mét de natuur leefde, maar de natuur wilde domineren en overal waar hij kwam een spoor van dood en verderf achterliet. Dat we vandaag de dag met een onherstelbaar verwoest milieu zitten is te wijten aan mensen als hij.'

Historisch personage: John Colter. 'Hij was een frontiersman. Ik vind hem op een afschrikkende manier intrigerend. Beeld Gerry Metz
Historisch personage: John Colter. 'Hij was een frontiersman. Ik vind hem op een afschrikkende manier intrigerend.Beeld Gerry Metz
Meer over